Thủ tướng: Phải có giải pháp 'chữa' bệnh thành tích trong dạy, học

Yêu cầu trên được nêu tại Chỉ thị số 31 của Thủ tướng Lê Minh Hưng về thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027.  

Bên cạnh những kết quả đạt được trong việc thực hiện Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Thủ tướng đánh giá vẫn còn tồn tại những hạn chế, bất cập, khó khăn, vướng mắc cần khắc phục.

Những hạn chế, khó khăn cụ thể là: Tình trạng thiếu trường, thiếu lớp, thiếu cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, đặc biệt là tại địa bàn tăng dân số nhanh; thừa, thiếu giáo viên cục bộ còn diễn ra ở nhiều địa phương; tình trạng bạo lực học đường diễn biến phức tạp; việc tổ chức thi tốt nghiệp THPT tại một số địa phương còn chưa nghiêm túc, ảnh hưởng tiêu cực tới toàn ngành Giáo dục...

Về các nhiệm vụ cụ thể, Thủ tướng yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan, các địa phương tiếp tục rà soát, hoàn thiện đồng bộ thể chế, chính sách, pháp luật về giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nghị quyết số 71; bảo đảm không để khoảng trống pháp lý trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. 

“Tăng cường kỷ cương, nâng cao trách nhiệm thực thi nhiệm vụ; xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất; có giải pháp cụ thể để khắc phục bệnh thành tích trong dạy, học và kiểm tra, đánh giá; không chạy theo tỷ lệ lên lớp, tỷ lệ tốt nghiệp, bảo đảm đánh giá thực chất năng lực người học”, Thủ tướng quán triệt.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cần hướng dẫn các địa phương tiếp tục rà soát, sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên công lập theo hướng hình thành cơ sở giáo dục có quy mô lớn gắn với cơ cấu lại mạng lưới trường lớp, tổ chức bộ máy, đội ngũ nhân sự; rà soát, giải thể các điểm trường lẻ không đạt tiêu chuẩn cơ sở vật chất tối thiểu ở địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số để tập trung hình thành các trường nội trú, bán trú tại điểm trường chính.

Thủ tướng gợi ý nghiên cứu cơ chế thí điểm mô hình quản trị đối với hệ thống trường công, trường tư trên cùng một địa bàn.

Nhiệm vụ quan trọng khác của Bộ Giáo dục và Đào tạo là triển khai phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 3-5 tuổi và thực hiện giáo dục bắt buộc trung học cơ sở; tổ chức thực hiện thí điểm Chương trình giáo dục mầm non mới; triển khai hiệu quả một bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông thống nhất trong cả nước, bảo đảm cung ứng đầy đủ sách giáo khoa trước ngày 15/8 năm 2026.

Bên cạnh đó, Thủ tướng chỉ đạo tăng cường dạy và học ngoại ngữ, dạy ngôn ngữ của các nước láng giềng, từng bước đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Đẩy nhanh lộ trình tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, tăng cường giáo dục STEM/STEAM, kỹ năng số, giáo dục thể chất và thể thao trường học, nghệ thuật, hướng nghiệp và các hoạt động phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.

Rà soát, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết

Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá, bảo đảm thực chất, hiệu quả; giảm áp lực thi cử; chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương trường học; tăng cường phòng, chống gian lận trong các kỳ thi, nhất là trong Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, xử lý nghiêm các sai phạm theo quy định.

Bộ Giáo dục và Đào tạo có nhiệm vụ chỉ đạo, hướng dẫn địa phương rà soát, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết; giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh.

Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với Bộ Nội vụ hướng dẫn các địa phương cơ cấu lại đội ngũ theo hướng tăng giáo viên trực tiếp giảng dạy; hoàn thành rà soát, sắp xếp lại đội ngũ giáo viên, tuyển dụng đủ giáo viên theo quy định ngay từ đầu năm học 2026-2027.

Thủ tướng lưu ý nghiên cứu, đề xuất chính sách thu hút nhà giáo, nhất là giáo viên các môn học đặc thù và công tác ở vùng khó khăn; sửa đổi quy định về định mức, chế độ làm việc của giáo viên phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo...

Theo định hướng của Thủ tướng, cần ưu tiên bố trí nguồn lực để học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn được tiếp cận bình đẳng với giáo dục có chất lượng; thu hẹp khoảng cách về điều kiện học tập giữa các vùng, miền và giữa các trường.

