Hồi sinh ‘thủ phủ tôm hùm’ Vịnh Xuân Đài tại Đắk Lắk sau lũ dữ

Trên mặt nước Vịnh Xuân Đài (Đắk Lắk), những lồng bè mới đang dần được dựng lại, tôm giống được thả xuống trong niềm tin và khát vọng làm lại. Sau trận đại hồng thủy cuối năm 2025, người nuôi tôm hùm nơi đây không rời biển, mà chọn cách bắt đầu từ đầu.

Gượng dậy từ những lồng bè mới

Những ngày cận Tết Nguyên đán, khi nắng trải vàng trên mặt vịnh, từng tốp ngư dân tất bật gia cố lại lồng bè, thay dây neo, làm sạch mặt nước. Không còn cảnh hoang tàn ngổn ngang như những ngày sau bão lũ, thay vào đó là nhịp lao động khẩn trương, bền bỉ.

Tại phường Xuân Đài và Sông Cầu – hai vùng nuôi trọng điểm, khoảng 70% hộ bị thiệt hại đã thả nuôi trở lại. Tôm giống thích nghi tốt, dịch bệnh được kiểm soát, mang lại tín hiệu khả quan cho vụ mới.

Ông Nguyễn Cư (phường Xuân Đài) đang thu hoạch những lồng tôm còn sót lại để lấy vốn tái đầu tư. “Bán được lứa này mới có tiền gầy giống lại. Nếu được vay thêm khoảng 500 triệu đồng thì tôi có thể dựng lại bè, nuôi tiếp”, ông nói.

Anh Phạm Văn Kinh cũng vừa bán gần 100 kg tôm hùm từ 3 lồng còn lại sau lũ. Số tiền thu về không lớn, nhưng đủ để gia đình trang trải Tết và mua thêm con giống cho vụ mới. “Thấy tôm nuôi lại được, bà con cũng có thêm niềm tin”, anh chia sẻ.

Trên các xưởng sửa chữa tàu thuyền ở Xuân Đài, tiếng máy, tiếng búa vang lên suốt ngày đêm. Hàng trăm chiếc tàu hư hỏng được gia cố, sơn sửa lại để kịp ra khơi. “Chúng tôi làm xuyên đêm để bà con sớm có tàu đi biển”, một chủ cơ sở cho biết.

Không chỉ khôi phục sản xuất theo cách cũ, nhiều hộ nuôi đã thay đổi tư duy. Họ giảm mật độ nuôi, thả gối đầu quanh năm thay vì dồn một vụ lớn cuối năm. Một số hộ mạnh dạn đầu tư lồng bè HDPE hiện đại, tăng khả năng chống chịu sóng gió.

Chính quyền địa phương cũng vào cuộc hỗ trợ. Các tổ kiểm đếm thiệt hại được thành lập, ngân hàng xem xét khoanh nợ, giãn nợ, cho vay mới để người dân có vốn tái sản xuất. Ngành thủy sản định hướng nuôi an toàn sinh học, liên kết tổ hợp tác để giảm rủi ro lâu dài.

Ông Huỳnh Đình Quang – Phó Chủ tịch UBND phường Sông Cầu, tỉnh Đắk Lắk cho biết, địa phương đã lập tổ kiểm đếm thiệt hại, kiến nghị ngân hàng khoanh nợ, giãn nợ, cho vay mới để bà con tái sản xuất. Đồng thời đề xuất hỗ trợ giống, con giống cho người dân. 

Ông Đào Quang Minh, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Đắk Lắk, cho biết ngành đang tham mưu UBND tỉnh giao mặt nước, cấp mã số vùng nuôi và triển khai nuôi theo hướng VietGAP, hữu cơ. Đồng thời, tỉnh kêu gọi doanh nghiệp hỗ trợ con giống, thức ăn, xử lý môi trường để người dân phục hồi sản xuất bền vững.

Theo Đề án 190 của UBND tỉnh, đến năm 2030 diện tích nuôi lồng bè tại Vịnh Xuân Đài sẽ được điều chỉnh còn khoảng 600 ha, tương đương 39.000 lồng. Việc quy hoạch lại nhằm đảm bảo cân bằng sinh thái, giảm áp lực môi trường và dành không gian cho phát triển du lịch, dịch vụ.

Đại hồng thủy và những mất mát chưa nguôi

Ít ai quên được những ngày cuối năm 2025, khi bão số 13 vừa đi qua, trận lũ lịch sử bất ngờ ập xuống Vịnh Xuân Đài – vùng nuôi tôm hùm trọng điểm với hơn 112.000 lồng nuôi.

Nước ngọt tràn về đột ngột khiến tôm sốc môi trường, chết hàng loạt. Khoảng 80% lồng nuôi bị thiệt hại, ước tính mất mát gần 3.000 tỷ đồng. Hàng nghìn hộ dân rơi vào cảnh trắng tay.

Ông Nguyễn Văn Kiên nuôi 120 ô lồng, sau lũ chỉ còn lại 30 ô tôm nhỏ. “Thiệt hại 4-5 tỷ đồng. Cả đời gắn với biển, giờ không bám biển thì biết làm gì”, ông nói.

Gia đình ông Nguyễn Văn Trung cũng mất gần 7 tỷ đồng tích góp. “Chưa kịp gượng dậy sau bão thì lũ cuốn đi hết”, ông xót xa.

Không chỉ mất tôm, nhiều bè nuôi, tàu thuyền bị đứt neo, vỡ khung, trôi dạt. Nhiều khoản vay ngân hàng trở thành gánh nặng. Có hộ mất cả cơ nghiệp gây dựng hàng chục năm.

Thế nhưng, giữa những dãy bè gãy đổ, mâm cơm tất niên vẫn được bày trên mặt nước. Đó không chỉ là bữa cơm cuối năm, mà còn là lời hẹn với biển – rằng họ sẽ không rời đi.

Giờ đây, trên Vịnh Xuân Đài, những lồng bè mới đã thay thế dần những khung gỗ mục nát. Con giống lại được thả xuống, hy vọng lại được ươm mầm.

Người nuôi tôm hiểu rằng thiên tai có thể cuốn đi tài sản, nhưng không thể cuốn đi ý chí. Sau bão giông, biển sẽ lặng. Và sau mất mát, hành trình hồi sinh vẫn tiếp tục – bằng sức người, bằng niềm tin và bằng khát vọng giữ lấy nghề truyền thống nơi đầu sóng.