09:00 17/04/2026
Tư vấn
Mô hình "AI có kiểm soát" tại FPT School đang được đánh giá là giải pháp phù hợp trong giai đoạn giáo dục mới.
AI là trợ lý, không phải cỗ máy làm thay
Nguyễn Hoàng Bảo Hân, sinh năm 2012, lớp 8A1- Trường Tiểu học và THCS FPT Cầu Giấy bắt đầu sử dụng AI từ khi bắt đầu vào cấp 2 khoảng năm 2023, khi AI đang dần được phổ cập đến với học sinh nhiều hơn. Hân thường sử dụng AI để hỗ trợ trong việc tham gia các cuộc thi tranh biện hay làm bài văn nghị luận xã hội. Khi đó AI giúp Hân củng cố luận điểm, mở rộng góc nhìn và hiểu sâu hơn về vấn đề cần phân tích.
Trong kiểm tra miệng, Bảo Hân sử dụng AI như công cụ định hướng để tự học, còn khi làm việc nhóm, các bạn trong lớp thường tổng hợp ý kiến rồi nhờ AI tóm tắt, tối ưu phương án.
“AI như người thầy phụ đạo 24/7, nhưng chúng em bị yêu cầu chứng minh hiểu bài, nên không dám để AI làm hộ. Phần phân tích cá nhân mới quyết định điểm”, Bảo Hân nói.
Thầy Nguyễn Hoàng Phương, giáo viên môn Vật lý lớp 7,8,9 - Trường Tiểu học và THCS FPT Cầu Giấy cho biết, nhà trường và giáo viên đặt ra quy định rõ ràng về phạm vi được phép sử dụng AI trong từng môn học, từng loại bài tập.
Trong quá trình dạy, thầy Phương và các đồng nghiệp trong trường chú trọng kết hợp linh hoạt giữa nội dung, phương pháp truyền thống và các hoạt động sử dụng công cụ hiện đại, giúp học sinh hiểu rằng AI chỉ là trợ lý gợi ý, còn tư duy là việc của người học.
Một ngày ở trường ứng dụng AI có kiểm soát. (Video: Hữu Dánh)
Thiết lập quy tắc AI: Dùng được nhưng phải minh bạch
Cuối năm 2023, FPT school ban hành Bộ quy tắc sử dụng AI trong học đường. Học sinh được phép sử dụng ChatGPT, Gemini, Copilot… để hỗ trợ học tập, nhưng phải trích dẫn rõ ràng khi có sử dụng AI, không dùng AI để làm hộ bài tập hoặc gian lận thi cử, chỉ dùng AI để tham khảo, phân tích, mô phỏng, gợi ý; bài nộp cuối cùng phải mang dấu ấn tư duy của học sinh.
“Nếu chỉ chấm bài viết cuối, giáo viên không thể biết các em tự làm hay AI làm. Nhưng khi kiểm tra miệng, hỏi lại quy trình mọi thứ rõ ràng ngay”, thầy Phương chia sẻ bí quyết giảm tình trạng “chép AI’ của học sinh.
Sau gần một năm áp dụng, nhà trường ghi nhận tăng rõ rệt tính chủ động học tập và giảm được các ca gian lận đơn giản nhờ quy tắc trích dẫn và kiểm tra vấn đáp. Kết luận bước đầu cho thấy, khi AI được định giới (cho phép làm phần luyện tập, bị kiểm soát qua vấn đáp, yêu cầu trích nguồn), kết quả kiểm tra ‘tại chỗ’ phản ánh thực lực hơn, còn phần bài nộp ở nhà vẫn là tài liệu tham khảo chứ không phải sản phẩm cuối cùng của học sinh.
Ở bậc đại học yêu cầu còn nghiêm ngặt hơn. Sinh viên không bị cấm dùng AI nhưng phải minh bạch hóa việc sử dụng. Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Huệ, giảng viên ngành Công nghệ truyền thông, trường Đại học FPT yêu cầu sinh viên trích dẫn nguồn AI. Ở các giờ giảng truyền thông, cô Huệ yêu cầu sinh viên “show” dùng AI ở đâu, sử dụng phần nào, cho việc gì; hỗ trợ tham khảo từ ChatGPT/Gemini ở trang bao nhiêu.
Nữ giảng viên quy định trước, nếu sinh viên show không đúng bài sẽ bị huỷ vì không trung thực. Bài thuyết trình nào “nghi”, cô sẽ hỏi sinh viên luôn “ngay tại trận”. Còn với bài cá nhân, cô “check” ngẫu nhiên nếu phát hiện dùng “AI làm hộ”, không trung thực bài thi bị huỷ. Đối với bài quá trình, sinh viên nếu bị phát hiện chép AI vẫn được cho làm lại nhưng sẽ bị trừ điểm 20%. Bài cuối kỳ, sinh viên không được dùng AI.
