17:55 22/04/2026
Thị trường
Sáng nay 22/4/2026, tại Hà Nội, Báo Công an nhân dân tổ chức Tọa đàm “Phòng chống thuốc lá lậu - Thực trạng và hành lang pháp lý trong tình hình mới”, với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, lực lượng chức năng, chuyên gia, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp.
Tại toà đàm, các chuyên gia cho biết, thuốc lá lậu không chỉ tồn tại ở khu vực biên giới hay các tuyến vận chuyển mà đã thâm nhập sâu vào thị trường nội địa, đặc biệt tại khâu bán lẻ – nơi quyết định đầu ra.
Bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, cho biết thuốc lá lậu gây thất thu ngân sách khoảng 5.000–6.000 tỷ đồng mỗi năm và có xu hướng gia tăng. Tuy nhiên, mức xử phạt hiện nay đối với hành vi buôn bán thuốc lá nhập lậu chỉ từ 1–3 triệu đồng, chưa đủ sức răn đe.
Các đại biểu tham gia tọa đàm.
Khảo sát của TS. Nguyễn Quốc Việt (Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội) cho thấy, hành vi bán thuốc lá lậu không xuất phát từ thiếu hiểu biết pháp luật. Tại nhiều địa phương, người bán nhận thức rõ quy định và rủi ro nhưng vẫn tiếp tục kinh doanh vì lợi nhuận.
Tại Cần Thơ, 97,9% người bán được khảo sát cho biết họ nắm rõ quy định xử phạt, 95,2% nhận biết rủi ro hàng giả, nhưng tỷ lệ điểm bán thuốc lá lậu vẫn lên tới 99,8%.
Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, yếu tố cầu thị trường và mức độ thực thi pháp luật chưa đủ mạnh là nguyên nhân chính. Khi còn người mua và lợi nhuận cao hơn chi phí vi phạm, hành vi buôn bán sẽ tiếp diễn. Vì vậy, cần tăng mức xử phạt để thay đổi tương quan lợi ích – chi phí.
Tăng chế tài để chi phí vi phạm vượt lợi nhuận
Đại diện Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, ông Đặng Văn Dũng cho biết từ năm 2014 đến 2025, lực lượng chức năng đã phát hiện, xử lý 79.459 vụ vi phạm liên quan đến thuốc lá lậu, thu giữ hơn 110 triệu bao thuốc lá cùng nhiều tang vật khác.
Tuy nhiên, công tác chống buôn lậu vẫn còn nhiều khó khăn khi các đối tượng ngày càng tinh vi, hoạt động mở rộng sang môi trường mạng, trong khi hệ thống pháp luật chưa đồng bộ, chưa theo kịp thực tế.
Hiện Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đang phối hợp với các bộ, ngành xây dựng dự thảo Chỉ thị mới thay thế Chỉ thị 30/CT-TTg, dự kiến trình Thủ tướng trong tháng 5/2026, trong đó đề xuất tăng mạnh chế tài xử lý và gắn trách nhiệm người đứng đầu địa phương.
Từ năm 2014 đến 2025, các bộ, ngành, lực lượng chức năng và địa phương đã phát hiện, bắt giữ, xử lý 79.459 vụ vi phạm liên quan đến buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán trái phép thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Ở góc độ pháp lý, bà Phan Minh Thủy, Trưởng phòng Pháp chế VCCI, cho biết thuốc lá nhập lậu thuộc nhóm hàng cấm, đang áp dụng cơ chế xử phạt hành chính kết hợp hình sự. Tuy nhiên, với vi phạm nhỏ lẻ, mức phạt hành chính hiện chỉ từ 1–3 triệu đồng, trong khi ngưỡng xử lý hình sự là từ 1.500 bao trở lên, tạo khoảng trống trong xử lý.
Theo bà, cần nâng mức phạt tiền, áp dụng cơ chế phạt lũy tiến đối với hành vi tái phạm, đồng thời xem xét chuyển sang xử lý hình sự sớm hơn đối với các trường hợp nghiêm trọng.
Ông Lê Đức Tuấn, Phó Trưởng phòng Tham mưu nghiệp vụ, Chi cục Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan), đề xuất cần sớm nâng mức xử phạt hành chính ngay trong năm 2026, trước khi chính sách tăng thuế thuốc lá có hiệu lực từ năm 2027.
Trong khi đó, Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam kiến nghị áp dụng nghiêm các biện pháp bổ sung như tịch thu tang vật, đình chỉ kinh doanh, thu hồi giấy phép, đồng thời tăng cường giám sát hệ thống bán lẻ.
Các chuyên gia cho rằng, chỉ khi chi phí vi phạm đủ lớn và vượt lợi nhuận, hành vi buôn bán thuốc lá lậu mới được kiềm chế, qua đó giảm thất thu ngân sách và lập lại trật tự thị trường.