Vi nhựa làm suy yếu khả năng điều hòa khí hậu của đại dương

Đại dương tạo ra khoảng 50% lượng oxy con người cần, hấp thụ 30% tổng lượng khí CO2 phát thải và giữ lại 90% lượng nhiệt dư thừa sinh ra từ các khí này. Nhờ đó, đại dương trở thành bể chứa carbon lớn nhất hành tinh, đóng vai trò như lớp "lá chắn" quan trọng giúp làm chậm quá trình nóng lên toàn cầu.

Tuy nhiên, nghiên cứu mới trên Tạp chí Vật liệu nguy hiểm cảnh báo mối ảnh hưởng của vi nhựa đến vai trò của đại dương trong việc điều hòa nhiệt độ Trái đất.

Theo đó, nhóm nghiên cứu từ Đại học Sharjah (UAE)) phân tích tổng cộng 89 công trình khoa học nhằm tổng hợp các hiểu biết hiện có về vi nhựa và sức khỏe đại dương.

Kết quả cho thấy, vi nhựa có thể gây rối loạn đời sống sinh vật biển, giải phóng khí nhà kính trong quá trình phân rã, đồng thời làm suy yếu “bơm carbon sinh học”, thuật ngữ chỉ quá trình tự nhiên giúp vận chuyển carbon từ khí quyển xuống các tầng biển sâu.

Nghiên cứu chỉ ra rằng vi nhựa cản trở quá trình này bằng cách làm giảm khả năng quang hợp của thực vật phù du (các sinh vật biển siêu nhỏ sử dụng ánh sáng mặt trời, nước và CO2 để tạo năng lượng, đồng thời giải phóng oxy).

Đồng thời, vi nhựa cũng như làm suy giảm quá trình trao đổi chất của động vật phù du (những sinh vật như nhuyễn thể krill ăn tảo và vi khuẩn, sau đó trở thành thức ăn cho các loài động vật phù du khác, côn trùng và cá).

“Về lâu dài, những thay đổi này có thể dẫn đến hiện tượng đại dương ấm lên, axit hóa và suy giảm đa dạng sinh học, từ đó đe dọa an ninh lương thực và các cộng đồng ven biển trên toàn cầu”, ông Ihnsanullah Obaidullah, Phó giáo sư chuyên ngành Công nghệ xử lý nước tích hợp, cảnh báo.

Nếu mất đi khả năng hấp thụ CO2 và nhiệt dư thừa, đại dương có thể bắt đầu thải ngược khí nhà kính trở lại khí quyển, chuyển từ vai trò “bể chứa carbon” thành “nguồn phát thải carbon”. Hiện tượng này đã xuất hiện tại tất cả các khu rừng mưa nhiệt đới lớn trên thế giới, bao gồm Nam Mỹ, Đông Nam Á và châu Phi.

Nghiên cứu được công bố trong bối cảnh các nhà khoa học dự báo năm 2026 nhiều khả năng sẽ trở thành năm thứ tư liên tiếp ghi nhận mức nhiệt cao hơn 1,4°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, tiến sát ngưỡng 1,5°C được nêu trong Thỏa thuận Paris.

Báo cáo năm 2025 của Liên Hợp Quốc ước tính sản lượng nhựa toàn cầu hiện vượt 400 triệu tấn mỗi năm, trong đó hơn 50% sản phẩm nhựa dùng một lần. Nếu không có biện pháp can thiệp, con số có thể tăng gấp ba vào năm 2060.

Dù nhựa được xem là vật liệu thiết yếu trong một số lĩnh vực như linh kiện máy bay, thiết bị điện tử và hàng tiêu dùng, các nhà nghiên cứu cảnh báo việc tiêu thụ quá mức đang gây ra những mối đe dọa nghiêm trọng với tính bền vững môi trường và an toàn thực phẩm.

Vì vậy, nghiên cứu kêu gọi một cách tiếp cận tích hợp, nhấn mạnh ô nhiễm vi nhựa và biến đổi khí hậu không thể được giải quyết riêng lẻ.

“Nếu có những hành động phù hợp nhằm làm chậm quá trình sản xuất vi nhựa, tác động của biến đổi khí hậu hoàn toàn có thể được giảm thiểu”, báo cáo nêu rõ.

Tiến sĩ Obaidullah cho biết thêm, bước tiếp theo của nhóm nghiên cứu là định lượng tác động của vi nhựa đối với khí hậu và phát triển các “giải pháp tích hợp”.