07:37 02/03/2026
Thời sự quốc tế
Tết Thanh minh là một trong những dịp lễ truyền thống quan trọng tại nhiều quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam. Không chỉ gắn với vòng tuần hoàn của thời tiết, tiết Thanh minh còn mang đậm ý nghĩa văn hóa khi trở thành thời điểm để con cháu hướng về tổ tiên, chăm sóc phần mộ và gìn giữ truyền thống gia đình.
Theo lịch pháp phương Đông, một năm được chia thành 24 tiết khí nhằm phản ánh sự vận động của mặt trời và những chuyển biến của thời tiết qua từng giai đoạn. Trong hệ thống “nhị thập tứ khí” của lịch âm, Thanh minh là tiết khí thứ năm, đến sau các tiết Lập xuân, Vũ thủy, Kinh trập và Xuân phân.
Tên gọi “Thanh minh” hàm chứa ý nghĩa về trạng thái thời tiết đặc trưng của giai đoạn này. “Thanh” nghĩa là trong trẻo, “minh” là sáng sủa. Đây là thời điểm bầu trời quang đãng, khí hậu mát mẻ, cây cối đâm chồi nảy lộc, báo hiệu sự chuyển mình từ cuối xuân sang đầu hạ. Sự giao hòa của đất trời không chỉ tạo nên khung cảnh thiên nhiên tươi mới mà còn mở ra một dịp lễ quan trọng trong đời sống tinh thần của người Việt.
Trong tác phẩm Truyện Kiều, đại thi hào Nguyễn Du viết: “Thanh minh trong tiết tháng Ba/ Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh…”. Hai câu thơ không chỉ khắc họa sinh hoạt lễ hội truyền thống mà còn giúp nhiều thế hệ ghi nhớ thời điểm diễn ra ngày này theo Âm lịch.
Tuy nhiên, cùng với quá trình hội nhập và yêu cầu đồng bộ với hệ thống lịch quốc tế, việc xác định tiết khí hiện nay được tính theo Dương lịch dựa trên vị trí của Mặt trời. Do đó, Tết Thanh minh, tức ngày đầu tiên của tiết Thanh minh, được xác định theo Dương lịch, sau đó quy đổi sang Âm lịch.
Thông thường, tiết Thanh minh kéo dài khoảng 15–16 ngày. Thời điểm bắt đầu thường rơi vào ngày 4/4 hoặc 5/4 Dương lịch và kết thúc vào khoảng 19/4 hoặc 20/4, ngay trước khi chuyển sang tiết Cốc vũ.
Năm 2026, tiết Thanh minh bắt đầu từ ngày 5/4 và kéo dài đến ngày 20/4 Dương lịch, trước khi chuyển sang tiết Cốc vũ. Như vậy, ngày Tết Thanh minh (ngày đầu tiên của tiết Thanh minh) rơi vào Chủ nhật 18/2 Âm lịch.
Việc ngày chính lễ Thanh minh năm 2026 trùng vào Chủ nhật được xem là điều kiện thuận lợi về mặt thời gian. Các gia đình, đặc biệt là những người đi làm xa, có thể chủ động sắp xếp trở về quê hương tảo mộ, sum họp bên gia đình mà không ảnh hưởng đến lịch trình công việc.
Tiết Thanh minh năm 2026 bắt đầu ngày 5/4, tức 18/2 Âm lịch.
Tết Thanh minh là dịp quan trọng để nhờ về tổ tiên thông qua các hoạt động chính: tảo mộ (dọn cỏ, sửa sang mộ phần), cúng lễ tại mộ và tại nhà, cùng sum họp gia đình
Tảo mộ
Hoạt động quan trọng và có ý nghĩa nhất trong dịp này là tảo mộ, hay còn gọi là viếng mộ. Đây là dịp để con cháu sửa sang, chăm sóc phần mộ tổ tiên: dọn dẹp cỏ dại, lau chùi bia mộ, thay hoa và thắp hương tưởng niệm. Việc làm này thể hiện lòng biết ơn, sự kính trọng đối với những người đã khuất, đồng thời tiếp nối truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.
Khi đi tảo mộ, gia đình thường chuẩn bị lễ vật như hoa tươi, trái cây, bánh kẹo để dâng lên tổ tiên. Những lễ vật này thể hiện tấm lòng thành kính và mong ước về sự bình an cho gia đình. Đây là sinh hoạt văn hóa mang tính nhân văn sâu sắc, không mang màu sắc mê tín mà chủ yếu nhấn mạnh yếu tố tri ân và gắn kết gia đình.