“Hoàn thành sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập; khuyến khích phát triển các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tư thục, đào tạo nghề tại doanh nghiệp; tập trung phát triển các trường cao đẳng đào tạo nhân lực kỹ năng nghề cao, trường chất lượng cao, trường đạt chuẩn quốc tế”, chỉ thị nêu.

Đi kèm với đó, Thủ tướng yêu cầu hoàn thành sắp xếp, tái cấu trúc hệ thống cơ sở giáo dục đại học công lập; khuyến khích phát triển các cơ sở giáo dục đại học tư thục; tập trung đầu tư phát triển các trường đại học trọng điểm, đại học tinh hoa, trung tâm đào tạo, nghiên cứu xuất sắc.

Cùng với việc xây dựng văn hóa học đường theo hướng toàn diện, thiết thực trên nền tảng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, kỷ cương, nhân văn; phòng, chống bạo lực học đường, tệ nạn xã hội và các nguy cơ trên môi trường mạng, Thủ tướng yêu cầu kiểm soát phù hợp việc sử dụng mạng xã hội, điện thoại thông minh và trí tuệ nhân tạo đối với trẻ em vị thành niên. 

Theo chỉ đạo của Thủ tướng, cần ứng dụng trí tuệ nhân tạo có kiểm soát trong quản trị, tổ chức dạy và học, kiểm tra đánh giá phù hợp với từng cấp học, trình độ đào tạo, điều kiện vùng, miền, địa phương.

Quản lý sử dụng smartphone, mạng xã hội trong trường học 

Bộ Nội vụ có nhiệm vụ chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, các địa phương xây dựng cơ chế quản lý biên chế giáo viên theo hướng linh hoạt, sát thực tiễn, gắn với quy mô học sinh, lớp học, đặc thù vùng miền; sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục theo quy mô dân số, quy hoạch đô thị, nhu cầu nhân lực của địa phương, của vùng và của cả nước; phân cấp giao tổng biên chế cho địa phương tự chủ tuyển dụng và sử dụng dựa trên định mức thực tế học sinh/lớp.

Các cơ quan và địa phương rà soát, bố trí nhân sự hợp lý, nâng tỷ lệ công chức quản lý Nhà nước về giáo dục và đào tạo có trình độ chuyên môn, bảo đảm cấp xã có người đủ năng lực tham mưu, quản lý lĩnh vực giáo dục và đào tạo, chấm dứt tình trạng “xã trắng” không có người phụ trách giáo dục trong năm 2026.

Thủ tướng giao Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cơ quan, địa phương xây dựng phương án quản lý sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội trong trường học phù hợp với từng cấp học; bảo đảm hạn chế rủi ro, ngăn chặn bạo lực học đường từ mạng xã hội, kiểm soát các nội dung độc hại trên không gian mạng có thể tác động tới học sinh.

Bộ Công an chỉ đạo công an các địa phương phối hợp chặt chẽ với ngành Giáo dục trong phòng ngừa, phát hiện sớm, đấu tranh, xử lý kịp thời hành vi bạo lực học đường, mua bán, sử dụng thuốc lá điện tử, ma túy, xâm hại trẻ em, các tệ nạn xã hội khác trong và xung quanh trường học; bảo đảm an ninh, an toàn giao thông, an toàn trên không gian mạng cho học sinh, sinh viên.

UBND các tỉnh, thành phố có nhiệm vụ chủ động bố trí ngân sách địa phương và huy động nguồn lực hợp pháp khác để hỗ trợ người học, giáo viên ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn; bố trí kinh phí hỗ trợ bữa ăn bán trú, thiết bị học tập, đồ dùng học tập, trường lớp bán trú, nội trú, phương tiện đi lại cho học sinh và nhà công vụ cho giáo viên.

Thủ tướng cũng chỉ đạo các địa phương tăng cường phòng, chống gian lận trong thi cử, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, nhất là trong tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2027 trên địa bàn; tập trung khắc phục hiệu quả những hạn chế, bất cập; chú trọng phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi gian lận. 

Thủ tướng yêu cầu các địa phương rà soát kỹ, đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá, thi cử, tuyển sinh đầu cấp theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền; giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết; giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh.

“Thực hiện công khai, minh bạch các khoản thu theo quy định; công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu, dạy thêm, học thêm trái quy định; xử lý nghiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý trực tiếp nếu để xảy ra lạm thu, ép buộc hoặc gợi ý học thêm trái quy định, gây áp lực đối với học sinh và cha mẹ học sinh”, Thủ tướng lưu ý.