Độc lập không chỉ là chủ quyền lãnh thổ mà còn là tự chủ

Gần 80 năm sau Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến và gần 60 năm kể từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định chân lý "Không có gì quý hơn độc lập, tự do", những tư tưởng lớn về độc lập dân tộc, tự chủ, tự lực, tự cường vẫn giữ nguyên giá trị trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Tại hội thảo khoa học "Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến - Lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước - Ý chí bảo vệ độc lập, tự do với tinh thần tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam" ngày 5/6, nhiều tham luận đã làm rõ sức sống của những tư tưởng ấy.

Độc lập không chỉ là chủ quyền lãnh thổ

Mở đầu tham luận "Tư tưởng 'Không có gì quý hơn độc lập, tự do' soi sáng con đường cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên mới", PGS.TS Dương Trung Ý - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản khẳng định, khát vọng độc lập, tự do là sợi chỉ đỏ xuyên suốt lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.

Theo ông, ngày 17/7/1966, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn ác liệt nhất, chân lý bất hủ "Không có gì quý hơn độc lập, tự do" vang lên trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam đã trở thành lời hịch cứu quốc, kết tinh ý chí sắt đá của cả dân tộc quyết không chịu làm nô lệ.

Gần 60 năm sau, đất nước bước vào một giai đoạn phát triển hoàn toàn khác. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng giá trị của tư tưởng ấy không hề mất đi ý nghĩa thời sự.

Theo PGS.TS Dương Trung Ý, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, độc lập dân tộc không phải khái niệm biệt lập mà luôn gắn liền với tự do và hạnh phúc của nhân dân.

Ông dẫn lại quan điểm nổi tiếng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì".

Chính vì vậy, độc lập không chỉ dừng ở việc bảo vệ chủ quyền quốc gia mà còn phải được đo bằng chất lượng cuộc sống của người dân, bằng cơ hội học tập, phát triển và làm chủ vận mệnh của mỗi con người.

Bước vào kỷ nguyên mới, nội hàm của khái niệm độc lập tiếp tục được mở rộng.

Nếu trong quá khứ, độc lập chủ yếu được hiểu là giữ vững toàn vẹn lãnh thổ, vùng trời, vùng biển thì hiện nay còn bao gồm độc lập về đường lối phát triển, chiến lược quốc gia, năng lực kinh tế và năng lực công nghệ.

Ông cho rằng trong bối cảnh toàn cầu hóa, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, khả năng tự chủ về khoa học - công nghệ, tài chính và năng lực hoạch định chính sách có ý nghĩa không kém việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Theo ông, khát vọng xây dựng đất nước hùng cường chính là sự cụ thể hóa tư tưởng "Không có gì quý hơn độc lập, tự do" trong giai đoạn hiện nay.

"Độc lập thực sự phải được bảo đảm bằng một tiềm lực kinh tế mạnh, một nền khoa học công nghệ tiên tiến và một hệ thống thể chế minh bạch, hiệu quả", ông nhấn mạnh.

Từ đó, PGS.TS Dương Trung Ý đề xuất nhiều giải pháp nhằm tiếp tục phát huy giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới.

Trong đó, ông đặc biệt nhấn mạnh việc kiên định đường lối đổi mới tự chủ; xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; đồng thời triển khai chính sách đối ngoại linh hoạt, khôn khéo.

Theo ông, Việt Nam cần tiếp tục thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, song song với đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế.

Trong thế giới ngày càng đan xen lợi ích và phụ thuộc lẫn nhau, việc tận dụng cơ hội phát triển phải đi cùng khả năng bảo vệ lợi ích quốc gia.

Ông cho rằng yêu cầu đặt ra hiện nay là phải tiếp tục nghiên cứu, vận dụng sáng tạo nền tảng tư tưởng của Đảng nhằm nhận diện đúng thời cơ, thách thức, đồng thời tránh nguy cơ "biến độc lập thành cô lập".

