Vi phạm liêm chính khoa học có thể bị cấm hoạt động nghiên cứu vô thời hạn

Ngày 25/5, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Quyết định số 2557/QĐ-BKHCN về hướng dẫn liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.

Đây được xem là bước cụ thể hóa các quy định mới của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo lần đầu tiên đưa nội dung liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp vào quy định tại Điều 8.

Luật xác định trách nhiệm bảo đảm tuân thủ của tổ chức, cá nhân; trách nhiệm hướng dẫn áp dụng của cơ quan quản lý Nhà nước; đồng thời yêu cầu các tổ chức khoa học và công nghệ xây dựng quy định nội bộ phù hợp.

Trước đó, Nghị định 262/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định chi tiết các khái niệm liên quan đến liêm chính khoa học, nguyên tắc mà cá nhân phải tuân thủ trong hoạt động nghiên cứu, các hành vi vi phạm cũng như trách nhiệm kiểm tra, giám sát và cập nhật thông tin vi phạm.

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết hướng dẫn mới được xây dựng trên cơ sở các quy định pháp luật hiện hành, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế từ châu Âu và nhiều quốc gia thuộc OECD như Đức, Pháp, Thụy Sĩ, Thụy Điển, Hà Lan, Australia, New Zealand, cùng kinh nghiệm của Trung Quốc và Singapore.

Hướng dẫn được xác định là tài liệu khung, mang tính định hướng để các cơ quan tài trợ nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ xây dựng hoặc hoàn thiện quy tắc nội bộ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của mình.

Theo nội dung hướng dẫn, các quy tắc liêm chính khoa học sẽ được áp dụng trong toàn bộ quá trình nghiên cứu và phát triển công nghệ, từ khâu đề xuất, triển khai, đánh giá đến công bố kết quả nghiên cứu.

Văn bản cũng nhấn mạnh trách nhiệm của nhiều chủ thể tham gia hoạt động khoa học và công nghệ, bao gồm cá nhân nghiên cứu; tổ chức chủ trì; chủ nhiệm nhiệm vụ; trưởng nhóm nghiên cứu; bộ phận quản lý khoa học và công nghệ; chuyên gia phản biện, đánh giá; thành viên hội đồng; cùng người đứng đầu cơ quan tài trợ kinh phí và tổ chức khoa học, công nghệ.

Bên cạnh các quy tắc ứng xử nghề nghiệp, hướng dẫn tập trung vào biện pháp phòng ngừa vi phạm, nhằm xây dựng văn hóa liêm chính khoa học, bảo vệ giá trị tri thức, nâng cao chất lượng nghiên cứu và tăng tính bền vững trong hoạt động khoa học và công nghệ.

Quyết định cũng nêu rõ các hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp có thể xuất phát từ lỗi vô ý hoặc cố ý, với nhiều mức độ khác nhau. Vì vậy, cơ quan tài trợ và tổ chức khoa học, công nghệ có thể căn cứ vào tính chất, mức độ và hậu quả của vi phạm để áp dụng biện pháp xử lý phù hợp.

Các hình thức xử lý được đề cập gồm nhắc nhở, phê bình, cảnh cáo bằng văn bản, yêu cầu cải chính hoặc xin lỗi công khai, dừng giao chủ trì nhiệm vụ khoa học và công nghệ, cấm tham gia nghiên cứu trong thời hạn nhất định hoặc vô thời hạn.

Ngoài ra, cá nhân hoặc tổ chức vi phạm có thể bị yêu cầu rút bài báo, ấn phẩm khoa học liên quan; hoàn trả kinh phí nghiên cứu; thu hồi danh hiệu, khen thưởng; hoặc hủy kết quả đánh giá nhiệm vụ khoa học và công nghệ nếu phát hiện sai phạm.