Vườn quốc gia Bidoup - Núi Bà: 'Lá phổi xanh' của cao nguyên Lâm Đồng

Là một trong 34 vườn quốc gia của hệ thống rừng đặc dụng Việt Nam, Bidoup - Núi Bà trải rộng trên địa giới hành chính của xã Lạc Dương, phường LangBiang (Đà Lạt) và xã Đam Rông 4, gần như bao trọn cao nguyên LangBiang (còn gọi là cao nguyên Lâm Viên).

Với diện tích gần 64.000 ha, trong đó tỷ lệ che phủ rừng lên tới hơn 96%, nơi đây sở hữu một hệ sinh thái rừng nguyên sinh rộng lớn, đóng vai trò như một “bộ lọc sinh học” tự nhiên.

Những tán rừng dày đặc hấp thụ và lưu trữ lượng lớn khí CO₂ và liên tục sản sinh oxy, góp phần làm sạch không khí, duy trì sự cân bằng khí hậu cho toàn vùng cao nguyên. Vì thế, cách gọi “lá phổi xanh” không những mang tính hình tượng mà phản ánh đúng giá trị sinh thái cốt lõi của khu vực này.

 “Lá chắn khí hậu” của Tây Nguyên

Ông Tôn Thiện An, Giám đốc Vườn quốc gia Bidoup - Núi Bà, cho biết, vai trò điều hòa khí hậu, phòng hộ đầu nguồn và bảo tồn sinh học tại đây là những chức năng không thể thay thế, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp.

Không phải ngẫu nhiên Bidoup - Núi Bà được ví như “lá chắn khí hậu” tự nhiên của cả vùng Tây Nguyên.

Hệ thống các dãy núi cao trên 2.000 m như LangBiang, Chư Yang Kao, Bidoup, Gia Rích, Hòn Giao… đã tạo nên một vành đai đón gió mùa Tây Nam từ Ấn Độ Dương. Chính đặc điểm địa hình này giúp khu vực duy trì lượng mưa dồi dào, độ ẩm cao và nền nhiệt ổn định quanh năm.

Nhờ đó, khu rừng vừa làm dịu cái nóng trong mùa khô lại vừa giữ ẩm, điều tiết nước và giảm thiểu các tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu, góp phần giữ gìn sự mát lành đặc trưng của Đà Lạt và các khu vực lân cận.

Đặc biệt, nơi đây còn là điểm khởi nguồn của hai hệ thống sông lớn: Đồng Nai và Srêpôk -những dòng sông có ý nghĩa sống còn đối với Lâm Đồng và toàn khu vực Tây Nguyên. Hệ rừng đầu nguồn đóng vai trò giữ nước, điều tiết dòng chảy, giảm nguy cơ hạn hán, xói mòn đất và bảo vệ an ninh nguồn nước cho hàng triệu người dân.

Với địa hình rừng núi xen kẽ mạng lưới suối, thác cùng tầng đất rừng dày, Bidoup hoạt động như một “bể chứa nước” tự nhiên khổng lồ: Tích nước vào mùa mưa, giữ nước trong mùa khô, từ đó hạn chế lũ lụt và giảm thiểu rủi ro thiên tai. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp giảm áp lực lên các công trình hạ tầng nhân tạo.

“Kho báu” đa dạng sinh học mang tầm quốc tế

Bên cạnh vai trò “lá phổi xanh”, Bidoup - Núi Bà còn được ví như một “kho báu” đa dạng sinh học quý giá của Việt Nam và thế giới. Khu vực này đã được công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới, Công viên Di sản ASEAN và nằm trong Da Lat Plateau - Endemic Bird Area, một trong 221 vùng chim đặc hữu toàn cầu.

Theo Ban Quản lý VQG Bidoup, vườn có hơn 440 loài động vật có xương sống, trong đó nhiều loài quý hiếm được ghi tên trong Sách Đỏ Việt Nam và danh lục IUCN như khỉ vàng má vàng, chà vá chân nâu, bò rừng Nam Bộ, gấu đen châu Á, diều đầu trắng…

Ngoài ra còn có hàng loạt loài đặc hữu và nguy cấp như cu li nhỏ, voọc vá chân đen, vượn đen má hung, gấu chó, gấu ngựa, báo lửa, voi, sói lửa, bò tót, trâu rừng, sơn dương, hổ…

Về thực vật, Bidoup - Núi Bà ghi nhận hơn 1.900 loài thực vật bậc cao, trong đó có hàng trăm loài quý hiếm như thông đỏ, bách xanh, pơ mu, thông 5 lá Đà Lạt, thông hai lá dẹt… Đặc biệt, nơi đây được xem là “vương quốc lan rừng” của Việt Nam với hơn 250 loài phong lan khác nhau.

Theo ông Tôn Thiện An, Bidoup - Núi Bà được đánh giá là một trong bốn trung tâm đa dạng sinh học của Việt Nam, nằm trong điểm nóng đa dạng sinh học toàn cầu Indo-Burma với tỷ lệ loài đặc hữu rất cao. Sự phân tầng hệ sinh thái theo đai cao đã tạo nên nguồn gen quý hiếm, có giá trị lớn cho nghiên cứu khoa học và bảo tồn.

Ở góc độ môi trường, khu rừng này còn là một trong những “bể hấp thụ carbon” quan trọng của Tây Nguyên, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu của Việt Nam.

Giữa những áp lực phát triển và biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, Bidoup - Núi Bà vẫn luôn thực hiện vai trò của mình: Bảo vệ rừng, duy trì nguồn nước, ổn định khí hậu và lưu giữ các giá trị sinh thái, những giá trị sống cốt lõi cho con người.

Không riêng của Lâm Đồng, “lá phổi xanh” này còn là phần không thể thiếu trong bức tranh sinh thái bền vững của cả quốc gia.