Iran phong tỏa 'có chọn lọc' eo biển Hormuz

Theo một báo cáo của Lloyd's List, Iran đang xây dựng một cơ chế kiểm tra và cấp phép mới đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Theo đó, các tàu chỉ được phép lưu thông trong một “hành lang an toàn” sau khi được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) chấp thuận.

Theo báo cáo, Tehran đang chuyển sang hình thức phong tỏa “có chọn lọc” đối với tuyến hàng hải chiến lược này. Một số quốc gia như Ấn Độ, Pakistan, Iraq, Malaysia và Trung Quốc hiện đang đàm phán trực tiếp với Tehran để được phép đi qua khu vực eo biển Hormuz.

Các tàu muốn đi qua eo biển này được xét duyệt theo từng trường hợp cụ thể, nhưng một hệ thống kiểm tra và đăng ký mới đang được IRGC phát triển. Tàu muốn đi theo tuyến đã được phê duyệt trước phải gửi trước cho IRGC đầy đủ thông tin về chủ sở hữu con tàu cũng như điểm đến của hàng hóa trước khi quá cảnh.

Những thông tin này được chuyển qua một mạng lưới các cá nhân có liên hệ với Iran hoạt động bên ngoài lãnh thổ nước này.

Trong một tuyên bố gần đây, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố eo biển Hormuz “vẫn mở, nhưng không dành cho kẻ thù”, cho thấy lập trường có phần hạ nhiệt so với cảnh báo trước đó của IRGC rằng mọi tàu cố gắng vượt qua có thể bị tấn công.

Dù vậy, lưu lượng qua eo biển đã giảm tới 95% kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Khoảng 20% lượng dầu mỏ của thế giới được vận chuyển qua eo biển này, nơi nối liền Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman.

Dữ liệu hàng hải cho thấy chỉ còn rất ít tàu qua lại, chủ yếu mang cờ Pakistan, Ấn Độ hoặc Trung Quốc. Gần đây, số lượng này tiếp tục giảm do lo ngại bị tấn công. Một số tàu đã tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS), số khác phát tín hiệu nhận dạng từ Trung Quốc để được phía Iran chấp thuận.

Theo Lloyd's List, một “hành lang an toàn” mới chạy qua vùng biển Iran đã xuất hiện những ngày gần đây, với ít nhất 9 tàu đã đi qua. Có thông tin cho rằng một tàu chở dầu đã phải trả khoảng 2 triệu USD để được phép quá cảnh, nhưng chưa rõ các tàu khác có phải trả phí tương tự hay không.

Trao đổi với Al Jazeera, chuyên gia luật thương mại và hàng hải Alex Mills nhận định cơ chế đăng ký mới có thể giúp một số nước xoay xở trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài chưa chắc đã khả thi về mặt kinh tế.

“Đề xuất của Iran cho phép tàu đi qua vùng biển của họ, ghé cảng Iran và khai báo toàn bộ điểm đến của hàng hóa là điều đáng chú ý. Tuy nhiên, điều này đi ngược lại thông lệ lâu nay là ‘tắt tín hiệu’ khi vào vùng biển Iran, đồng thời làm gia tăng rủi ro an ninh cho tàu thuyền trong bối cảnh xung đột vẫn tiếp diễn", ông nói.

“Tôi chưa tin cơ chế này có thể giúp tàu thuyền hoạt động bình thường, do còn vướng các vấn đề về bảo hiểm, an toàn vận hành, an ninh cũng như các lệnh trừng phạt hiện hành. Tuy vậy, nếu xung đột kéo dài, đây có thể trở thành một rủi ro đáng để một số công ty và tàu thuyền chấp nhận", ông nói thêm.

Ngay cả khi doanh nghiệp sẵn sàng, phía bảo hiểm vẫn có thể từ chối nếu mức độ rủi ro quá cao, từ đó tạo ra rào cản tài chính đối với ngành vận tải biển toàn cầu.

Theo chuyên gia Alex Mills, chừng nào các hãng vận hành còn chưa thấy đủ an toàn và không thấy lợi ích về mặt kinh tế, tàu thuyền sẽ chưa quay lại tuyến này.

"Chuỗi cung ứng hàng hải được lên kế hoạch trước hàng tháng trời, nên kể cả ngày mai tuyến đường mở lại, các tuyến chạy, lịch đặt chỗ và đơn hàng cũng đã chốt từ trước. Không phải muốn là có thể quay đầu ngay được. Tác động thực tế gần như đã được định hình từ trước”, chuyên gia Alex Mills nhận định.