Ô nhiễm ánh sáng khiến Trái Đất sáng hơn 16%

Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature ngày 8/4, dữ liệu vệ tinh cho thấy ánh sáng nhân tạo vào ban đêm khiến Trái Đất sáng hơn 16% trong giai đoạn 2014 - 2022.

Nhiều nghiên cứu cảnh báo ô nhiễm ánh sáng đang trở thành một vấn đề môi trường đáng chú ý tương tự như ô nhiễm không khí hoặc tiếng ồn.

Nhìn từ không gian, Trái Đất ban đêm hiện lên với các dải ánh sáng xanh và vàng, phác họa hình dạng lục địa và quốc gia. Các nhà khoa học cho rằng đây là dấu hiệu của sự phát triển khi các khu dân cư mở rộng và hệ thống điện được phủ rộng.

Tuy nhiên, ánh sáng nhân tạo kéo dài cũng gây ra nhiều hệ lụy như ảnh hưởng giấc ngủ, rối loạn nhịp sinh học của sinh vật và làm giảm khả năng quan sát bầu trời.

Nghiên cứu do nhóm khoa học quốc tế thực hiện cho thấy độ sáng toàn cầu đang tăng, chủ yếu tại các nước đang phát triển như Ấn Độ, Trung Quốc và một số khu vực châu Phi. 

Bên cạnh đó, diện tích các vùng tối cũng phủ rộng, phản ánh những biến động phức tạp về kinh tế, xã hội và môi trường trên phạm vi toàn cầu.

"Trái Đất giống như đang ‘nhấp nháy’", Zhe Zhu, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết. "Bên cạnh các khu vực sáng lên, nhiều nơi cũng đang tối đi do chiến sự, thiên tai hoặc chính sách năng lượng".

Tại Ukraine, ánh sáng ban đêm giảm mạnh kể từ khi xung đột với Nga nổ ra vào tháng 2/2022. Trong khi đó, Pháp ghi nhận mức giảm tới 33% nhờ các biện pháp tiết kiệm điện, cho thấy tác động rõ rệt của chính sách quản lý năng lượng ở các nước phát triển.

Theo nhóm nghiên cứu, dữ liệu vệ tinh cho phép theo dõi biến động ánh sáng theo thời gian gần như thực tế, từ các đợt phong tỏa vì COVID-19 đến diễn biến xung đột vũ trang. Đây được xem là một công cụ mới giúp các nhà khoa học và nhà hoạch định chính sách đánh giá nhanh tình hình kinh tế - xã hội ở từng khu vực.

"Chúng tôi có thể thấy rõ sự thay đổi ở những nơi xảy ra chiến sự. Ở Palestine, ánh sáng biến động theo từng đợt giao tranh. Các thảm họa như bão lớn ở Puerto Rico cũng khiến điện bị gián đoạn kéo dài", Zhu nói.

Dữ liệu được thu thập từ công cụ Black Marble của NASA, sử dụng thiết bị VIIRS trên các vệ tinh quan sát Trái Đất. Hệ thống này ghi nhận ánh sáng từ vùng tử ngoại đến hồng ngoại, đồng thời loại bỏ nhiễu như ánh trăng, mây hay thảm thực vật.

Tuy nhiên, các nhà khoa học lưu ý kết quả có thể chưa phản ánh đầy đủ thực tế do cảm biến không nhạy với ánh sáng xanh từ đèn LED, loại phổ biến hiện nay. Điều này có nghĩa là mức độ "sáng lên" thực tế của Trái Đất có thể còn cao hơn con số ghi nhận.

Một nghiên cứu năm 2023 dựa trên hơn 50.000 quan sát viên cho thấy độ sáng bầu trời đêm tại các khu dân cư tăng gần 10% mỗi năm trong thập kỷ qua.

Điều này khiến các ngôi sao dần biến mất khỏi tầm nhìn, buộc giới quan sát thiên văn phải tìm đến những khu vực xa xôi hơn, nơi ít chịu tác động của ánh sáng nhân tạo.

Ánh sáng nhân tạo liên tục cũng ảnh hưởng đến sức khỏe con người và hệ sinh thái, gây rối loạn giấc ngủ, thay đổi hành vi của động vật và làm gián đoạn chu kỳ sinh trưởng tự nhiên của thực vật.

Nhiều nghiên cứu cảnh báo ô nhiễm ánh sáng đang trở thành một vấn đề môi trường đáng chú ý tương tự như ô nhiễm không khí hoặc tiếng ồn.

Dù vậy, theo các nhà nghiên cứu, việc tăng ánh sáng không hoàn toàn tiêu cực. Ở nhiều khu vực kém phát triển tại châu Phi và châu Á, điều này phản ánh sự cải thiện về kinh tế và khả năng tiếp cận điện năng, góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân.

"Ở góc độ kinh tế, ánh sáng tăng có thể là tín hiệu tích cực, cho thấy hoạt động sản xuất và đời sống được cải thiện", Zhu nói.