CIA từng đọc được bí mật của 100 quốc gia thế nào?

Bí mật bị che giấu

Theo Popular Mechanics, trong nhiều thập kỷ của thời kỳ Chiến tranh Lạnh, hàng trăm cơ quan chính phủ trên khắp thế giới tin rằng họ đang bảo vệ các thông tin tuyệt mật bằng những thiết bị mã hóa tiên tiến do công ty Thụy Sĩ Crypto AG sản xuất. Từ Iran, Libya, Argentina, Syria cho tới nhiều quốc gia khác, các bức điện ngoại giao, quân sự và tình báo đều được mã hóa bằng những cỗ máy được coi là tiêu chuẩn vàng của ngành an ninh thông tin.

Ít ai ngờ rằng chính công ty được xem là biểu tượng của sự trung lập ấy lại nằm dưới sự kiểm soát bí mật của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), phối hợp cùng Cơ quan Tình báo Liên bang Tây Đức (BND). Điều này đồng nghĩa với việc trong nhiều thập kỷ, Mỹ có thể giải mã một lượng lớn thông tin mật mà các quốc gia khác tin tưởng tuyệt đối là an toàn.

Theo cuộc điều tra chung của The Washington Post, Đài truyền hình SRF (Thụy Sĩ) và Đài ZDF (Đức) công bố năm 2020, đây là một trong những chiến dịch tình báo lớn và kéo dài nhất từng được thực hiện, về sau được biết đến với tên gọi Operation Rubicon.

Điều đáng chú ý là những tiết lộ này xuất hiện đúng ngày Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chính thức đặt tên cho căn bệnh COVID-19, khiến vụ việc nhanh chóng bị lu mờ trước diễn biến của đại dịch toàn cầu.

Vô tình làm lộ bí mật

Ngày 14/4/1986, Tổng thống Mỹ Ronald Reagan phát biểu trên truyền hình sau vụ đánh bom hộp đêm La Belle ở Tây Berlin khiến hơn 200 người bị thương và 3 người thiệt mạng.

Ông tuyên bố Washington có bằng chứng khẳng định chính quyền Libya trực tiếp chỉ đạo vụ tấn công. Reagan còn mô tả khá chi tiết nội dung các bức điện được gửi từ Tripoli tới cơ quan đại diện của Libya ở Đông Berlin và các báo cáo sau khi vụ đánh bom hoàn tất.

Phát biểu này làm dấy lên nhiều tranh cãi trong nội bộ nước Mỹ khi một số nghị sĩ và nhà báo đặt câu hỏi về mức độ thuyết phục của các bằng chứng.

Tuy nhiên, ở Trung Đông, mối quan tâm lại hoàn toàn khác.

Giới chức Iran biết rằng Libya sử dụng các máy mã hóa của Crypto AG để bảo vệ liên lạc mật. Iran cũng đang vận hành chính những thiết bị này. Vì vậy, câu hỏi khiến Tehran lo ngại không phải liệu Libya có đứng sau vụ đánh bom hay không, mà là làm thế nào Mỹ có thể đọc được các bức điện vốn được mã hóa bằng hệ thống được đánh giá là gần như không thể bẻ khóa.

Sau bài phát biểu của Reagan, Iran nhiều lần chất vấn Buehler về độ an toàn của các thiết bị mã hóa. Tuy nhiên, ông không thể đưa ra câu trả lời vì bản thân cũng không biết điều gì đang diễn ra phía sau Crypto AG.

Năm 1992, trong một chuyến công tác tới Tehran, Buehler bị Iran bắt giữ và thẩm vấn suốt chín tháng. Theo các tài liệu sau này được giải mật, ông liên tục bị hỏi về mối liên hệ giữa Crypto AG với CIA và BND cũng như các “cửa hậu” trong thiết bị mã hóa.

Buehler nhiều lần khẳng định mình hoàn toàn không biết bất kỳ mối liên hệ nào.

