Chỉ 13 quốc gia có không khí trong lành

Báo cáo Chất lượng Không khí Toàn cầu thường niên của IQAir cho thấy, chỉ 13 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới đạt ngưỡng chất lượng không khí an toàn theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trong năm 2025.

Tại châu Âu, ba quốc gia đạt gồm Andorra, Estonia và Iceland đáp ứng mức PM2.5 trung bình năm 5 µg/m³, ngưỡng được WHO coi là an toàn.

Các quốc gia và vùng lãnh thổ còn lại nằm trong danh sách gồm Australia, Barbados, Bermuda, Polynesia thuộc Pháp, Grenada, New Caledonia, Panama, Puerto Rico, Réunion và Quần đảo Virgin thuộc Mỹ.

Điều này đồng nghĩa 130 trong tổng số 143 quốc gia và vùng lãnh thổ được khảo sát, tương đương 91%, không đạt tiêu chuẩn chất lượng không khí.

Sương mù và bụi mịn bao phủ bầu trời Paris, Pháp. (Ảnh: Reuters)

Báo cáo của IQAir xây dựng từ dữ liệu thu thập tại 9.446 thành phố trên toàn thế giới. Kết quả cho thấy chất lượng không khí đang tiếp tục suy giảm, chủ yếu do tác động của biến đổi khí hậu do con người gây ra.

Chỉ khoảng 14% thành phố trên toàn cầu có không khí đạt chuẩn an toàn, giảm so với mức 17% của năm trước.

Nguyên nhân làm trầm trọng ô nhiễm

Khói từ các vụ cháy rừng là một trong những nguyên nhân chính khiến chất lượng không khí suy giảm trong năm 2025. Bão bụi và các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng do việc đốt nhiên liệu hóa thạch cũng góp phần làm ô nhiễm lan rộng.

Năm qua ghi nhận mùa cháy rừng tồi tệ nhất trong lịch sử Liên minh châu Âu (EU). Các đám cháy lan rộng khắp châu lục, đạt đỉnh vào tháng 8, phá hủy nhiều khu vực nông nghiệp, rừng và nhà ở.

Thời tiết cực đoan cũng gây thiệt hại kinh tế ngắn hạn ít nhất 43 tỷ euro, do các đợt nắng nóng, lũ lụt và hạn hán.

WHO cảnh báo bụi mịn PM2.5, với kích thước nhỏ hơn 2,5 micromet, có thể xâm nhập sâu vào phổi và đi vào máu. Loại bụi này có liên quan đến các bệnh hô hấp, tim mạch và nhiều bệnh mạn tính như ung thư.

Khói từ các vụ cháy rừng là một trong những nguyên nhân chính khiến chất lượng không khí suy giảm. (Ảnh: Reuters)

Nam Á và châu Phi dẫn đầu về mức độ ô nhiễm

Năm quốc gia ô nhiễm nhất thế giới gồm Pakistan (67,3 µg/m³), Bangladesh (66,1 µg/m³), Tajikistan (57,3 µg/m³), Chad (53,6 µg/m³) và Cộng hòa Dân chủ Congo (50,2 µg/m³).

25 thành phố ô nhiễm nhất toàn cầu đều nằm tại Ấn Độ, Pakistan và Trung Quốc. Trong đó, Ấn Độ chiếm 3 trong 4 vị trí đứng đầu, bao gồm cả thành phố ô nhiễm nhất.

Thành phố Loni, bang Uttar Pradesh (Ấn Độ), ghi nhận nồng độ PM2.5 trung bình năm lên tới 112,5 µg/m³, cao hơn gần 23% so với năm 2024 và gấp hơn 22 lần mức khuyến nghị của WHO. Các nguồn gây ô nhiễm chính gồm giao thông, khí thải công nghiệp, bụi đường và tình trạng đổ rác trái phép.

Ở chiều ngược lại, Nieuwoudtville (Nam Phi) là nơi có mức ô nhiễm thấp nhất trong danh sách, với nồng độ PM2.5 trung bình năm chỉ 1,0 µg/m³.

Trong năm 2025, tại châu Âu có 23 quốc gia ghi nhận nồng độ PM2.5 tăng, 18 quốc gia giảm và một quốc gia mới được bổ sung vào báo cáo.

Mức ô nhiễm tăng hơn 30% tại Thụy Sĩ và Hy Lạp, chủ yếu do ảnh hưởng của khói cháy rừng từ Bắc Mỹ và bụi sa mạc Sahara. Trong khi đó, Malta ghi nhận mức giảm lớn nhất, gần 24%, nhờ chuyển đổi sang năng lượng tái tạo và kiểm soát khí thải giao thông.

Theo dữ liệu thời gian thực của IQAir, tại thời điểm công bố báo cáo ngày 23/5 (giờ địa phương), Paris nằm trong nhóm 5 thành phố ô nhiễm nhất thế giới, cùng với Bắc Kinh, Dhaka, Vũ Hán và Seoul. London cũng nằm trong top 10.

Cơ quan Giám sát Khí quyển Copernicus của EU cảnh báo mức PM2.5 cao tại châu Âu do khí amoniac từ phân bón nông nghiệp theo mùa, nồng độ phấn hoa gia tăng và điều kiện thời tiết ít gió.

Ngoài ra, ô nhiễm nền từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch, đặc biệt tại Đông Âu và khu vực Balkan, tiếp tục là nguyên nhân khiến chất lượng không khí suy giảm.

Khoảng trống dữ liệu

Báo cáo của IQAir cho thấy 54 quốc gia có mức PM2.5 tăng trong năm qua, trong khi 75 quốc gia giảm và 2 quốc gia không thay đổi.

IQAir lưu ý tình trạng thiếu dữ liệu. Chỉ một phần nhỏ dân số toàn cầu có thể tiếp cận thông tin chất lượng không khí theo thời gian thực ở cấp địa phương.

Tháng 3/2025, Mỹ chấm dứt chương trình giám sát chất lượng không khí toàn cầu của Bộ Ngoại giao, khiến hàng triệu người mất quyền tiếp cận dữ liệu.

Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA) cho biết hoạt động giám sát tại 44 quốc gia bị suy yếu, trong khi 6 quốc gia không còn bất kỳ hệ thống theo dõi nào.

Ông Frank Hammes, Giám đốc điều hành IQAir, nhận định: "Không có giám sát, chúng ta không thể hiểu đầy đủ chất lượng không khí mình đang hít thở. Mở rộng dữ liệu thời gian thực sẽ giúp cộng đồng hành động, từ đó cải thiện chất lượng không khí một cách bền vững".