'Thiết giáp hạm' Trump lớn nhất mọi thời đại mạnh cỡ nào?

“Canh bạc” lớn của hải quân Mỹ

Ngày 22/12, Hải quân Mỹ xác nhận kế hoạch mua sắm 10 tàu chiến mặt nước cỡ lớn chưa từng có tiền lệ, tạm thời được Tổng thống Donald Trump gọi không chính thức là lớp “Trump”, thậm chí ví như “thiết giáp hạm” thời hiện đại. Trên thực tế, đây được xem là lớp tuần dương hạm mang tên lửa thế hệ mới, dự kiến thay thế các tuần dương hạm Ticonderoga đang lần lượt rút khỏi biên chế.

Ticonderoga từng là lớp tàu tuần dương cuối cùng của phương Tây, nhưng với lượng giãn nước chỉ khoảng 9.600 tấn, chúng đã sớm tỏ ra “lép vế” so với các tàu Liên Xô trước đây như Kirov hay các tàu khu trục cỡ lớn hiện đại của Trung Quốc và Hàn Quốc. Khi chỉ còn 7/27 chiếc Ticonderoga hoạt động, nhiều chuyên gia từng cho rằng Mỹ sẽ khép lại kỷ nguyên tuần dương hạm do khủng hoảng đóng tàu và áp lực ngân sách kéo dài. Tuy nhiên, “Trump class” xuất hiện như một cú rẽ chiến lược đầy bất ngờ.

Theo các thông tin ban đầu, lớp tàu này có lượng giãn nước vượt 35.000 tấn, tức lớn gấp gần ba lần khu trục hạm Type 055 của Trung Quốc, vốn đang được coi là tàu mặt nước mạnh nhất thế giới với khoảng 13.000 tấn và gấp hơn ba lần khu trục hạm Arleigh Burke Flight III của Mỹ ở mức chưa tới 10.000 tấn.

Nếu các con số này trở thành hiện thực, “Trump class” sẽ là tàu chiến mặt nước lớn nhất thế giới, bỏ xa mọi đối thủ hiện nay.

Tham vọng “bá chủ mặt biển”

Điểm gây tò mò lớn nhất là cấu hình vũ khí của lớp tàu mới. Các sơ đồ rò rỉ cho thấy tàu có thể mang 12 ống phóng tên lửa siêu vượt âm tầm liên lục địa, kết hợp với số lượng rất lớn ống phóng thẳng đứng dành cho tên lửa hành trình và phòng không.

Với kích thước thân tàu đồ sộ, giới phân tích cho rằng “Trump class” có thể mang trên 200 tên lửa các loại, từ Tomahawk tấn công mặt đất cho tới SM-3 và SM-6 đảm nhiệm phòng không, phòng thủ tên lửa đạn đạo và chống hạm tầm xa.

Kích thước vượt trội cũng cho phép con tàu mang theo các hệ thống radar, cảm biến và tác chiến điện tử cỡ lớn, tạo lợi thế trong phát hiện và chỉ huy tác chiến hạm đội. Đáng chú ý, boong và không gian phía sau được cho là đủ khả năng tiếp nhận máy bay nghiêng cánh V-22 Osprey, phục vụ vận tải đường dài, luân chuyển chỉ huy và hỗ trợ hậu cần, điều hiếm thấy trên các tàu chiến mặt nước truyền thống.

Trong bối cảnh cạnh tranh hải quân với Trung Quốc ngày càng gay gắt, lớp “Trump” được kỳ vọng đóng vai trò trung tâm chỉ huy - hỏa lực trên đại dương, vừa là nền tảng phóng tên lửa tấn công tầm xa, vừa là “ô phòng thủ” cho các nhóm tác chiến tàu sân bay. Nếu được triển khai đúng như thiết kế, đây có thể là bước nhảy vọt về năng lực tác chiến mặt nước của Mỹ trong thập niên 2030.

Rủi ro, chi phí và dấu hỏi về tính khả thi

Tuy nhiên, tham vọng càng lớn thì hoài nghi càng nhiều. Ngành đóng tàu Mỹ đang đối mặt khủng hoảng kéo dài, từ thiếu lao động lành nghề, chi phí đội vốn cho tới tiến độ chậm trễ ở hầu hết các chương trình chủ lực. Một lớp tàu nặng hơn 35.000 tấn chắc chắn đòi hỏi ngân sách khổng lồ, trong bối cảnh Lầu Năm Góc ngày càng phải “liệu cơm gắp mắm” giữa nhiều ưu tiên cạnh tranh.

Bên cạnh đó, hiệu quả chi phí của các tàu mặt nước cỡ lớn đang bị đặt dấu hỏi, khi chiến tranh hiện đại cho thấy nguy cơ rất lớn từ tên lửa tầm xa, đặc biệt là tên lửa siêu vượt âm. Việc tập trung hỏa lực và cảm biến vào một nền tảng khổng lồ có thể biến nó thành mục tiêu giá trị cao, dễ bị ưu tiên tiêu diệt trong xung đột cường độ lớn.

Yếu tố chính trị cũng không thể bỏ qua. Tổng thống Trump từng nhiều lần công bố các chương trình vũ khí gây chú ý nhưng không đi đến đâu, từ ý tưởng khôi phục sản xuất B-2 cho tới các biến thể F-35 ít cơ sở thực tế.

Việc công bố lớp tuần dương hạm mới diễn ra trong bối cảnh chính quyền Trump giảm ưu tiên cho chương trình tiêm kích hải quân thế hệ sáu F/A-XX, để dồn nguồn lực cho F-47 của Không quân Mỹ, một chương trình từng bị thừa nhận có nguy cơ bị hủy bỏ.

Vì vậy, “Trump class” hiện vừa là biểu tượng cho tham vọng khôi phục sức mạnh hải quân Mỹ, vừa là phép thử cho khả năng hiện thực hóa các siêu dự án quân sự trong bối cảnh ngân sách, công nghiệp và môi trường an ninh ngày càng khắc nghiệt. Nếu thành công, đây sẽ là bước ngoặt lớn nhất của hải quân Mỹ kể từ sau Thế chiến 2; nếu thất bại, nó có thể trở thành một trong những kế hoạch tham vọng nhưng dang dở nhất trong lịch sử quốc phòng Mỹ.