100 ngày chiến sự Iran: Đòn phản công làm đảo lộn tính toán của Mỹ

Trong suốt 100 ngày giao tranh, liên quân Mỹ - Israel đã làm suy yếu đáng kể năng lực quân sự của Tehran và áp đặt các biện pháp phong tỏa thương mại gây tổn thất nặng nề cho nền kinh tế nước này. Tuy nhiên, Iran không chỉ trụ vững trước sức ép quân sự mà còn tìm cách đáp trả cả trên chiến trường lẫn mặt trận ngoại giao.

Một trong những biện pháp phản công hiệu quả nhất của Iran là việc sử dụng eo biển Hormuz như một đòn bẩy chiến lược.

Đòn phản công làm đảo lộn tính toán của MỹMột trong những khó khăn lớn nhất khi đánh giá mức độ thành công hay thất bại của chiến dịch quân sự Mỹ nhằm vào Iran là việc chính quyền Tổng thống Donald Trump chưa từng công khai mục tiêu cuối cùng của cuộc chiến.

Tổng thống Trump nhiều lần nhắc đến việc ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Bên cạnh đó, ông cũng đề cập việc làm suy yếu năng lực tên lửa của Iran, cắt đứt sự hỗ trợ của Tehran đối với các lực lượng thuộc "Trục Kháng chiến" trong khu vực.

Tuy nhiên, những diễn biến gần đây đang đặt dấu hỏi đối với tuyên bố của Nhà Trắng về thành công trong chiến dịch Epic Fury (Cơn Cuồng nộ dữ dội). Tuần trước, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) công bố báo cáo đầu tiên kể từ khi chiến sự bùng phát, cho biết các cơ sở hạt nhân của Iran dù bị ảnh hưởng trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhưng không chịu thiệt hại đáng kể.

Theo các nguồn tin tình báo Mỹ và Israel được nhiều cơ quan truyền thông dẫn lại, Iran đang từng bước khôi phục năng lực tên lửa, bất chấp các chiến dịch tấn công kéo dài của liên quân Mỹ - Israel.

Ở khía cạnh chính trị, hệ thống cầm quyền tại Iran dường như đã nhanh chóng được củng cố sau khi ông Ayatollah Ali Khamenei qua đời. Phần lớn giới tinh hoa chính trị và quân sự nước này đã thể hiện sự ủng hộ đối với người kế nhiệm là Lãnh đạo Tối cao Mojtaba Khamenei.

Giới phân tích nhận định ảnh hưởng của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) thậm chí còn gia tăng dưới thời nhà lãnh đạo mới. Một số chuyên gia cho rằng các nhân vật trong hệ thống cầm quyền hiện tại của Iran cứng rắn hơn và sẵn sàng theo đuổi đường lối đối đầu quyết liệt hơn trước.

Ông Ryan Crocker, cựu Đại sứ Mỹ và hiện là nghiên cứu viên cao cấp tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, cho rằng, nhiều nhân vật chủ chốt trong chính quyền mới đều là các tướng lĩnh hoặc cựu chỉ huy của IRGC, đồng thời là những cựu binh từng tham gia Chiến tranh Iran - Iraq kéo dài suốt thập niên 1980.

Trong cuộc phỏng vấn gần đây với CNN, ông Mohsen Rezaei - thành viên lâu năm của Hội đồng Phân định Lợi ích Quốc gia Iran nhấn mạnh trách nhiệm phá vỡ bế tắc trong các cuộc đàm phán hiện nay thuộc về Washington, đồng thời cảnh báo Mỹ không nên tính đến bất kỳ phương án can thiệp quân sự trên bộ nào.

"Khi đó, thế giới sẽ hiểu được năng lực thực sự của Iran, bởi sức mạnh trên bộ của chúng tôi lớn hơn nhiều lần so với năng lực tên lửa", ông Rezaei tuyên bố.

Washington đang đánh giá sai về Iran?

