09:29 01/05/2026
Tin tức
Paleolatitude được phát triển bởi các nhà nghiên cứu tại Đại học Utrecht (Hà Lan), nhằm hỗ trợ kết nối hai lĩnh vực cổ sinh học và cổ khí hậu học. Việc xác định chính xác vị trí của các mẫu vật trong quá khứ giúp các nhà khoa học tái dựng khí hậu cổ đại và nghiên cứu sự sống tiền sử dựa trên dấu vết trong đá.
Công cụ hoạt động dựa trên các tín hiệu từ tính được lưu giữ trong đá. Nhóm nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ khắp thế giới để mô phỏng sự dịch chuyển của các khối lục địa theo thời gian.
Giải thích nguyên lý này, Tiến sĩ Bram Vaes thuộc viện nghiên cứu CEREGE cho biết: “Góc tạo bởi từ trường Trái Đất và bề mặt Trái Đất thay đổi dần từ cực về xích đạo, nên có liên hệ với vĩ độ. Nhiều loại đá chứa các khoáng vật từ tính ‘ghi lại’ hướng của từ trường tại thời điểm chúng hình thành”.
Ông nói thêm: “Nhờ đó, chúng ta có thể xác định vĩ độ nơi một tảng đá được hình thành”.
Tất cả lục địa trên Trái Đất từng nối liền với nhau thành siêu lục địa duy nhất có tên là Pangaea. (Ảnh: Shutterstock)
Trong bản nâng cấp mới, nhóm nghiên cứu bổ sung dữ liệu về các dị thường từ tính đại dương, qua đó làm rõ chuyển động của các mảng kiến tạo lớn. Mô hình cũng tích hợp chuyển động của các mảng nhỏ và một số “lục địa đã mất” từng bị “gấp” vào các dãy núi tại khu vực Địa Trung Hải và châu Á.
Một ví dụ là Argoland, khối đất cổ tách khỏi Tây Australia khoảng 155 triệu năm trước, hiện nằm sâu trong vùng cao nguyên Indonesia. Tương tự, lục địa cổ Greater Adria tách khỏi Bắc Phi hơn 200 triệu năm trước, sau đó bị cuốn vào các dãy núi ở Địa Trung Hải và Trung Đông.
Giáo sư Douwe van Hinsbergen, trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết: “Lần đầu tiên, một mô hình mang tính toàn cầu cho phép liên kết các loại đá với các mảng kiến tạo ban đầu của chúng, gồm những mảng đã biến mất vào lớp phủ Trái Đất”.
Ông cho biết thêm: “Hành trình toàn cầu của các tảng đá giờ đây cũng có thể được truy vết”.
Người dùng có thể chọn bất kỳ địa điểm nào để xem sự thay đổi vĩ độ của nó từ thời Pangaea, siêu lục địa tồn tại khoảng 320 triệu năm trước, bao gồm hầu hết các khối đất liền và được bao quanh bởi đại dương Panthalassa.
Khoảng 200 triệu năm trước, các lục địa bắt đầu tách rời, dần hình thành nên cấu trúc địa lý như hiện nay. Tuy nhiên, các khối đá ngày nay đều đã trải qua quá trình dịch chuyển kéo dài hàng trăm triệu năm.
Theo Tiến sĩ Emilia Jarochowska, đồng tác giả nghiên cứu, mô hình mới giúp nâng cao độ chính xác trong nghiên cứu khoa học.
“Hiểu biết về đa dạng sinh học không còn chỉ theo một chiều thời gian, mà đã mở rộng sang không gian, trở thành ba chiều”, bà nhận định: “Điều này giúp chúng ta rút ra những bài học quan trọng về khả năng thích ứng của đa dạng sinh học trong hiện tại”.