Cấm thu tiền đặt cọc, giữ chỗ lớp 10: Khoảng trống quản lý và bài toán minh bạch

Ranh giới mong manh giữa “ghi danh” và “giữ chỗ”

Đến thời điểm này, nhiều trường ngoài công lập tại Hà Nội đã bắt đầu mở cổng đăng ký sớm với các hình thức xét tuyển đa dạng. Tại Trường THCS – THPT Lômônôxốp Tây Hà Nội, phụ huynh có thể đăng ký trực tuyến cho học sinh ngay trên website của trường. Năm học tới, trường dự kiến tuyển khoảng 5 lớp 10, mỗi lớp tối đa 34 học sinh.

Theo thông tin từ bộ phận tuyển sinh, học sinh khi đăng ký dự tuyển cần nộp lệ phí 300.000 đồng. Sau khi có kết quả trúng tuyển, nhà trường sẽ gửi thông báo mời nhập học. Nếu phụ huynh đồng ý, gia đình sẽ đóng “phí ghi danh” 3 triệu đồng. Khoản phí này, theo giải thích của nhà trường, được đối trừ vào các khoản thu đầu năm học.

Trường Tiểu học – THCS – THPT Ngôi sao Hoàng Mai cho biết đã bắt đầu nhận hồ sơ tuyển sinh lớp 10 từ tháng 10/2025. Học sinh đã trải qua một kỳ đánh giá vào tháng 1/2026 và dự kiến tiếp tục tham gia kỳ thi thử vào đầu tháng 4.

Theo đại diện tuyển sinh của trường, phụ huynh đăng ký trực tuyến và đóng lệ phí xét tuyển 500.000 đồng. Nếu học sinh trúng tuyển và xác nhận nhập học, phụ huynh mới thực hiện đóng phí ghi danh. Mức phí ghi danh đối với lớp 10 được nhà trường công bố là 24,5 triệu đồng đối với hệ chất lượng cao và 26,5 triệu đồng đối với hệ năng khiếu.

Trong khi đó, Trường THPT Nguyễn Siêu cho biết không thu phí giữ chỗ trong những năm gần đây. Phụ huynh có thể đăng ký thông tin miễn phí trên website của trường. Sau khi hồ sơ được duyệt, học sinh mới đóng phí dự tuyển khoảng trên dưới 1 triệu đồng để tham gia kỳ thi tuyển sinh do trường tổ chức.

Từ góc nhìn của nhiều phụ huynh, ranh giới giữa “phí ghi danh”, “xác nhận nhập học” và “tiền giữ chỗ” trên thực tế không phải lúc nào cũng rõ ràng. Nếu khoản tiền chỉ được thu sau khi học sinh trúng tuyển và phụ huynh xác nhận nhập học, các trường thường lý giải đây là khoản ghi danh để đảm bảo chỉ tiêu và sẽ được trừ vào học phí. Vì thế, nếu không được giám sát chặt chẽ, “phí giữ chỗ” hoàn toàn có thể biến tướng thành “phí hồ sơ”, “phí cam kết” hay những tên gọi khác.

Theo hướng dẫn tuyển sinh của Sở GD&ĐT Hà Nội, các cơ sở giáo dục không được thu tiền đặt cọc, giữ chỗ hoặc các khoản ngoài quy định trước khi hoàn tất quy trình tuyển sinh. Vì vậy, nếu khoản thu diễn ra trước khi có kết quả trúng tuyển hoặc được đặt ra như điều kiện để “giữ suất”, thì có thể được xem là không phù hợp với quy định hiện hành.

Tuy nhiên trong thực tế, ranh giới giữa các khái niệm này vẫn khá mong manh, khiến việc giám sát và quản lý trong mùa tuyển sinh trở nên phức tạp.

Muốn chấm dứt “lệ ngầm”, cần cơ chế cam kết rõ ràng

Nếu những câu chuyện của phụ huynh ở kỳ trước phản ánh áp lực thực tế trong việc tìm chỗ học cho con, thì ở góc độ quản lý, câu hỏi đặt ra là vì sao tình trạng thu tiền giữ chỗ đã tồn tại nhiều năm nhưng vẫn chưa được xử lý dứt điểm.