Tu sửa mộ phần
Song song với việc viếng mộ là công việc dọn dẹp và tu sửa mộ phần tổ tiên. Đây được xem là một trong những nội dung quan trọng nhất của Tết Thanh minh. Hoạt động này không chỉ thể hiện sự tôn kính mà còn góp phần duy trì truyền thống gia đình, giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về nguồn cội.
Công việc thường bao gồm phát quang cỏ dại, lau chùi bia mộ, chỉnh trang lại khuôn viên xung quanh. Nhiều gia đình xem đây là dịp để các thành viên gặp gỡ, trò chuyện và cùng nhau ôn lại lịch sử gia tộc.
Mâm lễ giản dị gồm hoa tươi, trái cây, bánh kẹo… được chuẩn bị khi đi tảo mộ. (Ảnh: Đắc Huy)
Dọn dẹp bàn thờ gia tiên
Bên cạnh việc chăm sóc phần mộ ngoài nghĩa trang, việc dọn dẹp nhà cửa và bàn thờ gia tiên trong dịp Thanh minh cũng rất được coi trọng. Bàn thờ là không gian thiêng liêng trong mỗi gia đình Việt, nơi tưởng nhớ ông bà, tổ tiên.
Trước ngày lễ, gia đình thường lau dọn bàn thờ, thay nước, thay hoa, sắp xếp lại các vật phẩm thờ cúng một cách trang trọng và sạch sẽ. Không gian thờ tự được chăm chút không chỉ thể hiện sự thành kính mà còn tạo nên bầu không khí ấm cúng, trang nghiêm cho ngày lễ.
Lễ cúng Tết Thanh minh tại nhà
Lễ cúng Thanh minh có thể được tổ chức tại gia đình hoặc ngay tại mộ phần tổ tiên. Tại nhà, mâm cúng thường bao gồm mâm cơm truyền thống, trái cây, hoa, rượu và bánh trái. Gia chủ thắp hương, khấn vái để bày tỏ lòng thành và cầu mong sự bình an cho gia đình.
Một mâm lễ cúng Tết Thanh minh tại nhà thường có các lễ vật cơ bản sau:
Đối với mâm cỗ mặn, tùy theo phong tục vùng miền, gia chủ có thể chuẩn bị các món ăn quen thuộc như xôi, gà luộc, nem rán, bánh chưng, món xào, canh mọc, rau củ luộc… Các món trong mâm cỗ có thể thay đổi linh hoạt tùy điều kiện và thói quen từng gia đình.
Với những gia đình theo Phật giáo, mâm cúng chay được chuẩn bị thay cho cỗ mặn. Các món thường gồm xôi gấc hoặc xôi đỗ xanh, nem chay (chả giò chay), đậu hũ chiên sả, canh nấm chay, rau củ luộc hoặc xào chay, chè trôi nước chay… Cách thức thực hiện hướng đến sự thanh tịnh và giản dị.
Trong trường hợp điều kiện kinh tế hoặc thời gian không cho phép, mâm cúng có thể giản lược, chỉ cần hoa tươi, trái cây và bánh kẹo. Điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm của gia chủ.
Lễ cúng Tết Thanh minh ngoài mộ
So với mâm cúng tại nhà, mâm cúng ngoài mộ thường đơn giản hơn nhưng vẫn đảm bảo tính trang trọng. Các lễ vật cơ bản gồm:
Mâm cúng ngoài mộ có thể là lễ chay hoặc lễ mặn tùy theo điều kiện và tập quán của từng gia đình. Với lễ chay, gia đình có thể chuẩn bị xôi chè, oản chuối, bánh, nước, gạo muối, bỏng và chén mật ong. Nếu là lễ mặn, ngoài những lễ vật trên còn có thêm xôi, gà luộc hoặc khoanh giò.
Dù trải qua nhiều biến đổi theo thời gian, Tết Thanh minh vẫn giữ được giá trị cốt lõi, nhắc nhở mỗi người về cội nguồn, về trách nhiệm gìn giữ truyền thống gia đình. Không mang yếu tố mê tín, ngày lễ này đề cao đạo hiếu, sự tri ân và tinh thần gắn kết cộng đồng.