Đấu trí cân não hậu trường đàm phán hoà bình Mỹ - Iran

Ngày 17/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã ký bản ghi nhớ nhằm hướng tới chấm dứt cuộc xung đột giữa hai nước. 

Ngày bận rộn 

Tổng thống Trump có một đêm bận rộn ở Pháp sau khi tham dự ngày cuối cùng của Hội nghị Thượng đỉnh G7. Ông đến tham quan Cung điện Versailles cùng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và phu nhân Brigitte Macron. Trong bữa tối, ông chính thức ký bản sao của thỏa thuận Mỹ - Iran.

CNN dẫn lời các quan chức đưa tin Mỹ gửi cho phía Iran bức ảnh chụp bản thỏa thuận đã ký. Theo những bức ảnh do hãng thông tấn nhà nước IRNA của Iran công bố, Tổng thống Trump ký bản cứng của kế hoạch tại Versailles, Pháp. Trong khi đại diện phía Pezeshkian đang cầm tài liệu viết bằng tiếng Ba Tư với những chữ ký dường như là của họ và của ông Trump ở phía dưới.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đứng ngay phía sau lưng ông Trump. Phó Chánh Văn phòng Nhà Trắng Dan Scavino cũng đăng tải video Tổng thống Trump ký kết thoả thuận lên X ngay sau khi ông rời Versailles.

“Ngay trước bữa tối hôm nay tại Versailles, do Tổng thống Pháp Emmanuel Macron chủ trì, Tổng thống Trump đã ký Biên bản ghi nhớ về Iran, ngay sau khi Ngoại trưởng Rubio nhận được nó. Đây là khoảnh khắc lịch sử khá quan trọng mà chúng ta đang cùng nhau chia sẻ", ông Scavino nói.

 Khoảnh khắc ông Trump kí thoả thuận Mỹ - Iran.

Theo CNN, bản kế hoạch gồm 800 từ và 14 điểm này nhằm mục đích mở rộng lệnh ngừng bắn và khôi phục giao thông qua eo biển Hormuz. Pakistan, quốc gia đóng vai trò trung gian hòa giải trong suốt cuộc xung đột cho biết thỏa thuận sẽ có hiệu lực ngay lập tức.

"Bản ghi nhớ Islamabad sẽ có hiệu lực ngay lập tức và bước đầu tiên, Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ lập tức mở lại eo biển Hormuz và Mỹ sẽ ngay lập tức dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân”, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif nhắc lại một số điểm trong văn bản thỏa thuận.

Thủ tướng Pakistan cho biết thêm nước ông cùng với nước đồng trung gian hòa giải Qatar sẽ đăng cai tổ chức buổi lễ chính thức dự kiến ​​diễn ra vào 19/6 tại Thụy Sĩ “để kỷ niệm sự kiện mang tính bước ngoặt này và bắt đầu cuộc đàm phán cấp kỹ thuật”.

“Việc ký kết thỏa thuận này ở cấp cao nhất của chính phủ hai bên thể hiện cam kết của cả hai phía đối với việc giải quyết xung đột bằng con đường ngoại giao”, ông Sharif cho biết.

Mọi thứ "không hề dễ dàng"

Dù văn bản thoả thuận đã được hai bên ký kết, nhưng ông Trump vẫn thừa nhận quá trình này "không hề dễ dàng".

Giới chức Mỹ cũng lưu ý đây chưa phải thỏa thuận cuối cùng như Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) trước đây. Nếu JCPOA là một văn kiện dài hàng trăm trang với các điều khoản kỹ thuật chi tiết, thì bản ghi nhớ mới hiện chỉ đóng vai trò như lộ trình và nền tảng cho những vòng đàm phán tiếp theo.

Một số thượng nghị sĩ đảng Dân chủ chỉ trích thỏa thuận này, cho rằng đó là thỏa thuận tốt cho Iran nhưng không tốt cho Mỹ. Thượng nghị sĩ Bill Cassidy gọi đây là “sai lầm ngoại giao tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ”. Tuy nhiên, Thượng nghị sĩ Lindsey Graham cho biết ông có cuộc thảo luận dài với đặc phái viên về Trung Đông Steve Witkoff và tin rằng thỏa thuận này “sẽ có lợi cho Mỹ”.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo: “Nếu Mỹ không tôn trọng cam kết của họ, Iran sẽ không có cách nào tôn trọng cam kết của chính mình”.

Khi khởi xướng cuộc chiến ở Trung Đông, chính quyền ông Trump từng tuyên bố mục tiêu của họ là "xóa sổ" kho tên lửa của Iran, "cắt đứt sự hỗ trợ" của nước này đối với lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, "tiêu diệt hải quân của Iran" và đảm bảo nước này không bao giờ có được vũ khí hạt nhân.

Nhưng trên thực tế, vấn đề tên lửa lẫn sự hỗ trợ của Iran dành cho đồng minh dường như không nằm trong chương trình đàm phán sắp tới. Thỏa thuận tạm thời chỉ quy định các cuộc đàm phán sẽ tập trung vào chương trình hạt nhân của Iran.

Câu hỏi quan trọng hiện nay là liệu Mỹ có thể đạt được những giới hạn nghiêm ngặt hơn đối với chương trình hạt nhân của Iran trong dài hạn hay không. Mỹ muốn Iran từ bỏ hoặc giảm bớt lượng uranium được làm giàu cao mà nước này đã phát triển để trả đũa sau khi ông Trump rút khỏi thỏa thuận năm 2015.

Ngay cả khi Iran đồng ý, nước này gần như chắc chắn sẽ yêu cầu được tái khởi động chương trình làm giàu uranium ở mức độ thấp hơn, với lý do là vì mục đích hòa bình.

Cùng với đó, thỏa thuận kêu gọi chấm dứt xung đột ở Lebanon, nơi Israel đang giao tranh với Hezbollah nhưng cả Israel và Hezbollah đều không phải là bên tham gia thỏa thuận. Iran khẳng định Israel phải rút khỏi vùng lãnh thổ rộng lớn ở miền nam Lebanon mà nước này kiểm soát từ tháng 3, nhưng thỏa thuận tạm thời không yêu cầu điều đó một cách rõ ràng và chỉ khẳng định cam kết đảm bảo “toàn vẹn lãnh thổ” của Lebanon.

Trong khi đó, Israel bị loại khỏi cuộc đàm phán với Iran.