Nữ sinh ho ra máu giữa đêm, bàng hoàng phát hiện mắc lao dù cơ thể 'bình thường'

Trần Thiên T (22 tuổi), sinh viên một trường đại học ở Hà Nội, không nghĩ có thể mắc lao khi cơ thể hoàn toàn bình thường. Suốt hơn 2 tháng, nữ sinh chỉ có những cơn ho khan ngắt quãng, không sốt, không mệt mỏi, không sút cân, những dấu hiệu vốn được coi là điển hình của bệnh lao đều không xuất hiện.

T từng đi khám sức khỏe đơn giản để phục vụ việc thi giấy phép lái xe và cũng không phát hiện bất thường.

Chỉ đến tháng 1/2026, khi ho ra máu giữa đêm, kèm theo cảm giác tức ngực, T mới vội vàng đi khám. Kết quả cho thấy nữ sinh mắc lao phổi. Trong quá trình điều trị, bệnh nhân còn gặp phản ứng dị ứng với thuốc, phải nhập Bệnh viện Phổi Trung ương theo dõi.

Một trường hợp khác là N.T.H (18 tuổi, học sinh lớp 12 ở Hà Nội) phát hiện mắc lao trong tình trạng một bên phổi tổn thương nặng. Trước đó, dấu hiệu duy nhất của H là sút cân kéo dài trong 4 tháng nhưng gia đình cho rằng do áp lực học tập, ôn thi nên không đi khám.

Khi nhập viện, tổn thương phổi của nữ sinh đã ở mức độ nghiêm trọng, thậm chí xuất hiện biến chứng ho ra máu trong quá trình điều trị. Hiện bệnh nhân đang tiếp tục điều trị tại Khoa Lao hô hấp, Bệnh viện Phổi Trung ương.

Gần 40% bệnh nhân mắc lao chưa được phát hiện

Hai trường hợp trên không phải cá biệt. Theo BSCKII Nguyễn Bích Ngọc, Bệnh viện Phổi Trung ương, quá trình điều trị ghi nhận không ít trường hợp phát hiện bệnh muộn. Điểm chung là người bệnh từng có dấu hiệu bất thường hoặc đã tiếp xúc với dịch vụ y tế, nhưng vẫn không được phát hiện sớm.

Lý giải về nghịch lý này, đại diện Chương trình phòng chống Lao quốc gia nêu ba nguyên nhân chính.

Thứ nhất, bệnh lao ngày càng “âm thầm” hơn. Khoảng gần 40% bệnh nhân hiện nay không có triệu chứng điển hình như ho kéo dài, sốt về chiều hay sút cân rõ rệt. Nhiều người chỉ ho nhẹ thoáng qua, thậm chí hoàn toàn không có biểu hiện, nên dễ bị bỏ qua cả từ phía người bệnh lẫn trong các lần khám thông thường. Ngay cả khi có tổn thương, nếu ở giai đoạn sớm và không được tầm soát đúng cách, bệnh vẫn có thể bị bỏ sót.

Thứ hai, theo Chương trình Phòng chống Lao quốc gia, khám sàng lọc bệnh lao chưa được đưa vào trong danh mục khám sức khỏe ban đầu, khám sức khỏe định kỳ. Thực tế tại Việt Nam khoảng 52 triệu lao động tuy được khám sức khỏe định kỳ hằng năm nhưng vẫn bị bỏ sót khám sàng lọc lao. 

Thứ ba, tỷ lệ người dân chưa được sàng lọc còn cao. Theo số liệu năm 2025, Việt Nam phát hiện hơn 119.000 ca lao, trong khi ước tính thực tế khoảng 184.000 ca, đồng nghĩa gần 40% người bệnh trong cộng đồng chưa được phát hiện. Đồng thời, khoảng 40% người dân chưa từng được sàng lọc lao.

Khoảng trống này khiến lượng lớn ca bệnh tồn tại âm thầm trong cộng đồng. Người bệnh vẫn sinh hoạt, học tập bình thường, vô tình trở thành nguồn lây, đặc biệt trong môi trường đông người như lớp học, ký túc xá hay gia đình.

“Khi không có triệu chứng rõ ràng, người bệnh không đi khám. Bên cạnh đó, hệ thống y tế nếu không chủ động sàng lọc lao bằng máy chụp X-quang phổi và các xét nghiệm liên quan thì cũng rất khó phát hiện. Chính những ca bệnh ‘im lặng’ này lại là nguồn lây tiềm ẩn nguy hiểm”, bác sĩ Ngọc nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, thực tế này cho thấy một “lỗ hổng” lớn trong phát hiện bệnh lao hiện nay: việc phát hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào triệu chứng và nhu cầu đi khám của người dân, thay vì chủ động tìm ca bệnh trong cộng đồng.

Đây cũng là lý do Chương trình Chống lao Quốc gia đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận, từ phát hiện thụ động sang chủ động tìm ca bệnh trong cộng đồng - trong đó có đề xuất đưa sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ.