Siêu tên lửa Oreshnik của Nga nguy hiểm thế nào?

Ngày 24/5, Nga phóng tên lửa siêu vượt âm Oreshnik có khả năng mang đầu đạn hạt nhân trong một đợt không kích lớn nhất nhằm vào Kiev kể từ khi xung đột bùng phát, theo giới chức Ukraine.

Đây là lần thứ ba loại tên lửa đạn đạo tầm trung này được sử dụng tại Ukraine kể từ năm 2024, cho thấy Moskva ngày càng sẵn sàng triển khai các loại vũ khí thử nghiệm mạnh nhất trong cuộc xung đột.

Dù Nga đã sử dụng nhiều loại tên lửa khác nhau trong hơn 4 năm chiến sự, các nhà phân tích quân sự cho rằng chưa có loại nào sở hữu tầm bắn, tốc độ và sức hủy diệt tương đương Oreshnik.

Oreshnik là gì?

Oreshnik, lấy theo tên cây phỉ trong tiếng Nga, là tên lửa đạn đạo tầm trung (IRBM), có khả năng tấn công mục tiêu ở khoảng cách từ 3.000 km đến 5.500 km. Theo CNA, đây đồng nghĩa với việc toàn bộ châu Âu đều nằm trong tầm bắn.

Giới chức quân sự Ukraine cho biết vào năm 2024 rằng tên lửa này có thể đạt tốc độ Mach 11, tương đương khoảng 13.580 km/h, gấp 11 lần tốc độ âm thanh.

Truyền thông nhà nước Nga từng tuyên bố Oreshnik chỉ mất 11 phút để tới một căn cứ không quân ở Ba Lan và 17 phút để tới trụ sở NATO tại Brussels. Theo Điện Kremlin, đây là loại vũ khí tối tân không thể bị đánh chặn.

Tổng thống Putin từng nói vào năm 2024 rằng các thành phần hủy diệt của tên lửa có thể đạt nhiệt độ gần tương đương bề mặt Mặt Trời.

“Vì vậy, mọi thứ ở tâm vụ nổ sẽ bị phá vỡ thành từng phần nhỏ, thành các hạt cơ bản, về cơ bản là thành bụi”, ông nói.

Điều đáng chú ý nhất, theo các chuyên gia quân sự, là Oreshnik có thể được trang bị đầu đạn hạt nhân. Bộ Quốc phòng Mỹ mô tả Oreshnik là một tên lửa đạn đạo tầm trung “mang tính thử nghiệm”, được cho là phát triển từ tên lửa đạn đạo liên lục địa RS-26 Rubezh của Nga.

Vì sao Oreshnik đặc biệt nguy hiểm?

Các chuyên gia cho rằng sức mạnh của Oreshnik nằm ở sự kết hợp giữa tốc độ, tầm bắn và thiết kế đầu đạn.

Đây là hệ thống MIRV (nhiều đầu đạn có khả năng tấn công độc lập), nghĩa là mỗi đầu đạn có thể tách ra và đánh trúng nhiều mục tiêu khác nhau trong cùng một đợt tấn công.

Theo tình báo quân sự Ukraine, Oreshnik có 6 đầu đạn, mỗi đầu đạn mang 6 bom con, tức có thể tạo ra tới 36 đòn đánh riêng biệt trên một khu vực mục tiêu, theo TS Nah Liang Tuang, nghiên cứu viên tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S Rajaratnam (RSIS).

Ông Nah cho rằng điều này khiến Oreshnik trở thành loại vũ khí “cực kỳ hủy diệt” ngay cả khi không mang đầu đạn hạt nhân.

“Ngay cả khi mỗi đầu đạn chỉ mang thuốc nổ thông thường, nhiều mục tiêu vẫn có thể bị san phẳng, biến nó thành loại tên lửa có thể tạo ra hiệu ứng tương đương một cuộc không kích lớn chỉ với một lần phóng”, ông nói.

Ông cũng nhấn mạnh Oreshnik lao tới ở tốc độ siêu vượt âm, khiến việc đánh chặn “cực kỳ khó hoặc gần như bất khả thi” với năng lực phòng thủ tên lửa hiện tại của Ukraine.

