Gia tộc siêu giàu, siêu bí ẩn của Nhật và bản gia huấn giúp thịnh vượng 400 năm

Trong dòng chảy lịch sử kinh tế Nhật Bản, nếu gia tộc Mitsubishi đại diện cho tinh thần quyết liệt của các võ sỹ đạo chuyển mình sang công nghiệp, gia tộc Mitsui hiện thân cho sự linh hoạt của giới thương nhân, thì gia tộc Sumitomo lại hoàn toàn khác biệt. Họ trầm mặc, kiên định và kín tiếng.

Với lịch sử kéo dài hơn 400 năm, trải qua bao thăng trầm từ thời kỳ Edo đến cuộc cải cách Minh Trị và những biến động dữ dội của Thế chiến thứ II, tập đoàn này vẫn giữ vững vị thế là một trong những cột trụ của nền kinh tế Nhật Bản. Chính tổ huấn được đúc kết từ thế kỷ 17 đã giúp gia tộc thịnh vượng qua nhiều năm tháng.

Phát triển từ cửa hàng sách

 Đầu những năm 1600, Masatomo Sumitomo, một tu sỹ Phật giáo dòng Tịnh Độ Tông đã từ bỏ đời sống tu hành để mở một cửa hàng sách và thuốc tại Kyoto. Dù chuyển sang kinh doanh, tư duy của người tu hành vẫn thấm đẫm trong cách Masatomo vận hành cửa hàng.

Ông không coi lợi nhuận là đích đến cuối cùng, mà xem kinh doanh là phương tiện để thực hành đạo đức. Cuốn "Monjuin Shigaki" (Những lời dạy của Ngài Monjuin) do ông viết cho gia đình chính là bản gia pháp đầu tiên, đặt nền móng cho triết lý kinh doanh phải dựa trên nền tảng đạo nghĩa.

Bước ngoặt thực sự biến gia tộc Sumitomo thành một thế lực tài chính nằm ở kỹ thuật luyện đồng mang tên "Nanban-buki". Vào thời điểm đó, người Nhật gặp khó khăn trong việc tách bạc ra khỏi quặng đồng thô. Gia tộc Sumitomo đã nắm giữ bí mật công nghệ này, cho phép họ chiết xuất bạc tinh khiết, mang lại lợi nhuận khổng lồ.

Từ việc làm chủ công nghệ lõi, họ nhanh chóng thâu tóm các mỏ khoáng sản, mà đỉnh cao là mỏ đồng Besshi, nơi được ví như "mỏ vàng" giúp gia tộc tích lũy nguồn vốn khổng lồ để bành trướng sang mọi lĩnh vực khác. Trong vòng 240 năm dưới thời Edo (năm 1603 - 1868), gia tộc Sumitomo chi phối nền công nghiệp đồng, từ việc bao thầu khai thác mỏ đồng cho đến sở hữu các công trường, xí nghiệp luyện đồng kỹ thuật cao.

Lịch sử thịnh vượng của Sumitomo gắn liền với khai thác và luyện đồng, đặc biệt là mỏ đồng Besshi nổi tiếng. Chính từ công việc khai thác tài nguyên thiên nhiên này, gia huấn của dòng họ đã sớm hình thành ý thức về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, những khái niệm mà thế giới hiện đại phải mất hàng thế kỷ mới bắt đầu chú trọng.

Bước vào thế kỷ 20, gia tộc Sumitomo thực hiện cuộc bành trướng ngoạn mục từ một thực thể khai khoáng thuần túy thành tập đoàn đa ngành. Họ không chỉ dừng lại ở việc đào quặng mà còn thâu tóm các mắt xích then chốt như đường sắt, cảng biển để vận chuyển và thành lập Ngân hàng Sumitomo để điều phối dòng vốn khổng lồ.

