06:30 27/03/2026
Đời sống
Về làng nghề hơn 500 tuổi xem người dân xứ Huế đan cỏ thành tiền
Nằm cách trung tâm TP Huế khoảng 50km về hướng Bắc, làng Phò Trạch (phường Phong Dinh), từ người già cho đến trẻ nhỏ, từ phụ nữ đến đàn ông không ai không biết đan đệm và các sản phẩm mỹ nghệ từ cây bỏ bàng.
Theo các nhà nghiên cứu, làng Phò Trạch (phường Phong Dinh, TP Huế) hình thành từ giữa thế kỷ XV, có lịch sử lâu đời của vùng đất Thuận Hóa, mang đậm dấu ấn của thời di dân mở cõi cách đây hơn 500 năm. Kể từ đó, nghề đan đệm và các sản phẩm mỹ nghệ từ câu bàng xuất hiện và duy trì đến ngày nay.
Được biết, cây cỏ bàng (cây cói bàng) hay còn gọi là cây bàng, có tên khoa học là Lepironia articulate, nằm trong họ cói. Là loài cây mọc hoang dại có thân thẳng đứng cao khoảng 1m được biết đến như là một nguyên liệu trời phú để người dân ở đây phát triển làng nghề thủ công mỹ nghệ, “biến cỏ thành tiền”.
Tận dụng các đầm nước rộng lớn ở vùng hạ du sông Ô Lâu, thổ nhưỡng phù hợp, người dân Phò Trạch chủ động trồng và chăm sóc cỏ bàng, sau đó thu hoạch về để biến loại cỏ này thành vật liệu chính làm ra các sản phẩm mỹ nghệ đẹp mắt, đem lại nguồn thu cho dân làng.
Theo người dân địa phương, cây cỏ bàng mỗi năm chỉ canh tác và thu hoạch một vụ duy nhất. Cứ độ tháng 2 đến tháng 3 Âm lịch hằng năm, người dân sẽ ra đồng thu hoạch cỏ bàng để phơi khô.
Ông Nguyễn Văn Từ (75 tuổi - nghệ nhân lâu năm trong nghề làm đệm và sản phẩm mỹ nghệ từ cỏ bàng ở Phò Trạch) chia sẻ, để làm ra sản phẩm, đầu tiên phải cắt cây cỏ bàng ở ruộng về, sau đó phơi khô bằng ánh nắng tự nhiên từ 3-5 ngày rồi bắt đầu phân loại to, nhỏ và cột thành từng lọn để lên gác bếp cất giữ cẩn thận dùng cho cả năm. Vất vả nhất là khâu đạp bàng cho sợi bàng dẹp và mềm để dễ dàng tạo hình cho những sản phẩm.
“Nghề đệm bàng làng Phò Trạch rất đặc biệt, toàn bộ nghệ nhân trong làng đều được cha mẹ truyền lại nghề chứ chẳng cần tầm sư học đạo nơi xa. Dù vất vả nhưng chúng tôi luôn cố gắng giữ nghề, bởi đó là tâm huyết 500 năm của cha ông để lại, là cái danh giá của thương hiệu đệm bàng Phò Trạch hôm nay”, ông Tư tâm sự.
Bà Nguyễn Thị Liên (60 tuổi, trú làng Phò Trạch, phường Phong Dinh, TP Huế) cho hay: “ Dù mang lại thu nhập không cao, nhưng nghề đệm bàng giúp bà con có đồng ra đồng vào ổn định. Đặc biệt, với những người lớn tuổi như chúng tôi, công việc này tận dụng tốt thời gian nhàn rỗi, vừa có thêm thu nhập, vừa giữ được niềm vui lao động tuổi già”.
Khi đan các sản phẩm từ cỏ bàng, người làng Phò Trạch phải so những sợi bàng mềm xếp cạnh nhau cùng một hướng, khoảng 20-30 sợi, quay lại theo hướng vuông góc với những sợi đã sắp trước, hoa văn hoặc chữ có thể điểm xuyết để tăng thêm tính thẩm mỹ, khi gài cứ bắt hai sợi đè lên 2 sợi cứ như vậy đến khi đủ độ dài thì bắt đầu vặn giữ cho sản phẩm đúng kích thước và không bị bung ra.
Dù phải mất rất nhiều thời gian để hoàn thiện một sản phẩm, đòi hỏi sự tỉ mỉ, chịu khó, kỹ thuật cao, giá cả lại rất rẻ, đồng thời đầu ra còn nhiều bấp bênh, cùng với sự ra đời của nhiều loại hàng hóa bằng máy móc và nguyên liệu nhân tạo, cạnh tranh với hàng nhựa giá rẻ cũng là một sự trăn trở lớn và thách thức cho người dân ở đây, nhưng người làng Phò Trạch vẫn yêu nghề, gắn bó với nghề đệm bàng từ bao đời.
Trước đây, cỏ bàng chỉ dùng đan đệm, đan chiếu. Tuy nhiên, hiện nay, các sản phẩm của đệm bàng ở Phò Trạch không ngừng tiến bộ, cải tiến mẫu mã. Ngoài sản phẩm chủ đạo là đệm bàng, hiện dân làng sản xuất rất nhiều mẫu mã mới như mũ, nón, hộp đựng giấy, đèn ngủ, túi xách, khay, móc chìa khóa, thảm trang trí… Do đó, hiện nay các sản phẩm từ cỏ bàng ở Phò Trạch đang được thị trường ưa chuộng vì màu đẹp, độ bền chắc và thân thiện với môi trường cũng như để đáp ứng nhu cầu mới của xã hội và duy trì được thu nhập cho người dân.