Ông Putin từng tuyên bố Oreshnik có thể phá hủy cả các boongke nằm sâu “3, 4 tầng hoặc hơn dưới lòng đất” và miễn nhiễm với mọi hệ thống phòng thủ tên lửa.

Ngoài Oreshnik, Nga còn sử dụng tên lửa siêu vượt âm phóng từ trên không Kinzhal nhằm vào các mục tiêu đặc biệt quan trọng.

Kinzhal có tốc độ lên tới Mach 10 và khả năng cơ động trên không, giúp tránh được hệ thống phòng không, dù Ukraine tuyên bố đã bắn hạ một số quả.

Theo đánh giá, Oreshnik còn khó đánh chặn hơn Kinzhal. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng dù đạt tốc độ siêu vượt âm, tên lửa này không thể cơ động như các vũ khí siêu vượt âm điển hình khác.

“Giống các tên lửa đạn đạo tầm trung và liên lục địa khác, các đầu đạn của Oreshnik lao vào khí quyển và đạt tốc độ siêu vượt âm khi tiếp cận mục tiêu”, ông Marcin Andrzej Piotrowski, chuyên gia của Viện Các vấn đề quốc tế Ba Lan (PISM), nhận định hồi năm 2024.

“Tuy nhiên, không giống các vũ khí siêu vượt âm thực thụ, đầu đạn của Oreshnik không thực hiện các động tác cơ động ở tốc độ siêu vượt âm, điều vốn sẽ khiến việc phòng thủ tên lửa trở nên khó khăn hơn”, ông nói thêm.

Oreshnik gây tổn thất gì cho Ukraine?

Trong cả ba lần được sử dụng nhằm vào Ukraine, Oreshnik đều không mang đầu đạn hạt nhân.

Cuộc tấn công đầu tiên diễn ra tại Dnipro năm 2024 với thiệt hại hữu hình hạn chế, cho thấy tên lửa có thể được trang bị đầu đạn giả.

AFP ghi nhận một mái nhà bị thổi bay và nhiều cây cối cháy sém, trong khi cư dân mô tả âm thanh “khủng khiếp” cùng các luồng sáng lóe mạnh.

Tháng 1 năm nay, tên lửa này đánh trúng một kho khí đốt lớn ở vùng Lviv, phía tây Ukraine, theo giới chức địa phương.

Trong đợt tập kích ngày 24/5 vào khu vực Kiev, với sự tham gia của cả UAV và nhiều loại tên lửa khác, 4 người thiệt mạng. Lực lượng cứu hộ phải dập lửa và tìm kiếm trong đống đổ nát của nhiều công trình hư hại nặng, gồm nhà dân, trung tâm thương mại, bảo tàng, nhà hát, trường học và đại học.

Một cư dân Ukraine cho biết trần ga tàu điện ngầm đã “rụng xuống” khi người dân trú ẩn dưới lòng đất.

Không giống phần lớn vũ khí Nga sử dụng trên chiến trường, tầm bắn của Oreshnik cho phép nó vươn tới toàn bộ châu Âu, bao gồm cả các căn cứ Mỹ trên lục địa này. Điều đó biến Oreshnik thành công cụ cho phép Moskva đe dọa các mục tiêu chiến lược mà chưa cần chính thức sử dụng vũ khí hạt nhân.

Cùng lúc, các chuyên gia lưu ý không thể xác định liệu một quả Oreshnik đang bay mang đầu đạn hạt nhân hay đầu đạn thông thường cho tới thời điểm va chạm. Điều này làm gia tăng bất ổn trong mọi kịch bản leo thang tiếp theo.

Theo các nhà phân tích, Oreshnik không chỉ là vũ khí chiến trường mà còn là công cụ gây sức ép tâm lý. Ông Nah cho rằng đây là biểu hiện của kiểu “phô trương sức mạnh quân sự” mang tính đe dọa nhằm gây áp lực lên đối phương.

Việc triển khai Oreshnik cho thấy Moskva muốn phát tín hiệu rằng họ sẵn sàng mở rộng các cuộc tấn công sâu trong lãnh thổ Ukraine bằng đầu đạn thông thường nhưng có sức hủy diệt tương đương cấp độ hạt nhân.