Một số ý kiến cho rằng tiền giữ chỗ thực chất là thỏa thuận dân sự giữa phụ huynh và nhà trường. Phụ huynh tự nguyện nộp tiền để đảm bảo suất học cho con, nếu thay đổi quyết định thì chấp nhận mất khoản phí theo cam kết ban đầu. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng cách nhìn này chưa đầy đủ, bởi hoạt động tuyển sinh không thể được xem như một giao dịch thương mại thuần túy.

TS Nguyễn Tùng Lâm, Chủ tịch Hội đồng Trường THPT Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội), cho rằng hoạt động tuyển sinh cần được nhìn nhận trong khuôn khổ các quy định của ngành giáo dục, chứ không thể đơn thuần coi là một giao dịch dân sự giữa hai bên.

Theo ông, các trường ngoài công lập vẫn hoạt động trong khuôn khổ của Luật Giáo dục và các quy định quản lý của ngành. Vì vậy, khi cơ quan quản lý đã quy định không được thu tiền đặt cọc dưới bất kỳ hình thức nào thì việc thay đổi tên gọi khoản thu cũng không làm thay đổi bản chất.

“Việc Sở Giáo dục - Đào tạo yêu cầu cấm thu tiền đặt cọc là hoàn toàn đúng. Tôi đồng ý với chủ trương này, bởi không nên dùng tiền để ‘đánh cược’ trong giáo dục. Có những trường đưa ra mức đặt cọc rất cao để buộc phụ huynh không thể rút lui, điều đó là không nên”, ông nói.

Theo TS Nguyễn Tùng Lâm, nếu đã bỏ cơ chế ràng buộc bằng tiền thì cần có một cơ chế cam kết rõ ràng giữa phụ huynh và nhà trường. “Thành phố cần có giải pháp để kiểm soát và đảm bảo sự cam kết giữa phụ huynh và nhà trường. Ví dụ, có thể quy định mỗi học sinh chỉ được đăng ký chính thức một trường, tương tự như cơ chế nguyện vọng vào các trường công lập: có nguyện vọng 1, nguyện vọng 2 và chỉ khi điểm chuẩn thay đổi thì mới được điều chỉnh”, ông đề xuất.

Theo ông, nếu không có cơ chế ràng buộc rõ ràng thì việc quản lý sẽ rất khó khăn, bởi nhiều phụ huynh có xu hướng đăng ký cùng lúc ở nhiều trường khác nhau để “giữ suất dự phòng”.

Ở góc độ rộng hơn, TS Nguyễn Tùng Lâm cho rằng giáo dục cần bảo đảm những giá trị cốt lõi về dân chủ, công bằng và nhân văn. Ông cũng cho rằng nhà trường cần nhìn nhận rõ trách nhiệm của mình với phụ huynh. “Nếu các trường dựa vào quy luật thị trường để ‘bắt chẹt’ phụ huynh, thì điều đó rõ ràng không công bằng, không bình đẳng và không nhân văn”, ông nói.

Thực tế, các văn bản chấn chỉnh đã được ban hành nhiều lần trong những năm qua. Tuy nhiên, để quy định phát huy hiệu quả, nhiều chuyên gia cũng cho rằng cần đi kèm với thanh tra thực chất trong cao điểm tuyển sinh, công khai đơn vị vi phạm và áp dụng chế tài đủ mạnh.

Bên cạnh đó, hệ thống tuyển sinh cũng cần minh bạch hơn về chỉ tiêu, quy trình xác nhận nhập học và các mốc thời gian cụ thể. Chỉ khi phụ huynh có đầy đủ thông tin và niềm tin vào hệ thống tuyển sinh, áp lực “giữ suất” mới có thể giảm bớt.

Việc Hà Nội kiên quyết cấm thu tiền đặt cọc dưới bất kỳ hình thức nào là bước đi cần thiết để lập lại kỷ cương. Khi trách nhiệm quản lý được siết chặt và quy trình tuyển sinh được công khai rõ ràng, áp lực “giữ suất” sẽ dần giảm bớt. Khi đó, mùa tuyển sinh lớp 10 mới trở lại đúng bản chất của giáo dục: minh bạch, công bằng và đặt quyền lợi học tập của học sinh lên hàng đầu.