Sau khi Crypto AG chi khoảng 1 triệu USD để đưa ông trở về, Buehler bắt đầu nghi ngờ chính công ty mình làm việc. Ông nhận thấy những người thẩm vấn dường như biết nhiều hơn bản thân về chủ sở hữu thật sự của Crypto AG.

Chính những nghi ngờ của Buehler đã thúc đẩy nhiều cuộc điều tra báo chí trong những năm tiếp theo. Từ giữa thập niên 1990, một số tờ báo tại Mỹ và Đức đã đặt nghi vấn rằng Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) có thể đã can thiệp vào các thiết bị mã hóa của Crypto AG.

Thỏa thuận bí mật 

Theo các tài liệu được công bố sau này, nguồn gốc của Operation Rubicon có thể truy về năm 1951.

Khi đó, nhà sáng lập Crypto AG là Boris Hagelin gặp William Friedman – người được coi là cha đẻ của ngành mật mã hiện đại của Mỹ. Hai người đạt được một thỏa thuận không chính thức.

Theo đó, Hagelin vẫn bán thiết bị mã hóa cho mọi quốc gia nhưng sẽ chỉ cung cấp các mẫu hiện đại nhất cho Mỹ và các đồng minh. Những quốc gia khác sẽ nhận các phiên bản có khả năng bảo mật thấp hơn để Washington có thể giải mã khi cần thiết.

Đổi lại, Hagelin nhận được các khoản hỗ trợ tài chính bí mật từ phía Mỹ nhằm bù đắp doanh thu bị mất.

Đến giữa thập niên 1960, khi công nghệ điện tử thay thế các hệ thống cơ khí truyền thống, CIA và NSA muốn tiến thêm một bước. Thay vì chỉ bán các mẫu cũ, Crypto AG sẽ cung cấp những thiết bị hiện đại nhất cho cả các quốc gia đối thủ.

Khác biệt nằm ở bên trong.

Về hình thức, các máy mã hóa gần như giống hệt nhau. Tuy nhiên, phiên bản dành cho các quốc gia không phải đồng minh được thiết kế để tạo ra chuỗi mã hóa có tính ngẫu nhiên thấp hơn nhiều so với công bố. Điều này giúp CIA và NSA nhanh chóng giải mã các thông điệp mà bên sử dụng hoàn toàn không nhận ra hệ thống của mình đã bị suy yếu.

Mục tiêu của Operation Rubicon

Sau khi Boris Hagelin nghỉ hưu và con trai ông qua đời năm 1970, Crypto AG được chuyển sang sở hữu bởi một công ty đăng ký tại Liechtenstein.

Theo hồ sơ điều tra năm 2020, công ty này thực chất là bình phong do CIA và BND kiểm soát.

Kể từ đó, Crypto AG không còn đơn thuần là đối tác bí mật mà trở thành doanh nghiệp do cơ quan tình báo phương Tây điều hành phía sau hậu trường.

Ước tính hơn 100 quốc gia đã sử dụng các thiết bị của Crypto AG trong nhiều thập kỷ. Theo các tài liệu được giải mật, ở một số thời điểm, Mỹ có thể giải mã tới 80-90% lượng điện mật được Iran truyền đi. Điều này được cho là đã mang lại cho Washington lợi thế đáng kể trong nhiều cuộc khủng hoảng quốc tế, từ khủng hoảng con tin Iran, xung đột Falklands cho tới nhiều biến động chính trị tại Mỹ Latinh trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Năm 2020, cuộc điều tra của The Washington Post, SRF và ZDF, dựa trên hồ sơ dài khoảng 280 trang, đã lần đầu tiên phác họa đầy đủ quy mô của Operation Rubicon. Tuy nhiên, đúng ngày bài điều tra được công bố, WHO chính thức đặt tên cho căn bệnh COVID-19. Chỉ ít tuần sau, sự chú ý của toàn thế giới chuyển sang đại dịch, khiến một trong những vụ bê bối tình báo lớn nhất thế kỷ XX nhanh chóng chìm vào quên lãng, dù những tranh luận về quy mô và tác động thực sự của chiến dịch này vẫn tiếp tục cho đến ngày nay.