Nợ thuế vài chục nghìn cũng bị hoãn xuất cảnh: Cần hỗ trợ người dân nhiều hơn

Theo quy định, cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh bị hoãn xuất cảnh nếu nợ thuế từ 50 triệu đồng trở lên và số tiền nợ thuế đã quá hạn nộp theo quy định trên 120 ngày.

Tuy nhiên, với các trường hợp bỏ địa chỉ kinh doanh, pháp luật lại chưa quy định ngưỡng nợ thuế cụ thể. Chính vì vậy, thời gian qua, nhiều người nợ thuế chỉ vài chục nghìn đồng, thậm chí là vài nghìn đồng cũng thuộc diện bị tạm hoãn xuất cảnh.

Hiện Cục Thuế (Bộ Tài chính) đang đề xuất ngưỡng áp dụng để quy định với những trường hợp này là từ 1 triệu đồng.

Theo bà Nguyễn Mỹ Hạnh, chuyên gia tư vấn thuế tại TP.HCM, trong lúc chờ sửa quy định, ngành thuế nên triển khai mạnh các giải pháp hỗ trợ. Ngoài câu chuyện ngưỡng nợ bao nhiêu tiền, vấn đề lớn hơn hiện nay là cơ chế cảnh báo cho người dân còn rất hạn chế. Trên thực tế, nhiều người đến sân bay mới biết mình bị tạm hoãn xuất cảnh, chứng tỏ khâu thông tin chưa hiệu quả.

Ngành thuế cần gửi cảnh báo tự động qua SMS, email, ứng dụng thuế điện tử trước khi ban hành quyết định tạm hoãn xuất cảnh. Ngoài ra, ngành thuế cũng cần có cơ chế “nhắc nợ nhiều tầng”, ví dụ cảnh báo trước 30 ngày, 15 ngày và 5 ngày.

“Tất nhiên, người dân cũng cần liên tục rà soát và ưu tiên xử lý dứt điểm các khoản nợ thuế nhỏ, tránh phát sinh tiền chậm nộp kéo dài dẫn tới cưỡng chế không cần thiết”, bà Hạnh nói.

Đáng chú ý, cũng theo bà Hạnh, đề xuất cho phép nộp thuế ngay tại sân bay và hủy lệnh tạm hoãn xuất cảnh tức thời là hướng đi nên nghiên cứu. Nhiều nước đã áp dụng cơ chế xử lý nghĩa vụ tài chính trực tuyến theo thời gian thực. Nếu dữ liệu giữa ngành thuế - xuất nhập cảnh - ngân hàng được kết nối đồng bộ, người dân hoàn toàn có thể nộp khoản nợ ngay tại sân bay qua chuyển khoản hoặc cổng thanh toán điện tử. Sau đó, hệ thống tự động cập nhật để gỡ chặn xuất cảnh.

Nếu xử lý được vấn đề nợ thuế nhanh gọn thì sẽ nhân văn hơn rất nhiều, đặc biệt với các khoản nợ nhỏ hoặc do người dân không biết mình còn nghĩa vụ thuế tồn đọng.

Tuy nhiên, bà Hạnh cho rằng, để làm được điều này, cần có cơ chế xử lý dữ liệu theo thời gian thực và quy trình phối hợp liên thông giữa Cục Thuế và Cục Quản lý xuất nhập cảnh, tránh tình trạng người dân đã nộp tiền nhưng hệ thống cập nhật chậm, không thể xuất cảnh.

“Tinh thần chống thất thu thuế là cần thiết, nhưng việc áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh cần bảo đảm tính hợp lý, tương xứng và minh bạch. Mục tiêu của quản lý thuế hiện đại không chỉ là cưỡng chế, mà còn phải tạo điều kiện để người dân dễ tuân thủ và có cơ hội khắc phục sai sót trước khi bị áp dụng các biện pháp mạnh”, bà Hạnh nói.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Phụng - nguyên Cục trưởng Cục Thuế doanh nghiệp lớn, Tổng cục Thuế - đề xuất, nên có giải pháp linh hoạt như lắp đặt ki ốt điện tử tại cửa khẩu để người dân có thể nộp thuế trực tuyến ngay khi xuất cảnh, in hóa đơn xác nhận kèm hồ sơ. Ngoài ra, mức 1 triệu đồng cũng nên được xem xét lại, nâng lên phù hợp hơn để tránh ảnh hưởng quá rộng, vì nhiều trường hợp nợ thuế nhỏ chỉ do thiếu thông tin hoặc lỗi hệ thống.

"Theo tôi, cơ quan thuế nên áp dụng quy định tạm hoãn xuất cảnh đối với trường hợp nợ thuế số tiền lớn hơn, thời hạn nợ thuế lâu hơn, hoặc có tình tiết tăng nặng như vi phạm nhiều lần, có thái độ chây ỳ", ông Phụng nói.

Ông Phụng dẫn chứng: Hiện nay nhiều người nợ thuế do nhiều nguyên nhân bất khả kháng. Ngay trên ứng dụng eTax cá nhân, việc nộp thuế online đôi khi gặp khó khăn. Vì vậy, ngành thuế cũng cần có cơ chế linh hoạt, phù hợp để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân trong những trường hợp này.

Đề xuất 1 triệu đồng vẫn còn thấp

Ông Phan Công Luận, đại diện Công ty TNHH Tư vấn và Đại lý thuế Người Trợ Lý (ATAX) cho biết, dưới góc độ pháp lý và quản lý thuế, đây là vấn đề đang gây nhiều tranh luận vì liên quan trực tiếp đến quyền tự do đi lại của công dân.

