'Cú sốc OPEC' của UAE báo hiệu trật tự địa chính trị mới tại Trung Đông

Quyết định rút khỏi Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) không chỉ gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu, mà còn phát đi tín hiệu rõ ràng về một trật tự địa chính trị mới đang hình thành tại Trung Đông trong bối cảnh xung đột với Iran leo thang.

Bước đi này phản ánh sự dịch chuyển sâu sắc trong cách UAE xác định lợi ích và liên minh chiến lược. Theo The Wall Street Journal, thay vì duy trì các ranh giới truyền thống giữa thế giới Ả Rập và Israel, Abu Dhabi đang thúc đẩy hợp tác an ninh với Tel Aviv nhằm tái định hình cán cân quyền lực khu vực – kể cả bằng biện pháp quân sự nếu cần.

Theo các nguồn thạo tin tức quốc tế, Israel đã triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Sắt cùng binh sĩ vận hành tới UAE – động thái chưa từng có tiền lệ trong thế giới Ả Rập.

Xung đột Trung Đông cũng tạo cơ hội để UAE khẳng định vai trò độc lập, vượt ra khỏi ảnh hưởng lâu nay của Ả Rập Xê Út. Theo nguồn tin của WSJ, việc công bố rút khỏi OPEC đúng thời điểm các lãnh đạo vùng Vịnh nhóm họp tại Ả Rập Xê Út là thông điệp được tính toán kỹ, nhằm nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu là lợi ích quốc gia.

Rời OPEC để theo đuổi lợi ích riêng 

Ở góc độ kinh tế, việc rời OPEC giúp UAE thoát khỏi các hạn ngạch sản xuất vốn đang kìm hãm khoảng 30% công suất khai thác dầu, trong bối cảnh nước này cần nguồn thu để bù đắp thiệt hại do chiến sự gây ra đối với du lịch và thương mại. Quyết định này cũng cho phép UAE chủ động tăng sản lượng, đồng thời đẩy mạnh đầu tư vào các tuyến ống dẫn dầu nhằm tránh phụ thuộc vào eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, theo WSJ, động lực sâu xa hơn đến từ yếu tố an ninh. Iran đã phóng khoảng 2.800 UAV và tên lửa vào UAE – nhiều hơn bất kỳ mục tiêu nào khác, kể cả Israel. Trong khi Abu Dhabi sẵn sàng đáp trả mạnh mẽ, phần lớn các nước vùng Vịnh lại phản ứng dè dặt.

Trước sức ép trực tiếp và sự thiếu hỗ trợ từ các nước láng giềng, UAE đã lựa chọn siết chặt quan hệ với Mỹ và Israel.

“Đây là kết quả của quá trình cân nhắc rất kỹ lưỡng sau 40 ngày hứng chịu các đợt tấn công bằng UAV và tên lửa”, ông Abdulkhaleq Abdulla, một nhà khoa học chính trị nổi tiếng của UAE, nhận định. “Một trong những kết luận sau quá trình đánh giá lại toàn diện là OPEC không còn phù hợp với một UAE táo bạo, quyết đoán và độc lập như hiện nay".

Phát biểu tại Phòng Bầu dục hôm 29/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump hoan nghênh quyết định của UAE, cho rằng: “Xét cho cùng, đây là điều tích cực giúp hạ giá xăng, hạ giá dầu và kéo mọi chi phí đi xuống".

Khi dầu mỏ được phát hiện tại khu vực này vào thập niên 1950, UAE khi đó chỉ là tập hợp các tiểu vương quốc nhỏ nằm dọc bờ Đông bán đảo Ả Rập. Sau khi thành lập quốc gia năm 1971, nước này đã tận dụng nguồn tài nguyên dầu mỏ để vươn mình thành trung tâm tài chính, du lịch và công nghệ toàn cầu, với Dubai và Abu Dhabi giữ vai trò đầu tàu.

Xích lại gần Israel, rạn nứt với Ả Rập Xê Út 

Dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Sheikh Mohammed bin Zayed (MBZ), UAE ngày càng thể hiện vai trò của một cường quốc quân sự khu vực. Dù chỉ sở hữu lực lượng quân đội lớn thứ 10 tại Trung Đông với khoảng 63.000 quân nhân tại ngũ, UAE vẫn thể hiện sức mạnh vượt xa quy mô thông qua việc mua sắm các loại vũ khí hiện đại, xuất khẩu vũ khí và sử dụng lực lượng đánh thuê. Lực lượng vũ trang UAE cũng được đánh giá là thuộc nhóm được huấn luyện bài bản nhất trong khu vực vùng Vịnh.   

