Nhận hối lộ 43 tỷ, cựu Cục trưởng ATTP khai do 'nhận thức pháp luật hạn chế'

Chiều 5/1, phiên toà xét xử sơ thẩm 55 bị cáo trong vụ án Đưa, nhận hối lộ, xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm (ATTP) thuộc Bộ Y tế và các tổ chức, cá nhân liên quan bắt đầu phần thẩm vấn.

Cựu Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm Nguyễn Thanh Phong, bị cáo buộc nhận hối lộ hơn 43 tỷ đồng, là người đầu tiên được thẩm vấn.

Bị cáo trình bày, trước khi Nghị định 15 ngày 2/2/2018 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm có hiệu lực thì tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải đăng ký bản công bố sản phẩm đối với thực phẩm bảo vệ sức khoẻ. 

Theo phân công chức năng nhiệm vụ, Phòng Quản lý sản phẩm thực phẩm là đơn vị tham mưu cho Cục An toàn thực phẩm cấp giấy tiếp nhận đối với sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khoẻ. 

Sau khi Nghị định 15 có hiệu lực, Phòng Quản lý sản phẩm thực phẩm là đầu mối tiếp nhận, thẩm định hồ sơ để tham mưu cho lãnh đạo Cục ATTP cấp giấy tiếp nhận và bắt đầu có hiện tượng hồ sơ bị quá tải. 

Lý giải về việc này, bị cáo Nguyễn Thanh Phong cho biết, thời gian giải quyết hồ sơ của Nghị định 15 ngắn hơn so với Nghị định 38 trước đó.

Để tránh ùn tắc, bị cáo Phong đã chỉ đạo huy động thêm các phòng, ban không có chức năng chuyên môn tham gia xử lý hồ sơ.

Theo lời khai của bị cáo Phong, trong quá trình giải quyết hồ sơ có hai nhóm doanh nghiệp. Doanh nghiệp lớn thường tự hoàn thiện được hồ sơ. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ thường không đáp ứng yêu cầu, phải sửa đổi, bổ sung nhiều lần. Vì vậy, các doanh nghiệp này đề nghị được các phòng, ban của Cục hướng dẫn, hỗ trợ.

Cựu Cục trưởng khai rằng khi cấp dưới báo cáo, không đề cập cụ thể mức thu tiền; bị cáo chỉ yêu cầu xử lý đúng quy định, không vì được “hỗ trợ” mà bỏ qua hồ sơ không đạt. Tuy nhiên, bị cáo Phong cũng thừa nhận nếu không có chủ trương của mình thì cấp dưới không thể nhận tiền từ doanh nghiệp.

Theo lời khai, do không có thỏa thuận cụ thể, có phòng đưa bị cáo 2,5 triệu đồng cho mỗi hồ sơ được ký duyệt, có phòng đưa từ 1-1,5 triệu đồng. Bị cáo Phong cho biết đã ký hơn 20.000 hồ sơ và được cấp dưới đưa tổng cộng khoảng 43 tỷ đồng như cáo buộc. Mỗi lần nhận tiền, cấp dưới đều nói rõ hồ sơ nào là “đã nhờ hỗ trợ”.

Cựu Cục trưởng khai thêm rằng thời điểm đó không cho rằng đây là tiền hối lộ. Theo cách hiểu của bị cáo, hối lộ là việc gây khó dễ để ép doanh nghiệp chi tiền, còn trong trường hợp này chỉ là hướng dẫn để hồ sơ làm đúng quy định.

"Tại thời điểm nhận tiền bị cáo nhận thức pháp luật còn hạn chế. Lúc đó, bị cáo nghĩ rằng việc nhận hối lộ là khi người ta làm đúng hồ sơ mà mình vẫn ép họ chuyển tiền hoặc không chuyển tiền thì không xác nhận mới là hối lộ.

Còn việc mình hỗ trợ, hướng dẫn chu đáo để người ta nắm vững thì việc nhận tiền là không sai, đây là suy nghĩ sai lầm của bị cáo", cựu Cục trưởng Nguyễn Thanh Phong khai.

Phong cho biết với số tiền nhận hối lộ, bị cáo sử dụng vào mục đích cá nhân, hỗ trợ người thân trong gia đình, hỗ trợ đồng nghiệp có hoàn cảnh khó khăn.

