06:21 16/02/2026
Gia đình
Giao thừa là thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, từ lâu đã trở thành một dấu mốc thiêng liêng trong đời sống văn hóa của người Việt. Khi kim đồng hồ điểm 0 giờ, năm Ất Tỵ khép lại, năm Bính Ngọ chính thức bắt đầu. Trong khoảnh khắc ấy, mỗi gia đình đều thành kính thực hiện nghi lễ cúng giao thừa với mong muốn tiễn biệt điều cũ, đón chào điều mới, cầu mong một năm an lành, thuận lợi.
Theo truyền thống, lễ cúng giao thừa gồm hai phần rõ ràng: cúng ngoài trời và cúng trong nhà. Đây không chỉ là tập quán dân gian mà còn là một nghi thức có nền tảng trong sách xưa.
Trong sách “Phong tục Việt Nam”, tác giả Phan Kế Bính từng viết: “Cúng Giao Thừa ngoài trời là để tiễn quan Hành Khiển cũ, đón quan Hành Khiển mới. Mỗi năm có một vị thần cai quản hạ giới, nên nghi lễ này rất quan trọng”. Quan niệm ấy lý giải vì sao người Việt coi trọng nghi lễ giao thừa và thực hiện đầy đủ các bước theo trình tự nhất định.
Bài văn khấn giao thừa Tết Bính Ngọ trong nhà và ngoài trời không chỉ là lời khấn nguyện trong thời khắc chuyển giao năm cũ – năm mới, mà còn là sự kết tinh của truyền thống văn hóa lâu đời.
Trong khoảnh khắc linh thiêng đón năm Bính Ngọ, mỗi gia đình Việt đều chuẩn bị nghi lễ trang trọng cả ngoài trời và trong nhà, thể hiện lòng thành kính với thần linh, tổ tiên và gửi gắm ước vọng bình an, may mắn cho một năm mới.
Theo tín ngưỡng dân gian, mỗi năm có một vị Quan Hành Khiển được cử xuống cai quản việc nhân gian. Hết năm, các vị thần sẽ bàn giao công việc cho vị thần mới. Chu kỳ này lặp lại 12 năm một vòng. Thời khắc giao thừa chính là lúc diễn ra sự chuyển giao ấy.
Vì vậy, người dân làm lễ ngoài trời trước để tiễn vị thần của năm cũ và nghênh đón vị thần của năm mới. Sau đó mới thực hiện lễ trong nhà để cúng Thổ Công và gia tiên. Trình tự này mang ý nghĩa “tống cựu nghinh tân”, thể hiện sự tiếp nối có trật tự, trang nghiêm.
Năm Ất Tỵ 2025, Quan Hành Khiển là Ngô Vương Hành Khiển. Bước sang năm Bính Ngọ 2026, vị thần cai quản sẽ là Tần Vương Hành Khiển. Lễ cúng giao thừa ngoài trời vì vậy là nghi thức tiễn Ngô Vương và đón Tần Vương theo quan niệm truyền thống.
Thời điểm thực hiện nghi lễ thường vào đúng 0 giờ đêm hoặc sớm hơn khoảng 5–10 phút. Nhiều gia đình bắt đầu chuẩn bị từ khoảng 23 giờ 30 để kịp giờ linh thiêng.
Thông thường, các gia đình Việt chuẩn bị hai mâm lễ riêng biệt: một mâm cúng ngoài trời và một mâm cúng trong nhà. Tuy nhiên, trong điều kiện không gian hạn chế hoặc hoàn cảnh đặc biệt, có gia đình chỉ thực hiện mâm cúng trong nhà.
Mâm lễ cúng giao thừa ngoài trời
Mâm lễ ngoài trời mang ý nghĩa tiễn vị thần cũ, đón vị thần mới, đồng thời gửi gắm mong ước xua đi điều không may của năm cũ và cầu cho năm mới bình an, phát đạt. Vị trí đặt mâm lễ thường ở trước cửa chính, ngoài sân hoặc khu vực thoáng đãng trong khuôn viên nhà.