Việc thiết lập quan hệ với Israel năm 2020 trong khuôn khổ Hiệp định Abraham đã mở ra giai đoạn hợp tác sâu rộng về quân sự và công nghệ. Chỉ vài tháng sau khi hiệp định được ký kết, Elbit Systems, một trong những tập đoàn quốc phòng lớn nhất của Israel, đã mở công ty con tại UAE.

Một năm sau, sau khi quốc gia vùng Vịnh này bị lực lượng Houthi tại Yemen do Iran hậu thuẫn tấn công, Israel đã cung cấp cho UAE hệ thống phòng không SPYDER. Theo Viện Nghiên cứu Hoà bình Quốc tế Stockholm, đây là nền tảng cơ động có khả năng đánh chặn tên lửa tầm ngắn, tầm trung và UAV.

Khi cuộc chiến hiện nay bùng phát, Israel tiếp tục triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Sắt tới UAE, Axios đưa tin. Đây là lần đầu tiên hệ thống do Mỹ và Israel cùng phát triển được chuyển tới một quốc gia khác. Theo một nguồn tin am hiểu vấn đề, hàng chục binh sĩ Israel hiện có mặt tại UAE để trực tiếp vận hành hệ thống này. 

“Sự hợp tác giữa hai nước đang phát triển mạnh mẽ và ngày càng sâu sắc”, ông Yoel Guzansky, chuyên gia cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia có trụ sở tại Tel Aviv, nhận định. “Đây là lần đầu tiên một hệ thống của Israel bảo vệ một quốc gia Ả Rập trong thời chiến".

Ở chiều ngược lại, quan hệ giữa UAE và Ả Rập Xê Út – hai đồng minh quan trọng – đang xuất hiện nhiều rạn nứt. Bất đồng không chỉ nằm ở chính sách dầu mỏ, khi Riyadh muốn duy trì giá cao còn Abu Dhabi muốn tăng sản lượng, mà còn ở cạnh tranh kinh tế và ảnh hưởng khu vực. Ả Rập Xê Út đang nỗ lực xây dựng Riyadh thành trung tâm khu vực, cạnh tranh trực tiếp với Dubai, trong khi hai nước cũng đứng ở các phía khác nhau trong một số xung đột.

Cùng lúc, xung đột với Iran đã làm lộ rõ những khác biệt trong cách tiếp cận giữa các nước vùng Vịnh. Trong khi UAE thúc đẩy phản ứng cứng rắn, Ả Rập Xê Út và Oman lại ưu tiên giải pháp ngoại giao.

UAE đã đóng cửa các tổ chức Iran, hủy thị thực và siết chặt hoạt động tài chính liên quan, trong khi Riyadh vẫn duy trì một mức độ quan hệ kinh tế nhất định. Trong khi đó, Iran mở rộng xung đột ra toàn khu vực, tấn công các nước vùng Vịnh và làm gián đoạn tuyến vận tải qua eo biển Hormuz, gây ra cú sốc nguồn cung dầu nghiêm trọng.

Ông Robert Jordan, cựu Đại sứ Mỹ tại Ả Rập Xê Út dưới thời cựu Tổng thống George W. Bush, nhận định: “Mối quan hệ này đang trải qua một phép thử sức chịu đựng, và điều đó có thể phơi bày thêm những khác biệt trong cách hai nước phản ứng trước loạt cuộc tấn công nghiêm trọng nhằm vào cả hai bên".

UAE là một trong những mục tiêu chịu ảnh hưởng nặng nề, với các đợt tấn công vào cơ sở dầu khí, cảng biển và hạ tầng kinh tế, khiến hoạt động tại Dubai bị gián đoạn trong nhiều tuần.

Kể từ khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố ngừng bắn hồi đầu tháng 4, các quan chức UAE liên tục bày tỏ sự thất vọng với các nước láng giềng vì cho rằng họ không nhận được đủ sự hỗ trợ. Ông Anwar Gargash, cố vấn ngoại giao của lãnh đạo UAE, trong tuần này đã công khai chỉ trích Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), cho rằng lập trường của tổ chức đại diện cho các quốc gia quân chủ trên bán đảo Ả Rập đang ở “mức yếu kém nhất trong lịch sử”.

“Phòng thủ quốc gia là điều vô cùng quan trọng, nhưng chúng ta cũng phải thừa nhận rằng sự đoàn kết của vùng Vịnh đã không đáp ứng được kỳ vọng”, ông nói.

Ông Gregory Gause, chuyên gia tại Viện Trung Đông ở Washington, nhận định rằng thời điểm các nước vùng Vịnh đáng lẽ phải đoàn kết nhất trước một mối đe dọa chung lại đang trở thành cơ hội để UAE tách ra theo đuổi con đường riêng.