Nhiều thí sinh mải nhìn điểm chuẩn, quên bài toán học phí đại học

Mỗi mùa tuyển sinh, nhiều thí sinh tập trung vào việc chọn ngành, chọn trường mà quên cân nhắc khả năng tài chính của gia đình. Trong khi đó, học phí và chi phí học tập là bài toán dài hạn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hành trình đại học của người học.

Áp lực tài chính theo thí sinh vào mùa tuyển sinh

Khi cầm trên tay tấm bằng đại học sau 4 năm học tập, bạn Bích Ngọc (SN 2003, trú tại Ninh Bình) cảm thấy nhẹ nhõm không chỉ vì đã hoàn thành chặng đường dài mà còn bởi một gánh nặng tài chính đè nặng lên gia đình suốt những năm qua cuối cùng cũng khép lại.

Ngọc theo học ngành Kỹ thuật thực phẩm tại một trường đại học có tiếng ở Hà Nội. Niềm vui đỗ đại học năm ấy nhanh chóng nhường chỗ cho những nỗi lo thực tế về chi phí học tập.

"Lúc đăng ký nguyện vọng, em chỉ nghĩ đến ngành học mình yêu thích và môi trường đào tạo tốt. Đến ngày nhập học mới nhận ra ngoài học phí còn rất nhiều khoản chi khác mà gia đình phải chuẩn bị", Ngọc kể.

Xa nhà, nữ sinh lựa chọn ở ký túc xá để tiết kiệm chi phí. Dù vậy, tiền ăn uống và sinh hoạt hàng tháng vẫn dao động từ 4-5 triệu đồng nếu chi tiêu chặt chẽ. Riêng học phí khoảng 30 triệu đồng mỗi năm, chưa kể tiền tài liệu, in ấn, các hoạt động học tập hay những khoản phát sinh khác.

Có thời điểm Ngọc muốn đi làm thêm để phụ giúp bố mẹ. Tuy nhiên, khối lượng kiến thức chuyên ngành khá nặng khiến em phải từ bỏ ý định.

"Nếu dành quá nhiều thời gian cho công việc bên ngoài mà ảnh hưởng đến kết quả học tập, nguy cơ học lại sẽ khiến chi phí còn tăng lên nhiều hơn. Cuối cùng bố mẹ vẫn phải cố gắng lo toàn bộ học phí cho em", Ngọc chia sẻ.

Theo nữ sinh, học bổng là giải pháp được nhiều người nghĩ đến nhưng không phải sinh viên nào cũng đủ điều kiện để đạt được. Nhìn lại quãng thời gian đã qua, Ngọc cho rằng nếu tìm hiểu kỹ hơn về học phí và các chính sách hỗ trợ từ đầu, em có thể cân nhắc nhiều lựa chọn phù hợp hơn.

"Ngành em học có khá nhiều trường đào tạo. Nếu biết trước những áp lực tài chính kéo dài suốt 4 năm, có lẽ em sẽ dành thêm thời gian để so sánh và lựa chọn", Ngọc nói.

Theo đề án tuyển sinh được công bố, nhiều cơ sở giáo dục đại học dự kiến tăng học phí trong năm học 2026-2027.

Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội có mức thu dự kiến đối với các ngành Ngôn ngữ là 42 triệu đồng mỗi năm, tăng so với mức 38 triệu đồng của năm trước. Đối với các chương trình quốc tế, dự kiến khoảng 67 triệu đồng mỗi năm.

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên dự kiến thu học phí từ 19,1-40 triệu đồng mỗi năm tùy ngành, tăng khoảng 2 triệu đồng so với năm học trước.

Đại học Kinh tế Quốc dân dự kiến mức học phí với chương trình chuẩn khoảng 20-28 triệu đồng/năm học, tăng 2-3 triệu so với năm 2025. Học phí đối với các chương trình tiên tiến, chất lượng cao, định hướng ứng dụng đào tạo bằng tiếng Anh khoảng từ 45 đến 70 triệu đồng/năm học, tăng 4-5 triệu đồng so với năm 2025.

Nhóm ngành có mức học phí cao nhất gồm Khoa học máy tính và thông tin, Khoa học dữ liệu, Công nghệ bán dẫn, Kỹ thuật điện tử và tin học, Hóa dược, Công nghệ sinh học... Đây cũng là những lĩnh vực đang được xã hội quan tâm nhờ nhu cầu nhân lực lớn và triển vọng nghề nghiệp tích cực.

Chọn ngành là bài toán đầu tư dài hạn

TS Hoàng Ngọc Vinh - nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp cho rằng bên cạnh học phí, thí sinh cần tìm hiểu kỹ các chính sách hỗ trợ tài chính trước khi đưa ra quyết định. Một trong những lựa chọn đáng cân nhắc là các ngành được Nhà nước hỗ trợ học phí. Hiện nay, sinh viên sư phạm tiếp tục được miễn học phí và hỗ trợ chi phí sinh hoạt theo quy định.

Ngoài ra, một số chuyên ngành y tế đặc thù đào tạo theo nhu cầu của Nhà nước cũng được miễn toàn bộ học phí nhằm thu hút nguồn nhân lực cho những lĩnh vực đang thiếu hụt. Dù không phải những ngành luôn nằm trong nhóm "hot", đây vẫn là lựa chọn phù hợp với nhiều thí sinh nhờ giảm đáng kể áp lực tài chính và có cơ hội việc làm ổn định sau khi tốt nghiệp.

Một hướng đi khác được nhiều chuyên gia khuyến nghị là nhóm ngành STEM, bao gồm khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học là  những ngành dự kiến có thể được hưởng các chính sách học bổng và hỗ trợ tài chính nhằm phục vụ chiến lược phát triển khoa học công nghệ quốc gia.

Tại Hội nghị tuyển sinh đại học hồi tháng 4, GS.TS Lê Quân - Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo nhận định chi phí học đại học hiện nay là gánh nặng không nhỏ đối với nhiều gia đình khi tổng chi phí có thể lên tới khoảng 100 triệu đồng mỗi năm, tương đương thu nhập bình quân của một lao động.

Ông nhấn mạnh việc lựa chọn ngành học và trường học cần được xem như một khoản đầu tư dài hạn. Nếu lựa chọn không phù hợp với năng lực bản thân hoặc nhu cầu của thị trường lao động, chi phí bỏ ra có thể trở thành sự lãng phí lớn.