Nỗi sợ bị xâm phạm quyền riêng tư khi tài xế taxi quay clip suốt hành trình

Bỏ qua những tranh cãi về phần đúng sai của mỗi người trong cuộc, vụ việc ồn ào gần đây giữa nhạc sỹ Minh Khang và tài xế Grab (ông Khang say, có lời lẽ xúc phạm tài xế, tài xế đăng clip ghi cảnh này lên mạng và sau đó bị Grab khóa tài khoản) khiến không ít người, trong đó có tôi, giật mình lo lắng về một nguy cơ luôn hiện hữu. Đó là nỗi sợ hình ảnh, hành động, lời nói của mình trong cuốc xe công nghệ bị phát tán lên mạng hoặc chia sẻ cho những người xa lạ.

Trong vụ việc trên, nền tảng Grab đề nghị tài xế xóa clip mà anh đăng tải để không tiếp tục gây tổn thất cho hành khách do thông tin riêng tư bị tiết lộ, và vì anh từ chối nên bị xóa tài khoản vĩnh viễn. Trên mạng, mọi người mải cãi nhau về chuyện Grab làm thế có tàn nhẫn hay không, anh tài xế có đáng bị đối xử như vậy khi bản thân là người yếu thế, khó tìm cách tốt hơn để tự bảo vệ... mà bỏ qua một vấn đề đáng lo ngại: Dữ liệu về khách hàng từ camera hành trình đang chưa được quản lý chặt chẽ, và điều này đe dọa quyền riêng tư của hành khách.

Đây không phải là nỗi lo thái quá hay nhạy cảm quá mức. Lướt mạng xã hội, hầu như ngày nào chúng ta cũng thấy rất nhiều clip được tung ra để bóc phốt ai đó, để xin cộng đồng mạng phân xử, trong đó có không ít clip trích từ camera hành trình. Không khó để bắt gặp những clip mang tiêu đề kiểu: "Góc khuất nghề tài xế", "Gặp vị khách lạ lùng" hay thậm chí ghi lại những khoảnh khắc trêu đùa với hành khách nữ.

Pháp luật chưa bắt buộc xe dưới 8 chỗ phải lắp camera ghi hình hành khách, nghĩa là hầu hết những chiếc camera đang quay khoang hành khách đều do tài xế tự lắp đặt. Vì là đồ cá nhân, dữ liệu cũng nằm gọn trong điện thoại của tài xế, không có hệ thống bảo mật hay cơ chế giám sát nào.

Theo các quy định tại Luật Trật tự, An toàn giao thông đường bộ và Nghị định 10/2020/NĐ-CP, dữ liệu hình ảnh từ khoang hành khách trên các dòng xe trên 8 chỗ trở không được lưu trữ tản mát trong điện thoại hay thẻ nhớ cá nhân. Thay vào đó, chúng được truyền trực tuyến về hệ thống máy chủ của đơn vị kinh doanh vận tải với tần suất liên tục mỗi giờ. 

Thời hạn lưu trữ cũng được quy định nghiêm ngặt: Dữ liệu hình ảnh phải được giữ lại tối thiểu 24 giờ gần nhất đối với xe chạy cự ly đến 500km và tối thiểu 72 giờ đối với xe chạy trên 500km. Từ máy chủ của hãng, dữ liệu này tiếp tục được kết nối và truyền thẳng về hệ thống thông tin để phục vụ giám sát 24/7.

Tuy nhiên với xe dưới 8 chỗ, dữ liệu camera hành trình không được quản lý chặt chẽ, quy củ như vậy, trong khi đây là loại xe được sử dụng cho các nền tảng gọi xe công nghệ. Chủ xe lắp camera để bảo vệ tài sản và sự an toàn cho mình, nhưng quyền riêng tư của khách lại chưa được bảo vệ bằng một cơ chế quản lý, giám sát, tất cả phụ thuộc vào việc chủ xe sử dụng các dữ liệu đó ra sao.

Vì là thiết bị cá nhân, toàn bộ dữ liệu hình ảnh và âm thanh trong suốt chuyến đi sẽ được lưu trữ trực tiếp vào thẻ nhớ gắn trên camera hoặc đồng bộ về điện thoại riêng của tài xế. Điều này tạo ra lỗ hổng bảo mật đáng lo ngại: Tài xế là người duy nhất có quyền sở hữu, xem lại, xóa bỏ hoặc trích xuất đoạn clip đó mà không cần thông qua bất kỳ quy trình kiểm duyệt nào. Các hãng xe công nghệ chỉ có thể can thiệp khi có khiếu nại hoặc sự cố; quyền kiểm soát sự riêng tư của hành khách nằm trọn trong tay người cầm lái.

Chính sự thiếu hụt hệ thống quản lý tập trung đã dẫn đến thực trạng nhiều clip ghi lại cảnh sinh hoạt, trò chuyện riêng tư của khách hàng bị phát tán lên các nền tảng mạng xã hội như TikTok hay Facebook để "câu view" hoặc "bóc phốt". 

Dù Điều 32 Bộ luật Dân sự và các nghị định về bảo vệ dữ liệu cá nhân đã nghiêm cấm sử dụng hình ảnh người khác khi chưa được phép, nhưng nếu các tài xế chia sẻ cho nhau xem, đăng nhóm kín thì khách hàng không thể biết. Ngay cả khi clip được đăng công khai hơn, không phải nạn nhân nào cũng tiếp cận được thông tin đó để biết quyền riêng tư của mình đang bị xâm phạm.

Đối với hành khách, đặc biệt là phái nữ, việc bước lên chiếc taxi có camera chĩa ngược vào trong dễ mang lại cảm giác bất an,  lo sợ hình ảnh của mình có thể trở thành "mồi ngon" cho cộng đồng mạng bất cứ lúc nào chỉ sau một cái chạm màn hình của tài xế.

Chừng nào dữ liệu camera xe nhỏ vẫn còn nằm trong "vùng trũng" quản lý của cá nhân, chừng đó nỗi lo mình trở thành đối tượng bị chỉ trỏ, cười giễu, xúc phạm... trên mạng xã hội vẫn luôn canh cánh trong lòng hành khách.

Có thể một số người sẽ nói: "Cây ngay không sợ chết đứng, mình không làm gì xấu thì sợ gì quay?", nhưng quyền riêng tư không phải là việc có làm gì xấu hay không, mà là quyền không bị quan sát khi chưa cho phép.

Để chấm dứt thực trạng này, không thể chỉ trông chờ vào sự tự giác của tài xế. Pháp luật cần xiết chặt quy định về camera hành trình cả với xe dưới 8 chỗ. Các hãng xe công nghệ cần phải có những quy định cứng rắn và minh bạch hơn nữa về việc sử dụng thiết bị ghi hình trên xe.

Bạn có đồng tình với ý kiến trên? Hãy chia sẻ ở box bình luận bên dưới.