Ngay cả khi bị buộc phải giải thể cấu trúc tập đoàn gia đình sau Thế chiến II, họ vẫn bí mật duy trì giao thương thông qua "Hội Bạch Thủy" (Hakusuikai). Đây là nơi lãnh đạo các công ty con gặp gỡ định kỳ để thống nhất chiến lược, ưu tiên cho nhau vay vốn và tiêu thụ sản phẩm, giúp gia tộc duy trì sự thịnh vượng tập thể dưới vỏ bọc độc lập.

Sang thế kỷ 21, hành trình tích lũy tài sản của Sumitomo càng trở nên tinh vi khi họ tập trung sở hữu các "bí mật công nghệ lõi" không thể thay thế thay vì sản xuất hàng tiêu dùng phổ thông. Họ âm thầm trở thành thế lực chi phối các chuỗi cung ứng toàn cầu, chẳng hạn như chiếm giữ thị phần áp đảo về vật liệu cực dương cho pin lithium-ion hay các loại quặng hiếm phục vụ ngành bán dẫn và xe điện toàn cầu.

Thay vì xây dựng thương hiệu điện thoại hay ô tô riêng để đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt của thị trường, Sumitomo chọn cách đứng sau cung cấp nguyên liệu tối quan trọng cho những "gã khổng lồ" như Tesla hay các hãng chip hàng đầu, đảm bảo rằng dù hãng nào thắng thế thì lợi nhuận vẫn chảy về túi mình. Bên cạnh đó, gia tộc này cũng phát triển mạnh ngành dược và  tài chính.

Gia tộc của sự bí ẩn

Một đặc điểm thú vị của gia tộc Sumitomo là sự kín tiếng đến mức bí ẩn. Khác với nhiều gia tộc tài phiệt Nhật Bản (Zaibatsu) khác thường phô trương quyền lực hoặc tham gia sâu vào các hoạt động chính trị bề nổi, Sumitomo chọn cách đứng ngoài ánh hào quang.

Cốt lõi trong gia huấn của Sumitomo được gói gọn trong nguyên tắc: "Không được chạy theo sự phù phiếm. Kinh doanh phải mang lại lợi ích cho quốc gia và xã hội". Gia huấn của họ dạy rằng sự phô trương chỉ dẫn đến sự đố kỵ và là mầm mống của sự suy tàn. Họ thực hành lối sống giản dị và khiêm nhường, tập trung vào công việc chuyên môn thay vì xây dựng hình ảnh cá nhân.

Chính sự kín tiếng này đã giúp Sumitomo vượt qua những giai đoạn chính trị nhạy cảm của Nhật Bản một cách êm đẹp. Khi các cấu trúc tập đoàn tài phiệt bị giải thể sau Thế chiến II theo lệnh của phe Đồng minh, Sumitomo đã thích nghi cực nhanh.

Gia huấn của dòng họ nghiêm cấm việc theo đuổi những khoản lợi nhuận nhanh chóng thông qua các hoạt động đầu cơ trục lợi hoặc các hành vi thiếu minh bạch. Một câu gia huấn nổi tiếng của dòng họ là "Fusu-furi" - Bất xu phù lợi, nghĩa là không theo đuổi lợi nhuận bất chính.

Gia tộc này có truyền thống giao quyền điều hành cho những quản lý chuyên nghiệp (Banto) có năng lực, thay vì chỉ dựa vào huyết thống. Họ quan niệm rằng nếu con cháu trong nhà không đủ tài năng mà vẫn nắm giữ quyền lực, đó là tai họa cho cả gia tộc.

Trong thế giới hiện đại ngày nay, khi các doanh nghiệp thường bị cuốn vào vòng xoáy của công nghệ và sự thay đổi chóng mặt, những lời dạy từ 400 năm trước của Masatomo Sumitomo vẫn nguyên giá trị. Những hậu duệ của gia tộc này rất hiếm khi xuất hiện trước truyền thông, gần như không có thông tin nhiều về họ.