Mâm lễ có thể là cỗ mặn hoặc cỗ chay tùy điều kiện từng gia đình. Những lễ vật phổ biến gồm:
Mâm cúng giao thừa ngoài trời. (Ảnh: Huỳnh Hồng Đào)
Mâm lễ cúng giao thừa trong nhà
Sau khi hoàn tất lễ ngoài trời, gia chủ vào nhà thực hiện nghi thức cúng Thổ Công và gia tiên tại bàn thờ. Mâm lễ trong nhà thường đầy đủ hơn, có thể tương tự mâm tất niên.
Các lễ vật cơ bản gồm: hương, hoa, đèn nến; mâm ngũ quả; bánh chưng hoặc bánh tét; mâm cơm cúng; trầu cau, rượu, trà và vàng mã.
Tùy vùng miền, mâm cỗ có sự khác biệt:
Gợi ý mâm lễ mặn cúng giao thừa trong nhà. (Ảnh: Vu Thu Huong)
Giao thừa là thời khắc thiêng liêng chuyển giao năm cũ sang năm mới, dưới đây là văn khấn giao thừa Tết Bính Ngọ trong nhà và ngoài trời đầy đủ, chuẩn truyền thống.
Văn khấn giao thừa ngoài trời
Dưới đây là văn khấn giao thừa ngoài trời biên soạn theo sách "Phong tục Việt Nam" của tác giả Phan Kế Bính và sách "Văn khấn cổ truyền", Viện Văn hóa Dân gian.
Kính lạy:
- Đức Đương Lai Hạ Sanh Di Lặc Tôn Phật
- Hoàng Thiên Hậu Thổ, chư vị Tôn Thần
- Ngài Cựu Niên Đương Cai Hành Khiển: Ngô Vương Hành Khiển - quan năm Tỵ
- Ngài Tân Niên Đương Cai Hành Khiển: Tần Vương Hành Khiển - quan năm Ngọ
- Ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương
- Ngài Bản xứ Thần Linh Thổ Địa
- Các ngài Ngũ Phương, Ngũ Thổ, Long Mạch, Tài Thần
- Chư vị Tôn Thần cai quản trong xứ này.
Nay là phút Giao Thừa năm Ất Tỵ chuyển sang năm Bính Ngọ.
Tín chủ (chúng) con là: [Họ và tên gia chủ]
Ngụ tại: [Địa chỉ đầy đủ]
Phút thiêng Giao Thừa, tín chủ con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật, cơm canh, trà rượu bày ra trước án, dâng lên các Ngài.
Kính cáo:
Nay tuế luật vần xoay, Ất Tỵ đã qua, Bính Ngọ đang đến. Quan cũ về triều, quan mới xuống thay. Tín chủ con xin:
- Kính tiễn ngài Ngô Vương Đại Vương Hành Khiển, Hành Binh, Phán Quan năm Ất Tỵ hồi triều
- Kính đón ngài Tần Vương Đại Vương Hành Khiển, Hành Binh, Phán Quan năm Bính Ngọ giáng lâm
Cúi xin các Ngài:
- Giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành
- Thụ hưởng lễ vật
- Phù hộ độ trì cho toàn gia chúng con:
+ Năm mới bình an, vạn sự như ý
+ Già trẻ mạnh khỏe, công việc hanh thông
+ Tai qua nạn khỏi, điều lành đưa tới
+ Gia đạo hưng long, lộc tài phát đạt
Tín chủ con lễ bạc tâm thành, cúi xin các Ngài chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Văn khấn giao thừa trong nhà
Dưới đây là văn khấn giao thừa trong nhà được biên soạn theo "Tục thờ cúng của người Việt" của tác giả GS.TS Ngô Đức Thịnh.
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy ngài Bản gia Thổ Công, Táo Quân, Long Mạch.
Con kính lạy các cụ Tổ Tiên nội ngoại họ [Họ của gia chủ].
Nay là phút Giao Thừa, năm cũ Ất Tỵ qua đi, năm mới Bính Ngọ đang đến.
Tín chủ (chúng) con là: [Họ và tên gia chủ]
Ngụ tại: [Địa chỉ đầy đủ]
Giờ phút thiêng liêng Giao Thừa, tín chủ con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật, cơm canh, trà rượu, bánh trái dâng lên trước án.