Theo hồ sơ vụ án, trong suốt 6 năm (từ 2018 - 2024), hai Cục trưởng của Cục ATTP là Nguyễn Thanh Phong và Trần Việt Nga đặt ra luật ngầm, hồ sơ công bố, quảng cáo sản phẩm của các doanh nghiệp muốn được thông qua phải "bôi trơn". Chủ trương các cựu lãnh đạo cục này đưa ra phí "bôi trơn" từ 2-10 triệu đồng mỗi hồ sơ.

Hành vi hối lộ tại Cục ATTP diễn ra công khai trong nhiều năm dưới hình thức đưa tiền mặt, chuyển khoản.

Cũng theo hồ sơ vụ án, các quy định về đăng ký, công bố sản phẩm với nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe vẫn mang tính chất chung chung, chưa cụ thể. Quy định cũng chưa kèm theo hướng dẫn chi tiết về quy trình, tiêu chí kỹ thuật và thành phần hồ sơ. Điều này dẫn đến việc doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn, lúng túng khi thực hiện thủ tục công bố sản phẩm. Cơ quan thẩm quyền cũng gặp vướng mắc trong quá trình tiếp nhận, kiểm tra và đánh giá hồ sơ.

Lợi dụng những khó khăn, bất cập trên, nhóm lãnh đạo, chuyên viên của cục đã gây khó dễ, "ngâm" hồ sơ của các doanh nghiệp. Sau khi trao đổi với các đơn vị, ông Phong ra chủ trương nhận tiền ngoài lệ phí quy định khi thẩm xét hồ sơ công bố sản phẩm. Mỗi hồ sơ từ 5 - 10 triệu đồng.

Cáo trạng xác định, bị cáo Nguyễn Thanh Phong phải chịu trách nhiệm hình sự với tổng số tiền các chuyên viên đã nhận hối lộ gần 95 tỷ đồng.

Với giấy xác nhận nội dung quảng cáo, bị cáo Trần Việt Nga (Phó Cục trưởng từ năm 2018 đến 2024, Cục trưởng từ năm 2024 đến khi bị bắt) là người phụ trách. Thời gian đầu Nga vẫn ký giấy xác nhận đúng hạn. Tuy nhiên, sau đó bị cáo Nga thường để hồ sơ quá hạn không ký duyệt hoặc trả lại hồ sơ với lý do không rõ ràng, không thuyết phục, không đúng với các quy định về quảng cáo.

Nga sau đó chỉ đạo các chuyên viên "cơ chế" thu tiền của các doanh nghiệp và phải nộp lại cho bà ít nhất 2 triệu đồng/hồ sơ. Từ đó, các chuyên viên yêu cầu các cá nhân, doanh nghiệp phải chi tiền "bôi trơn" mức từ 4 - 9 triệu đồng/hồ sơ để được hướng dẫn, tạo điều kiện cấp giấy xác nhận quảng cáo.

Kết quả điều tra xác định từ chỉ đạo của bị cáo Nga, các chuyên viên đã nhận tổng 12,7 tỷ đồng tiền "bôi trơn" của các doanh nghiệp để được duyệt nhanh nội dung quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe.

Trong khi đó, cựu Phó Cục trưởng Nguyễn Hùng Long, bị cáo buộc đã thống nhất chủ trương cho chuyên viên nhận hối lộ để chia nhau hưởng lợi cá nhân tổng số tiền 22,5 tỷ. Trong đó, bị cáo Long hưởng lợi gần 8,7 tỷ đồng.

Với bị cáo Phó Cục trưởng Đỗ Hữu Tuấn, bị cơ quan tố tụng cáo buộc đã thống nhất chủ trương cho các chuyên viên nhận hối lộ để "ăn chia" tổng số tiền gần 11 tỷ.

Trong vụ án, người bị cáo buộc nhận hối lộ số tiền lớn thứ hai trong vụ án này (sau Cục trưởng Nguyễn Thanh Phong) là bị cáo Đinh Quang Minh, Giám đốc Trung tâm thẩm xét. Bị cáo này phải chịu trách nhiệm tống số tiền các cán bộ, chuyên viên của Trung tâm nhận hối lộ là 63,5 tỷ.

Bị cáo Phạm Văn Hinh, Trưởng phòng quản lý sản phẩm thực phẩm, bị cáo buộc chỉ đạo chuyên viên nhận tiền của doanh nghiệp để "ăn chia" với lãnh đạo cục.

Cơ quan tố tụng xác định, tổng số tiền nhận hối lộ bị cáo Hinh phải chịu trách nhiệm là 15 tỷ đồng.