Đó cũng là một trong những thông điệp được nhiều đại biểu quan tâm tại hội thảo, khi đất nước đang bước vào giai đoạn tăng tốc phát triển với mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Lấy dân làm gốc

Nếu tham luận của PGS.TS Dương Trung Ý tập trung làm rõ giá trị tư tưởng của chân lý "Không có gì quý hơn độc lập, tự do" trong bối cảnh phát triển mới, thì tham luận của Thiếu tướng Vũ Văn Điền - Tư lệnh Bộ Tư lệnh TP.HCM lại đi sâu vào việc vận dụng những giá trị đó trong thực tiễn xây dựng lực lượng vũ trang địa phương.

Theo Thiếu tướng Vũ Văn Điền, "Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến" năm 1946 là văn kiện lịch sử có giá trị đặc biệt, kết tinh tư tưởng độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Ông cho rằng giá trị cốt lõi của lời kêu gọi không chỉ nằm ở tinh thần toàn dân kháng chiến mà còn ở tư tưởng lấy Nhân dân làm gốc, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, gắn lực lượng vũ trang với Nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Trong điều kiện hiện nay, khi tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh, phức tạp, những giá trị đó vẫn mang ý nghĩa thời sự sâu sắc.

Thiếu tướng Vũ Văn Điền nhấn mạnh, TP.HCM là đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học - công nghệ và đối ngoại lớn nhất cả nước, đồng thời là địa bàn chiến lược trọng yếu về quốc phòng, an ninh ở khu vực phía Nam.

Do đó, lực lượng vũ trang Thành phố không chỉ thực hiện nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu mà còn đóng vai trò nòng cốt trong tham mưu xây dựng nền quốc phòng toàn dân, khu vực phòng thủ vững chắc và giữ ổn định chính trị - xã hội.

Từ thực tiễn đó, lực lượng vũ trang TP.HCM đã triển khai nhiều nhiệm vụ trọng tâm như nâng cao chất lượng tham mưu chiến lược; xây dựng khu vực phòng thủ gắn với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng lực lượng vững mạnh về chính trị; phát triển lực lượng dân quân tự vệ và dự bị động viên; nâng cao chất lượng giáo dục quốc phòng - an ninh.

Đặc biệt, Thiếu tướng Vũ Văn Điền dành nhiều thời gian để nói về vai trò của "thế trận lòng dân".

Theo ông, bài học từ đại dịch COVID-19 đã cho thấy sức mạnh đặc biệt của mối quan hệ gắn bó giữa quân đội với nhân dân.

Trong giai đoạn dịch bệnh diễn biến phức tạp, lực lượng vũ trang Thành phố đã tham gia vận hành các khu cách ly, bệnh viện dã chiến, chốt kiểm soát và hỗ trợ an sinh xã hội cho người dân.

Những hoạt động đó không chỉ góp phần kiểm soát dịch bệnh mà còn tiếp tục bồi đắp hình ảnh "Bộ đội Cụ Hồ" trong lòng nhân dân.

"Thực tiễn khẳng định, khi thế trận lòng dân được củng cố vững chắc thì đó chính là nền tảng bền vững nhất của nền quốc phòng toàn dân", Thiếu tướng Vũ Văn Điền nhấn mạnh.

Theo ông, trong thời gian tới, lực lượng vũ trang TP.HCM sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng tham mưu chiến lược, đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng; xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên theo hướng tinh, gọn, mạnh; đồng thời tiếp tục củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và quân đội.

Từ các tham luận tại hội thảo có thể thấy, dù được hình thành trong những hoàn cảnh lịch sử khác nhau, cả "Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến" năm 1946 và chân lý "Không có gì quý hơn độc lập, tự do" năm 1966 vẫn đang tiếp tục soi sáng con đường phát triển của đất nước.

Không chỉ là ký ức của quá khứ, những tư tưởng ấy đang được cụ thể hóa thành yêu cầu xây dựng nội lực quốc gia, phát huy sức mạnh toàn dân tộc và củng cố nền quốc phòng toàn dân trong kỷ nguyên phát triển mới của Việt Nam.