Theo ông Mostafa Najafi, chuyên gia phân tích an ninh tại Tehran, Mỹ đã có những tính toán chưa đầy đủ về năng lực và vị thế của Iran trước khi bước vào cuộc chiến. Ông nhận định Washington đã đánh giá thấp ba yếu tố cốt lõi tạo nên sức mạnh của Tehran.

Yếu tố đầu tiên là địa lý chiến lược của Iran. Iran là quốc gia sở hữu quy mô lãnh thổ, chiều sâu chiến lược và vị trí địa chính trị gần như không có đối thủ trong khu vực. Eo biển Hormuz là một phần không thể tách rời của lợi thế đó.

Yếu tố thứ hai là quy mô dân số. Với hàng chục triệu người dân, Iran có khả năng huy động nguồn lực và sức chịu đựng lớn hơn nhiều so với những gì các nhà quan sát bên ngoài dự đoán.

Yếu tố thứ ba là sự thay đổi trong học thuyết quân sự của Tehran. Theo ông Mostafa Najafi, Iran đã chuyển từ mô hình răn đe mang tính phòng thủ sang chiến lược chú trọng gây tổn thất cho đối phương.

Trước khi cuộc chiến nổ ra, Iran chủ yếu hành động dựa trên ba nguyên tắc gồm kiềm chế tối đa, thận trọng và nỗ lực tránh để xảy ra một cuộc chiến toàn diện trong khu vực. Sự nhất quán đó của Tehran giúp Mỹ và Israel phần lớn dự đoán được các bước đi của Tehran, qua đó kiểm soát nhịp độ leo thang căng thẳng.

Tuy nhiên, cục diện đã thay đổi khi Iran quyết định thực hiện những cảnh báo từng được đưa ra trong nhiều năm, trong đó có tấn công các quốc gia Arab có căn cứ quân sự của Mỹ và gây sức ép tại eo biển Hormuz.

Giai đoạn tiếp theo sẽ thế nào?

Dù các cuộc giao tranh vẫn tiếp diễn, trọng tâm của cuộc đối đầu hiện nay đang dần chuyển từ mặt trận quân sự sang đấu trường ngoại giao.

Tuy nhiên, các nỗ lực đàm phán vẫn chưa đạt được bước đột phá đáng kể. Những dấu hiệu gần đây cho thấy sự thất vọng đang gia tăng ở cả hai phía, đặc biệt là tại Nhà Trắng. Một trong những biểu hiện rõ nét là việc Tổng thống Donald Trump công khai thừa nhận đã có cuộc trao đổi căng thẳng với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu liên quan đến các hoạt động quân sự của Israel tại Lebanon. Đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm đối với Tehran do mối quan hệ lâu năm giữa Iran và phong trào Hezbollah.

Dù cuộc xung đột đã buộc các đối thủ của Iran phải xem xét lại một số giả định ban đầu, ông Najafi lưu ý, Tehran vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức đáng kể. Theo ông, chi phí và những hệ lụy phát sinh từ các biện pháp quân sự trực tiếp có thể khiến các bên liên quan phải cân nhắc lại cách tiếp cận trong giai đoạn tiếp theo của cuộc xung đột. "Tôi cho rằng các bên hiện đang đánh giá lại hiệu quả cũng như cái giá phải trả của các lựa chọn quân sự", ông nói.

Ông Najafi nhận định rằng, bên cạnh biện pháp quân sự, cuộc cạnh tranh trong thời gian tới nhiều khả năng sẽ mở rộng sang các lĩnh vực khác như kinh tế, ngoại giao, tâm lý và ảnh hưởng chính trị trong nước. Chuyên gia này lưu ý, năng lực quản trị, hiệu quả kinh tế và khả năng duy trì sự ổn định xã hội có thể trở thành những yếu tố quan trọng tác động đến vị thế của Iran trong giai đoạn tiếp theo của cuộc đối đầu.

"Kết quả của cuộc cạnh tranh này sẽ phụ thuộc vào cách Iran ứng phó với các thách thức trong nước cũng như môi trường khu vực đang thay đổi", ông Najafi nói.