Kỹ thuật quay dựng sẽ không cho sinh viên dùng AI, mà đào tạo cho các em nắm được căn bản. Đối với môn nâng cao cho phép sinh viên dùng AI để phát triển ý tưởng, làm dự án nhanh, hiệu quả hơn.
Các đồ án tốt nghiệp, sinh viên của trường được khuyến khích làm thực tế, giảng viên đồng hành cùng, nên thường AI chỉ mang tính hỗ trợ giúp rèn luyện khả năng tư duy, giải quyết vấn đề.
“Khi được hướng dẫn đúng và giám sát hợp lý, học sinh, sinh viên có thể dùng AI để học tốt hơn - mà không đánh mất tư duy của chính mình”, tiến sĩ Huệ khẳng định.
Mô hình "AI có kiểm soát" tại FPT School giúp học sinh học tập sáng tạo, hiệu quả hơn mà không bị lệ thuộc vào công cụ làm hộ.
Kết hợp AI với vấn đáp, phản biện trực tiếp
AI được FPT School đưa vào thử nghiệm từ lớp 1 đến lớp 8 từ đầu năm 2023 và chính thức tích hợp từ năm học 2023–2024. 100% học sinh phản hồi tích cực khi được học cách sử dụng AI an toàn trong các môn Toán, Khoa học, Địa lý hay Ngữ văn.
Thạc sĩ Hà Thị Thu Trang - Hiệu trưởng FPT Schools (Tiểu học và THCS) Cầu Giấy nói, AI giúp học sinh tăng hứng thú học tập nhằm mở mang kiến thức, phát triển kỹ năng của công dân trong thời đại số, chứ không phải “phép màu”. Vì thế trường tập huấn giáo viên, dạy học sinh về đạo đức số, rủi ro và trách nhiệm khi sử dụng AI.
Học sinh cần được giáo dục sử dụng AI chừng mực, việc dùng AI trong các nhà trường phải thực hiện bài bản và có kiểm soát nhằm giảm thiểu được tất cả những rủi ro lạm dụng, lệ thuộc.
Theo cô Nguyễn Thị Huệ, 27 tuổi, giáo viên Ngữ văn khối 7,8 – Trường Tiểu học và THCS FPT Cầu Giấy, khi nhà trường đưa AI vào trường học, giáo viên buộc phải thay cách kiểm tra, đánh giá. Tại FPT Schools, giáo viên kết hợp bài làm của học sinh và phần vấn đáp, phản biện trực tiếp.
Ở các môn học dự án, thuyết trình, giáo viên luôn có hình thức kiểm tra mức độ hiểu bài (vấn đáp, trình bày, báo cáo trực tiếp…). Khi học sinh buộc phải giải thích, trình bày, phản biện, các em không thể hoàn toàn dựa vào nội dung do AI tạo ra.
Thạc sĩ Hà Thị Thu Trang - Hiệu trưởng FPT Schools (Tiểu học và THCS) Cầu Giấy.
Theo cô Trần Thị Bích Hằng - Tổ trưởng Tổ Công nghệ/ STEM - Trường Tiểu học và THCS FPT Cầu Giấy, nhà trường lồng ghép nội dung về đạo đức số và kỹ năng công dân số trong chương trình chính khóa; tổ chức nhiều workshop chuyên sâu với chuyên gia để trao đổi về rủi ro khi lệ thuộc AI.
Song song với đó, các môn học đều thiết kế hình thức kiểm tra, đánh giá phù hợp để nhận diện và kiểm soát các trường hợp gian lận, không để học sinh ỷ lại vào AI. Nhiều nơi tăng cường kiểm tra trên lớp, giới hạn làm bài ở nhà, hoặc yêu cầu học sinh giải thích lại quy trình tư duy thay vì chỉ nộp đáp án nhằm giúp học sinh không lệ thuộc vào AI.
Thạc sĩ Phạm Thị Khánh Ly - Giám đốc điều hành FPT Schools tại Hà Nội và Hải Phòng nhận định, AI có thể nâng cao chất lượng học tập, nhưng cũng có thể làm hỏng tư duy. Trọng tâm không phải là cấm hay cho phép, mà là dạy học sinh cách dùng AI đúng cách.
“AI sẽ đi theo học sinh suốt đời, nên điều quan trọng nhất là biết đặt câu hỏi đúng, biết nghi ngờ đúng và biết phân tích lại kết quả”, chị Ly nói. “Trách nhiệm của nhà trường và giáo viên trong giai đoạn này không chỉ là dạy kiến thức, mà là giúp học sinh xây dựng năng lực sử dụng AI thông minh và trung thực, để trở thành những công dân có năng lực trong kỷ nguyên số”, chị nói thêm.