Người dân Thủ đô kỳ vọng kiểm soát phát thải giao thông sẽ giúp giảm ô nhiễm

Tháng 1/2026, Hà Nội ghi nhận tình trạng ô nhiễm gia tăng trở lại, khi chỉ số chất lượng không khí (AQI) nhiều ngày tại hàng loạt trạm quan trắc vượt ngưỡng xấu, có thời điểm chạm mức rất xấu.

Sáng 19/1, thông tin từ các trạm đo do Cục Kiểm soát ô nhiễm môi trường ghi nhận cho thấy chỉ số AQI tại một số điểm vượt ngưỡng 230, phản ánh mức độ ô nhiễm nghiêm trọng.

Trên hệ thống IQAir, nhiều khu vực nội đô ghi nhận chỉ số AQI ở mức rất xấu và nguy hại, trong đó có nơi chạm ngưỡng 400 AQI. Phần lớn các quận nội thành và khu vực ven đô duy trì AQI trong khoảng từ trên 180 đến gần 300, cho thấy mức độ ô nhiễm diện rộng. Theo khuyến cáo, trong điều kiện này, người dân được khuyến nghị hạn chế tối đa các hoạt động ngoài trời để giảm nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân chính khiến ô nhiễm gia tăng trong những ngày gần đây là hiện tượng nghịch nhiệt khi không khí lạnh ổn định, chênh lệch nhiệt độ ngày - đêm lớn, làm hạn chế khả năng khuếch tán các chất ô nhiễm. Trong bối cảnh này, bụi mịn PM2.5 tiếp tục là tác nhân gây ảnh hưởng lớn nhất tới sức khỏe người dân.

Bên cạnh yếu tố thời tiết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng lượng phát thải từ giao thông gia tăng do mật độ phương tiện lớn, đặc biệt vào dịp cuối năm, là một trong những nguyên nhân chính làm trầm trọng thêm tình trạng ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn.

Giao thông hiện được xác định là một trong những nguồn phát thải chủ yếu, cùng với các công trình xây dựng và một số hoạt động đốt rác hay rơm rạ.

Quy chuẩn khí thải xe máy

Cuối tháng 12/2025, Việt Nam lần đầu ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe máy, đây được xem là bước tiến quan trọng trong kiểm soát nguồn phát thải giao thông. Quy chuẩn có hiệu lực từ ngày 30/6, áp dụng đối với xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ.

Quy chuẩn khí thải xe máy được xây dựng dựa trên hai thông số chính là CO (carbon monoxide) và HC (hydrocacbon), chia thành bốn mức áp dụng theo lộ trình.

Trong đó, mức thấp nhất cho phép nồng độ CO tối đa 4,5% và HC của động cơ hai kỳ lên tới 10.000 ppm. Ở mức 2, ngưỡng CO giới hạn 4,5%, HC là 7.800 ppm với động cơ hai kỳ.

Mức 3 có tiêu chuẩn cao hơn với giới hạn CO là 3,5%, HC của động cơ 4 kỳ còn 1.100 ppm, còn động cơ hai kỳ siết xuống 2.000 ppm. Giới hạn CO ở mức 4 là 2% và HC của động cơ 4 kỳ xuống 1.000 ppm.

Theo cơ quan soạn thảo, việc áp dụng quy chuẩn khí thải nhằm giảm thiểu ô nhiễm không khí, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đồng thời tạo động lực thúc đẩy người dân chuyển đổi sang các phương tiện sử dụng nhiên liệu sạch, phù hợp với định hướng phát triển giao thông đô thị bền vững.

Dù quy chuẩn khí thải xe máy đã được ban hành, song nhiều ý kiến cho rằng hiệu quả của chính sách phụ thuộc lớn vào lộ trình và mức độ triển khai trong thực tế. Ô nhiễm không khí tại Hà Nội và các đô thị lớn có tính chu kỳ hằng năm, nhưng những diễn biến gần đây cho thấy mức độ và tần suất ngày ô nhiễm cao có xu hướng gia tăng.

