Quốc hội trao 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội cho Hà Nội

Chiều 23/4, với 488/492 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội khóa XVI thông qua Luật Thủ đô 2026 (có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026). 

Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật trước khi đại biểu bấm nút thông qua, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Chính phủ rà soát, tập trung phân cấp, phân quyền thực chất, toàn diện cho chính quyền Thủ đô. 

Cùng đó, thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, tăng cường trách nhiệm giải trình, bảo đảm minh bạch trong tổ chức thực hiện.

Chính phủ cũng tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, đồng thời phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp chính quyền thành phố theo hướng HĐND quyết định các chính sách lớn; UBND quy định trình tự, thủ tục tổ chức thực hiện; Chủ tịch UBND chỉ đạo, điều hành và tổ chức phối hợp thực hiện.

"Dự thảo Luật gồm 9 chương, 36 điều. Giao chính quyền thành phố 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội (HĐND 127, UBND 56, Chủ tịch UBND 16), tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, toàn diện để thành phố phát huy tối đa tiềm năng, vị thế và tính chủ động, sáng tạo trong xây dựng, phát triển Thủ đô theo phương châm địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", ông Hoàng Thanh Tùng nói.

Về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật; thí điểm cơ chế, chính sách; kiểm soát quyền lực, theo báo cáo của Chính phủ, tiếp thu ý kiến đại biểu, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng khẳng định vai trò chủ động của chính quyền Thủ đô trong thiết kế, tổ chức thực hiện và thử nghiệm chính sách.

Đồng thời, bổ sung các quy định nhằm bảo đảm chặt chẽ, gồm: không áp dụng thủ tục rút gọn trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; làm rõ thẩm quyền ban hành văn bản của chủ tịch UBND; bổ sung yêu cầu về xác định cơ chế kiểm tra, giám sát, trách nhiệm giải trình khi ban hành văn bản, trách nhiệm đánh giá hiệu quả văn bản sau ban hành và tổng kết thực tiễn.

Bổ sung phạm vi thí điểm gồm "cơ chế, chính sách khác theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền" để bảo đảm tính bao quát; giới hạn thời gian thí điểm chính sách mới không quá 5 năm và cơ chế tạm dừng khi phát sinh rủi ro vượt quá mức độ đã được dự báo.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, các quy định về cơ chế, chính sách đặc thù được rà soát, hoàn thiện theo hướng chặt chẽ, khả thi, bảo đảm kiểm soát và phù hợp thực tiễn, tập trung vào: làm rõ thẩm quyền của chính quyền Thành phố trong quy hoạch, quản lý không gian phát triển và yêu cầu phối hợp với các Bộ liên quan để bảo đảm kiểm soát chặt chẽ, nhất là đối với không gian tầm cao.

Luật cũng trao quyền cho HĐND thành phố quyết định chính sách, tiêu chí cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị nhằm xử lý vấn đề mật độ dân cư, môi trường và phát triển đô thị.

Kế thừa Luật Thủ đô năm 2024, giữ quy định cụ thể về các trường hợp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước trong bảo đảm an ninh, trật tự; chỉnh lý quy định cho phép UBND thành phố được bổ sung chương trình giáo dục địa phương mà không làm thay đổi mục tiêu, nội dung cốt lõi của chương trình giáo dục quốc gia.

Luật Thủ đô mới còn hoàn thiện chính sách đặc thù trong lĩnh vực y tế theo hướng quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở y tế trên địa bàn trong việc tham gia hỗ trợ hệ thống y tế Thủ đô, đặc biệt trong cấp cứu ngoại viện và phối hợp chăm sóc sức khỏe.

Đồng thời, trao quyền cho HĐND Thành phố quyết định áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt đối với các dự án lớn, quan trọng trên cơ sở được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền và sau khi tham vấn các Bộ, ngành có liên quan, quyết định gia hạn thời gian không quá 6 tháng để hoàn thiện điều kiện về khởi công xây dựng công trình đối với các dự án thực hiện theo Nghị quyết số 258 của Quốc hội.

Về quản lý tài chính, ngân sách, ưu đãi thuế, ông Hoàng Thanh Tùng cho hay, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng kế thừa quy định hiện hành, không ban hành chính sách ưu đãi thuế vượt khung pháp luật chung, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương. Cùng đó, bổ sung có chọn lọc đối tượng được ưu đãi, hỗ trợ để thúc đẩy các lĩnh vực ưu tiên; bổ sung cơ chế linh hoạt trong điều hành ngân sách nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển và ổn định kinh tế vĩ mô.

Liên quan đến thẩm quyền về đầu tư, luật mới quy định HĐND thành phố có nhiều thẩm quyền vượt trội. Cụ thể như: quyết định chủ trương đầu tư dự án đầu tư công, dự án PPP thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội sử dụng vốn ngân sách địa phương, nguồn vốn hợp pháp khác của địa phương, trừ dự án đầu tư nhà máy điện hạt nhân và trường hợp quy định tại luật này.

Quyết định chủ trương đầu tư dự án đầu tư công, dự án PPP trên địa bàn Thành phố có sử dụng nguồn vốn ngân sách trung ương, sử dụng nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi của nước ngoài thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội, Thủ tướng trong trường hợp được Quốc hội, Thủ tướng giao; quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư các dự án đầu tư công, dự án PPP đã được Quốc hội, Thủ tướng quyết định chủ trương đầu tư và giao UBND thành phố làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án trong trường hợp không làm tăng nguồn vốn đầu tư từ ngân sách trung ương, nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi của nước ngoài.

Theo Luật mới, Chủ tịch UBND TP Hà Nội cũng có thẩm quyền vượt trội, trong đó có thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư dự án đầu tư thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư, trừ dự án đầu tư nhà máy điện hạt nhân, dự án đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực kinh doanh dịch vụ viễn thông có hạ tầng mạng, xuất bản, báo chí, dự án thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh có mức độ tuyệt mật, dự án trong khu công nghệ cao...