Đề xuất đưa sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ

Sáng nay 24/3, Chương trình Phòng chống Lao quốc gia tổ chức Lễ kỷ niệm Ngày thế giới phòng chống Lao. Năm 2025, số bệnh nhân lao phát hiện là trên 119.000 người trong tổng số ước tính khoảng 184.000 bệnh nhân lao mới, chiếm 63% số ca mắc.

Cả nước có 9.400 bệnh nhân lao kháng thuốc và hàng năm khoảng 12.000 người tử vong do lao. Việt Nam xếp thứ 12/30 nước gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới và đứng thứ 10/30 nước gánh nặng bệnh lao kháng thuốc cao nhất thế giới.

Cũng theo Chương trình Chống lao quốc gia, 40% bệnh nhân mắc lao không có triệu chứng, 40% - 50% người dân chưa được khám sàng lọc lao.

TS.BSCC Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Trưởng Ban điều hành Chương trình Phòng chống Lao quốc gia cho biết, số phát hiện lao trong cộng đồng chưa đạt ngưỡng để kiểm soát và tiến tới thanh toán bệnh lao năm 2030. Tiêu chí của Tổ chức Y tế Thế giới cần phát hiện ít nhất 70% số bệnh nhân có trong cộng đồng, điều trị khỏi ít nhất 85% số bệnh nhân lao phát hiện thì dịch tễ lao mới giảm từ 5%-10% mỗi năm.

Do đó, năm 2026, Việt Nam lựa chọn chủ đề "Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân".

Chương trình Phòng chống Lao quốc gia đề xuất Bộ Y tế lồng ghép khám sàng lọc lao trong nội dung khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân, bổ sung ô khám sàng lọc bệnh lao trong giấy khám sức khỏe và sổ khám sức khỏe định kỳ hằng năm.

Trong khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc, người dân phải được chụp X-quang ngực (bởi vì gần 40% người bệnh lao không có triệu chứng) và xét nghiệm GeneXpert (cho những trường hợp có hình ảnh X-quang bất thường nghi lao) để nâng cao hiệu quả phát hiện bệnh lao sớm trong cộng đồng.

TS Đinh Văn Lượng cho biết, đề xuất này cụ thể hóa Nghị quyết 72-NQ/TW được ban hành ngày 9/9/2025 về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, định hướng ngành y tế chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, lấy y tế cơ sở làm nền tảng.

Ý nghĩa lớn nhất của việc đưa sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ là phát hiện bệnh lao trong cộng đồng, từ bị động sang chủ động. Người dân, dù chưa có biểu hiện, vẫn được kiểm tra và có cơ hội phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.

Điều này đặc biệt quan trọng trong kiểm soát nguồn lây. Bên cạnh đó, lợi ích về kinh tế y tế cũng rất rõ ràng. Điều trị lao ở giai đoạn sớm thường đơn giản, chi phí thấp và tỷ lệ khỏi bệnh cao. Ngược lại, nếu phát hiện muộn hoặc chuyển sang lao kháng thuốc, quá trình điều trị sẽ kéo dài, tốn kém và phức tạp hơn nhiều.

"Một điểm quan trọng khác là tính khả thi của giải pháp. Hiện nay, dù mỗi năm có hàng chục triệu lượt khám sức khỏe, nhưng nội dung sàng lọc lao vẫn chưa được đưa vào một cách hệ thống. Ước tính có tới 40 - 50% dân số chưa từng được sàng lọc lao.

Việc lồng ghép vào khám định kỳ giúp tận dụng ngay hệ thống sẵn có, không cần tổ chức thêm các chiến dịch riêng lẻ tốn kém, đồng thời đảm bảo tính bền vững khi được thực hiện thường xuyên" - TS Lượng phân tích.

Bên cạnh đó, Chương trình Phòng chống Lao quốc gia cũng đề xuất thêm 5 nội dung để tăng cường phát hiện, điều trị bệnh lao gồm: Đánh giá tình hình dịch tễ bệnh lao tại Việt Nam; Cập nhật quy định về cấp giấy phép hành nghề, chứng chỉ hành nghề cho các bác sĩ để nâng cao hơn nữa kiến thức về bệnh lao; Cả 34 tỉnh thành đều có Bệnh viện Phổi/Bệnh viện Lao và bệnh Phổi, trong đó nhiều bệnh viện là bệnh viện chuyên sâu của địa phương; Nâng cao năng lực cho cán bộ chống lao các tuyến trên toàn quốc; Lồng ghép sàng lọc lao gắn với phát hiện các bệnh hô hấp: bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, ung thư phổi.