Tổng thống Trump quá tự tin vào chiến lược phong toả sẽ khuất phục Iran?

Tổng thống Mỹ Donald Trump đang triển khai một trong những canh bạc lớn nhất trong cuộc đối đầu với Iran. Ông tin rằng sức mạnh vượt trội của Washington, thông qua phong tỏa hàng hải, cuối cùng sẽ buộc Tehran khuất phục.

Theo CNN, chiến lược này dựa trên một giả định: nếu bóp nghẹt xuất khẩu dầu và các dòng nhập khẩu thiết yếu, nền kinh tế Iran sẽ bị tác động nặng nề, từ đó tạo áp lực xã hội không thể chịu đựng, buộc chính quyền phải từ bỏ chương trình hạt nhân.

Với Washington, lập luận này được xem là hợp lý. Bất kỳ quốc gia nào đều khó có thể tồn tại nếu thiếu các nhu yếu phẩm như lương thực, năng lượng và việc làm. Khi lạm phát leo thang, thất nghiệp gia tăng và tình trạng thiếu hụt lan rộng tại Iran, giới chức Mỹ tin rằng phong tỏa đang phát huy hiệu quả.

"Phong tỏa là một nước đi thiên tài", ông Trump tuyên bố, cho rằng nền kinh tế Iran đang “chết dần”. Theo CNN, ông thậm chí đã chuẩn bị tinh thần cho đội ngũ của mình về khả năng kéo dài chiến lược này.

Phong tỏa cũng giúp Mỹ gia tăng áp lực mà không cần triển khai bộ binh hoặc tiếp tục các đợt không kích vốn gây tổn thất lớn nhưng chưa mang lại thắng lợi chiến lược rõ ràng. Đồng thời, đây còn là cách Washington tìm cách khôi phục lợi thế sau khi Iran gây chấn động toàn cầu bằng việc đóng cửa eo biển Hormuz.

Hai bài toán sống còn

Tuy nhiên, sự tự tin của ông Trump sẽ phải đối mặt với hai câu hỏi then chốt.

Thứ nhất, Mỹ có thể chịu đựng chi phí chiến sự trong bao lâu. Giá xăng vượt 4 USD/gallon, lạm phát có nguy cơ tăng trở lại, trong khi cử tri đã tỏ ra bất mãn với chi phí sinh hoạt leo thang trước thềm bầu cử giữa kỳ.

Thứ hai, liệu chiến lược này có dựa trên đánh giá thực tế về Iran hay không. Lịch sử cho thấy Washington nhiều lần áp dụng logic phương Tây vào Trung Đông – và thường nhận lại kết quả ngoài dự tính.

Các dấu hiệu gần đây cho thấy nền kinh tế Iran đang chịu sức ép nghiêm trọng. Theo The Wall Street Journal, chiến sự đã khiến khoảng 1 triệu người mất việc, giá lương thực tăng vọt và việc gián đoạn Internet làm tê liệt nền kinh tế số. Lạm phát lan rộng, nhiều mặt hàng thiết yếu như thịt đỏ trở nên xa xỉ.

Bộ trưởng Dầu mỏ Iran Mohsen Paknejad đã kêu gọi người dân tiết kiệm năng lượng, trong khi các cơ quan nhà nước bị yêu cầu cắt giảm 70% lượng điện tiêu thụ sau 13h.

Nguồn tin tình báo Mỹ nhận định nền kinh tế Iran có thể chỉ trụ được “vài tuần, thậm chí vài ngày”. Ông Trump cũng nhiều lần nhấn mạnh rằng việc không thể xuất khẩu dầu sẽ buộc Iran phải dừng khai thác, gây thiệt hại lâu dài cho các mỏ dầu.

Ông Alex Vatanka, chuyên gia cấp cao tại Viện Trung Đông, nhận định lệnh phong tỏa có thể gây ra cú sốc kinh tế nghiêm trọng đối với Iran, từ đó chuyển hóa thành làn sóng bất ổn chính trị khó kiểm soát. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh một điểm quan trọng: quá trình này có thể kéo dài trong nhiều tháng.

“Chúng ta chưa từng chứng kiến tình huống như thế này. Iran chưa bao giờ phải đối mặt với một cuộc phong tỏa như vậy, kể cả trong chiến tranh Iran - Iraq”, ông nói.

Theo CNN, hiệu quả cuối cùng của chiến lược này vẫn là dấu hỏi lớn.

Nếu những biện pháp quân sự trước đó, bao gồm các đợt không kích kéo dài, chưa làm thay đổi lập trường của Tehran, thì liệu sức ép kinh tế có thể tạo ra kết quả khác hay không?

Sức chống chịu của Iran

Iran có sự bền bỉ và cứng rắn đáng kinh ngạc. Iran đã trải qua nhiều thập kỷ chịu các lệnh trừng phạt quốc tế, cũng như cuộc chiến kéo dài 8 năm với Iraq trong thập niên 1980 với tổn thất lớn về nhân mạng. Trong bối cảnh đó, một số chuyên gia nhận định Tehran có thể ưu tiên giữ vững lập trường hơn là nhượng bộ nhanh chóng.

Ông Trita Parsi, Phó Chủ tịch Viện Quincy, cho rằng Mỹ nhiều lần rơi vào “ảo tưởng viên đạn bạc”. Washington tin rằng chỉ cần một đòn gây áp lực là đủ để khiến Iran sụp đổ hoặc khuất phục.

“Gần như lần nào đi theo con đường đó, Mỹ cũng tự thất vọng”, ông nói.

Trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ ở mức thấp và nguy cơ mất quyền kiểm soát Quốc hội, Tổng thống Trump không có nhiều thời gian. Thất bại trước Iran sẽ đi ngược với hình ảnh “người chiến thắng” mà ông luôn xây dựng.

Nếu thành công, ông Trump có thể phá vỡ vòng xoáy đối đầu kéo dài gần nửa thế kỷ giữa Mỹ và Iran. Nhưng nếu thất bại, chiến lược này sẽ một lần nữa chứng minh rằng khả năng chịu đựng của Iran có thể vô hiệu hóa sức mạnh vượt trội của Mỹ.