Trong bối cảnh giao thông đã được xác định là nguồn phát thải lớn, việc chậm áp dụng các biện pháp kiểm soát khí thải có thể khiến hiệu quả cải thiện chất lượng không khí bị hạn chế.

Người dân mong sớm siết khí thải, giảm xe xăng

Nhiều người dân sinh sống tại khu vực nội đô cho biết họ cảm nhận rõ tác động của ô nhiễm không khí đến sinh hoạt và sức khỏe, đặc biệt với trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Anh Nguyễn Khoa Hiếu, 35 tuổi, sống tại phường Hai Bà Trưng, cho biết anh và gia đình thường ra Công viên Thống Nhất vui chơi, thể dục thể thao. Tuy nhiên, những ngày chất lượng không khí ở mức xấu, anh buộc phải hạn chế cho các con ra ngoài.

“Ô nhiễm kéo dài ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày. Cá nhân tôi cho rằng nếu kiểm soát chặt khí thải xe máy, giảm dần xe xăng trong nội đô thì không khí sẽ cải thiện rõ rệt hơn”, anh nói.

Chung quan điểm, bà Trần Minh Hải, 65 tuổi, trú tại phường Tây Hồ, cho rằng người cao tuổi là nhóm chịu tác động rõ nhất từ không khí ô nhiễm. “Mỗi đợt ô nhiễm nặng, tôi thấy khó thở hơn, phải hạn chế ra đường. Việc kiểm soát khí thải phương tiện là cần thiết”, bà chia sẻ.

Nhiều người dân cho rằng chủ trương hạn chế xe xăng cần có lộ trình bài bản đi kèm các chính sách hỗ trợ cụ thể. Anh Quang Phong, nhân viên văn phòng tại phường Cầu Giấy, cho biết sẵn sàng chuyển sang xe điện nếu chi phí ban đầu và hạ tầng được đảm bảo.

“Nếu có hỗ trợ tài chính, trạm sạc thuận tiện và lộ trình rõ ràng, người dân sẽ dễ chấp nhận thay đổi hơn, thay vì bị áp lực đột ngột”, anh Phong chia sẻ.

Điều kiện để chuyển đổi khả thi

Bên cạnh biện pháp quản lý, chính sách hỗ trợ được xem là yếu tố quan trọng giúp các giải pháp giảm phát thải giao thông đi vào thực chất. Thời gian qua, một số doanh nghiệp đã triển khai các chương trình hỗ trợ chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch, trong đó có các chính sách ưu đãi tài chính, hỗ trợ giá và chi phí sử dụng.

Chẳng hạn, Vinfast triển khai chiến dịch “Mãnh liệt vì tương lai Xanh” trên toàn quốc đến hết ngày 31/12/2026. Theo đó, chương trình này bao gồm chính sách “mua xe 0 đồng”, cho phép khách hàng mua ô tô và xe máy điện theo hình thức trả góp mà không cần vốn đối ứng ban đầu, với sự bảo lãnh của VinFast cùng các ngân hàng và tổ chức tài chính.

Bên cạnh đó, VinFast áp dụng ưu đãi trực tiếp lên tới 10% giá xe với các dòng ô tô VF 8, VF 9; và 6% giá xe đối với tất cả các mẫu xe máy cùng các dòng ô tô phổ thông còn lại, bao gồm các mẫu VF 3, VF 5, VF 6, VF 7, EC Van và dòng xe Green.

Hãng cũng miễn phí sạc pin tại hệ thống trạm sạc đến giữa năm 2027 đối với ô tô và xe máy điện thuộc sở hữu cá nhân, đồng thời triển khai chính sách miễn phí đổi pin trong thời gian đầu đối với một số dòng xe máy điện.

Giới trong ngành cho rằng các chính sách hỗ trợ tài chính và chi phí sử dụng như trên góp phần tháo gỡ rào cản ban đầu, tạo điều kiện để người dân tiếp cận phương tiện giao thông sạch thuận lợi hơn, qua đó hỗ trợ quá trình giảm phát thải từ hoạt động giao thông tại các đô thị lớn.