Theo ông Luận, biện pháp tạm hoãn xuất cảnh vốn là một biện pháp cưỡng chế mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền công dân, nên cần bảo đảm nguyên tắc tương xứng giữa mức độ vi phạm và chế tài áp dụng.

Nếu một người chỉ còn nợ vài nghìn đồng do sai sót kê khai, quên nghĩa vụ thuế hoặc phát sinh tiền chậm nộp rất nhỏ mà vẫn bị chặn xuất cảnh thì dễ tạo cảm giác “hình sự hóa” quan hệ hành chính - thuế.

Bên cạnh đó, nhiều trường hợp “bỏ địa chỉ kinh doanh” trên thực tế không phải cố tình trốn thuế mà do hộ kinh doanh nghỉ bán, chuyển địa điểm, ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt mã số thuế. Khi dữ liệu quản lý chưa đồng bộ, cơ quan thuế có thể xác định người nộp thuế “mất liên lạc”, từ đó áp dụng biện pháp cưỡng chế khá cứng.

Cũng theo ông Luận, việc Bộ Tài chính đề xuất ngưỡng nợ thuế từ 1 triệu đồng trở lên mới áp dụng tạm hoãn xuất cảnh là bước điều chỉnh theo hướng hợp lý hơn so với hiện nay. Tuy nhiên, mức 1 triệu đồng vẫn còn tương đối thấp nếu xét trong bối cảnh chi phí xử lý hành chính, chi phí xã hội và tác động đến quyền lợi người dân.

Ông Luận đề xuất, đối với cá nhân, hộ kinh doanh nhỏ, có thể nâng ngưỡng nợ thuế lên vài triệu đồng và phải kèm điều kiện quá hạn kéo dài, đã thông báo nhiều lần nhưng không hợp tác.

“Chỉ áp dụng ngay biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với các trường hợp có dấu hiệu bỏ trốn, tẩu tán tài sản, nợ thuế lớn hoặc cố tình không chấp hành. Chúng ta cần phân biệt rõ “không còn hoạt động thực tế” với “cố tình bỏ trốn nghĩa vụ thuế”, ông Luận nói.

Trong khi đó, Cục Thuế cho rằng, đây là quy định thu hẹp phạm vi áp dụng so với hiện hành, không phải siết chặt hơn.

Theo quy định tại Nghị định 49/2025/NĐ-CP đang có hiệu lực, trường hợp người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, pháp luật không quy định ngưỡng nợ tối thiểu để áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh.

Điều này đồng nghĩa chỉ cần phát sinh khoản nợ thuế quá hạn, dù rất nhỏ, người nộp thuế vẫn có thể thuộc diện xem xét áp dụng biện pháp này nếu đã được cơ quan thuế thông báo và quá 30 ngày chưa khắc phục.

Trong khi đó, dự thảo Nghị định mới lần này bổ sung ngưỡng nợ từ 1 triệu đồng trở lên, tức là loại trừ khỏi diện áp dụng một số lượng rất lớn người nộp thuế có số nợ nhỏ, mang tính kỹ thuật hoặc phát sinh do sai sót hành chính chưa kịp xử lý.

"Xét về bản chất pháp lý, đây là bước nới lỏng điều kiện áp dụng, thể hiện sự tiếp thu ý kiến xã hội và tinh thần bảo vệ tốt hơn quyền đi lại hợp pháp của công dân", Cục Thuế khẳng định.

Theo Cục Thuế, việc bổ sung ngưỡng 1 triệu đồng là giải pháp nhằm bảo đảm nguyên tắc tương xứng giữa tính chất vi phạm và biện pháp quản lý nhà nước áp dụng. Đồng thời cũng loại trừ khỏi diện áp dụng một số lượng rất lớn người nộp thuế có số nợ nhỏ, mang tính kỹ thuật hoặc phát sinh do sai sót hành chính chưa kịp xử lý.

Cục Thuế cũng lưu ý, người nộp thuế thuộc trạng thái “không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký” là trường hợp đã vi phạm nghĩa vụ duy trì thông tin đăng ký thuế chính xác, gây khó khăn cho công tác quản lý, kiểm tra và thu hồi nợ thuế. Đây là hành vi làm gián đoạn kết nối quản lý giữa cơ quan nhà nước với người nộp thuế.

Do đó, việc áp dụng biện pháp quản lý đối với nhóm đối tượng này không chỉ dựa trên số tiền nợ, mà còn xuất phát từ yêu cầu bảo đảm tính tuân thủ pháp luật, ngăn ngừa tình trạng bỏ địa chỉ kinh doanh để né tránh nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

"Nói cách khác, ngưỡng 1 triệu đồng không phải là thước đo duy nhất, mà là điều kiện bổ sung trong tổng thể các dấu hiệu vi phạm đã được xác định", Cục Thuế khẳng định.

Đáng chú ý rằng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh không được áp dụng ngay khi phát sinh nợ thuế.

Theo dự thảo, chỉ sau khi người nộp thuế đã được xác định thuộc trạng thái không hoạt động tại địa chỉ đăng ký; cơ quan thuế đã gửi thông báo về việc sẽ áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh và quá 30 ngày kể từ ngày thông báo mà vẫn chưa hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế thì biện pháp này mới được xem xét áp dụng.

Cục Thuế cho rằng khoảng thời gian 30 ngày là khoảng đệm hợp lý để người nộp thuế kiểm tra, đối chiếu thông tin, thực hiện nộp tiền hoặc liên hệ cơ quan thuế xử lý vướng mắc. Thực tiễn triển khai cho thấy đã có khoảng 7.100 người nộp thuế chủ động liên hệ cơ quan thuế để hoàn thành nghĩa vụ và được hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh.