Tử hình treo ở Trung Quốc thế nào, bao nhiêu quan chức đã bị tử hình treo?

Theo hãng thông tấn nhà nước Tân Hoa xã, tòa án quân sự Trung Quốc ngày 7/5 kết luận ông Ngụy Phượng Hòa (Wei Fenghe) phạm tội nhận hối lộ, trong khi ông Lý Thượng Phúc (Li Shangfu) bị xác định vừa nhận vừa đưa hối lộ. Cả hai bị tuyên án tử hình nhưng được hoãn thi hành trong 2 năm, đồng thời bị tước quyền chính trị suốt đời và tịch thu toàn bộ tài sản cá nhân.

Tân Hoa xã cho biết sau khi kết thúc thời gian hoãn thi hành 2 năm, bản án của hai cựu quan chức này có thể được chuyển thành tù chung thân theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, kể cả khi mức án được giảm xuống tù chung thân, họ cũng sẽ không được tiếp tục giảm án hoặc hưởng tạm tha trước thời hạn.

Theo South China Morning Post, đây được xem là mức xử phạt nặng nhất nhằm vào các quan chức quân đội kể từ khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phát động chiến dịch chống tham nhũng quy mô lớn từ năm 2012.

Tử hình treo là gì?

Trong hệ thống pháp luật Trung Quốc, “tử hình hoãn thi hành 2 năm” là hình thức kết án tử nhưng không thi hành ngay lập tức. Người bị kết án sẽ trải qua giai đoạn thử thách kéo dài 2 năm. Theo Điều 50 Luật Hình sự Trung Quốc, nếu người bị kết án không phạm “tội cố ý” trong thời gian này, bản án sẽ được giảm xuống tù chung thân sau khi hết thời hạn hoãn thi hành. Trường hợp có “thành tích lập công lớn”, mức án có thể tiếp tục được giảm xuống 25 năm tù.

Ngược lại, nếu phạm tội nghiêm trọng trong thời gian thử thách, người bị kết án vẫn có thể bị thi hành án tử sau khi được Tòa án Nhân dân Tối cao phê chuẩn.   

Trên thực tế, Trung Quốc đã nhiều lần áp dụng hình phạt này với các quan chức cấp cao trong chiến dịch chống tham nhũng.

Cựu Bộ trưởng Tư pháp Phó Chính Hoa bị tuyên án "tử hình treo" năm 2022 vì nhận hối lộ hơn 117 triệu nhân dân tệ (hơn 452 tỷ đồng). Năm 2023, cựu thanh tra kỷ luật cấp cao Lưu Diên Bình cũng nhận mức án tương tự vì nhận hối lộ hơn 234 triệu nhân dân tệ (hơn 900 tỷ đồng). Trước đó, cựu Bí thư tỉnh Vân Nam Bạch Ân Bồi cũng bị tuyên "tử hình treo" vào năm 2016 vì tội lạm dụng chức vụ, nhận "các khoản hối lộ khổng lồ" với giá trị khoảng 37 triệu USD (hơn 973 tỷ đồng).

Trong khi đó, một trong những trường hợp hiếm hoi bị thi hành án tử hình ngay lập tức là ông Lại Tiểu Dân, cựu Chủ tịch Công ty quản lý tài sản Hoa Dung, người bị xử tử năm 2021 sau khi bị kết tội nhận hối lộ hơn 1,7 tỷ nhân dân tệ (hơn 6.500 tỷ đồng).

Ông Lý Thượng Phúc từng giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc từ tháng 3 đến tháng 10/2023, trở thành bộ trưởng có nhiệm kỳ ngắn nhất trong lịch sử nước này. Ông Ngụy là người tiền nhiệm, giữ cương vị này từ năm 2018 đến 2023.

Bắc Kinh mở điều tra đối với ông Lý vào tháng 8/2023 và ông Ngụy vào tháng 9 cùng năm. Đến tháng 6/2024, cả hai bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản Trung Quốc, bị tước toàn bộ quân hàm và chức vụ.

Cáo trạng đối với ông Ngụy sử dụng ngôn từ đặc biệt gay gắt, mô tả ông là người “bất trung” và “đánh mất khí tiết”. Thông báo điều tra năm 2024 cáo buộc ông “làm ô nhiễm nghiêm trọng môi trường chính trị trong quân đội, gây tổn hại nghiêm trọng đến quốc phòng và hình ảnh của các lãnh đạo cấp cao”.

Trong khi đó, ông Lý bị cáo buộc làm “ô nhiễm nghiêm trọng môi trường chính trị trong lĩnh vực trang bị quân sự”.

Trong những năm gần đây, hàng loạt tướng lĩnh cấp cao của Trung Quốc đã bị đưa vào diện điều tra, trong đó có hai cựu Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương là Trương Hựu Hiệp và Hà Vệ Đông, cùng các cựu ủy viên Quân ủy Trung ương Lưu Chấn Lập và Miêu Hoa.

Ông Trương và ông Hà lần lượt giữ vị trí Phó Chủ tịch thứ nhất và thứ hai của Quân ủy Trung ương, trong khi ông Lưu từng đứng đầu Bộ Tham mưu Liên hợp và ông Miêu phụ trách Ban Công tác Chính trị của cơ quan này.

Việc các quan chức trên lần lượt “ngã ngựa” được xem là cuộc thanh lọc gần như toàn diện chưa từng có đối với Quân ủy Trung ương được thành lập sau Đại hội Đảng lần thứ 20 vào cuối năm 2022.