Kính mời:
- Ngài Bản gia Thổ Công chứng giám
- Các cụ Tổ Tiên nội ngoại, ông bà, cha mẹ đã khuất về đây thụ hưởng
Năm cũ đã qua, nhờ ơn Tổ Tiên phù hộ, gia đình con được bình an, mạnh khỏe.
Bước sang năm mới, con cháu thành tâm kính lễ, cúi xin:
- Tổ Tiên phù hộ độ trì
- Gia đạo bình an, vạn sự như ý
- Già trẻ mạnh khỏe, làm ăn phát đạt
- Điều lành mang tới, điều dữ mang đi
- Con cháu học hành tấn tới, công danh thành đạt
Tín chủ con lễ bạc tâm thành, kính dâng Tổ Tiên và các Ngài. Cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Bài văn khấn giao thừa Tết Bính Ngọ trong nhà và ngoài trời. (Ảnh: Nhật Thùy)
Khi thực hiện nghi lễ cúng giao thừa không ít người băn khoăn về những lễ nghi theo phong tục cổ truyền.
Cúng ngoài trời hay trong nhà trước?
Theo quan niệm dân gian, vì các quan Hành Khiển bận rộn bàn giao công việc và đi thị sát nên lễ tiễn, đón được đặt ngoài trời, gần cửa chính. Do đó, gia chủ nên cúng ngoài trời trước, sau đó mới cúng trong nhà.
Với gia đình sống tại chung cư, nếu không gian không thuận tiện, có thể chỉ cúng trong nhà. Nếu muốn cúng ngoài trời, nên thực hiện ở sân chung cư thay vì ban công. Nghi lễ ngoài trời cần không gian có sự giao hòa giữa trời và đất, mâm lễ nên đặt gần mặt đất; ban công tầng cao không đáp ứng được ý nghĩa này.
Gà trống luộc mang nhiều ý nghĩa biểu tượng như ánh sáng, sự khởi đầu, bình an. Tuy nhiên, không phải gia đình nào cũng bắt buộc có gà trong mâm cỗ. Trước đây, điều kiện kinh tế không phải nhà nào cũng cho phép chuẩn bị cỗ thịnh soạn.Ngày nay, nhiều gia đình thay thế bằng thịt vịt, thịt heo hoặc món chay.
Dù vậy, gà luộc vẫn là lễ vật phổ biến nhất vì giá trị truyền thống và tính biểu tượng sâu sắc. Gà luộc vẫn giữ một vị trí quan trọng trong mâm cỗ cúng giao thừa của phần lớn các gia đình với mong muốn duy trì truyền thống và vì đặc biệt coi trọng tính biểu tượng sâu sắc của lễ vật này.
Việc cúng gà luộc trong mâm cỗ giao thừa thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên, đồng thời gửi gắm ước vọng về một khởi đầu mới tốt đẹp, về ánh sáng và hy vọng.
Theo tập quán, gà cúng nên để nguyên con, không chặt rời, giữ dáng vẻ trang trọng. Khi bày trên bàn thờ, đầu gà hướng về bát hương, phao câu quay ra ngoài. Với lễ ngoài trời, đầu gà quay ra cửa như tư thế đón quan Hành Khiển.
Gà nguyên con kèm lòng mề, tiết, mỏ ngậm hoa hồng thể hiện sự trọn vẹn, viên mãn. Việc bày gà nguyên con trên không chỉ đơn thuần là một nghi thức, mà còn thể hiện lòng thành kính của gia chủ đối với tổ tiên, thần linh, mong cầu sự may mắn, bình an và hạnh phúc cho gia đình.
Lễ ngoài trời thường diễn ra trong giờ Tý (23h–1h). Gia chủ cần lưu ý:
Cúng giao thừa không chỉ là một nghi thức tâm linh mà còn là nét đẹp văn hóa thể hiện lòng biết ơn tổ tiên, sự trân trọng truyền thống và ước vọng hướng tới tương lai. Dù mâm cao cỗ đầy hay giản dị, điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm, trang nghiêm và ý thức gìn giữ giá trị văn hóa dân tộc trong thời khắc thiêng liêng của năm mới.