Mua vàng bằng giấy hẹn ở Hà Nội đang âm thầm diễn ra thế nào?

Khách xếp hàng mua vàng tại Bảo Tín Minh Châu, trong đó có nhiều người mua vàng bằng giấy hẹn. (Video: Minh Đức)

Gần đây, khi nhu cầu mua vàng tăng mạnh, thị trường xuất hiện hình thức giao dịch “trả tiền trước - nhận vàng sau”. Khách mua vàng với số lượng lớn sẽ thanh toán hết tiền và cầm về một tờ giấy hẹn, chờ đến ngày nhận vàng theo thỏa thuận. Trên bản hợp đồng giữa hai bên, chỉ đóng dấu “đã thu tiền” cùng xác nhận của cơ sở kinh doanh.

Có gì trong hợp đồng mua vàng trên giấy?

Bất chấp rủi ro vàng đảo chiều rớt giá, khiến người mua có thể lỗ ngay khi nhận vàng, nhiều khách hàng vẫn coi đây là cách làm hợp lý. Họ sẽ không phải mất thời gian xếp hàng dài chờ mua và cũng không sợ cảnh đến mua rồi phải quay về vì cửa hàng hết vàng. 

Tại các cửa hàng Bảo Tín Minh Châu trên phố Trần Nhân Tông (Hà Nội), hàng ngày đều có rất đông người xếp hàng để chờ mua bán vàng, trong số đó cũng có nhiều người đang chờ lấy vàng theo giấy hẹn. Một phụ nữ ở phường Vĩnh Hưng cho biết, chị đã rất thấp thỏm vì thấy cửa hàng này bất chợt đóng cửa trong ngày 25/3, vì thế khi cửa hàng mở cửa trở lại, chị phải đến ngay để nhận vàng. "Nói thật là khi nào nhận được vàng tôi mới hết lo. Chỉ sợ có sự cố và không thể nhận được vàng hay tiền đã đặt cọc thì mất trắng tài sản", chị nói.

Theo hướng dẫn của nhân viên Bảo Tín Minh Châu, nếu khách mua dưới 2 chỉ vàng sẽ được lấy vàng luôn, còn mua trên 2 chỉ thì cửa hàng sẽ viết phiếu hẹn, làm hợp đồng, thanh toán rồi chờ lấy vàng sau.

Nhân viên này lý giải, do lượng vàng tại cửa hàng hiện không đủ nên với những khách mua nhiều thì phải mua bằng hợp đồng, hẹn ngày rồi đến lấy vàng. Thời gian hẹn tùy thuộc vào số lượng vàng muốn mua, thường kéo dài từ 10 đến 40 ngày.

Nhân viên cũng không quên trấn an khách hàng rằng dù mua vàng bằng giấy hẹn nhưng khách có thể giao dịch vàng bất cứ lúc nào. Ví dụ, hôm nay khách mua mà mai muốn bán thì chỉ cần cầm giấy hẹn ra cửa hàng, cửa hàng sẽ mua lại ngay lập tức. Giá vàng sẽ tính theo thời điểm mua - bán hiện tại của khách.

Anh Nhật Minh - một khách mua vàng tại Bảo Tín Minh Châu cho biết, việc mua bán vàng bằng giấy hẹn không phải là mới, anh đã từng mua rất nhiều lần bằng hình thức này. Hiện thấy giá vàng giảm, anh định mua thêm 1 cây và chấp nhận mua bằng giấy hẹn.

"Việc mua bán vàng bằng giấy hẹn cũng rất thuận tiện, khách chỉ cần vào làm hợp đồng, rồi thanh toán tiền, sau đó đến ngày trên giấy hẹn thì ra cửa hàng lấy vàng. Tôi đã mua nhiều lần rồi và cửa hàng cũng trả vàng rất đúng hẹn", anh Minh nói.

Cũng theo anh, việc mua bán vàng bằng giấy hẹn ở các cửa hàng không phải là chuyện mới, do lượng khách mua đông, trong khi nguồn cung ít, nên các cửa hàng phải làm giấy hẹn. 

Khi được hỏi tại sao không sợ đến ngày lấy vàng mà cửa hàng không trả, anh Minh nói: "Nếu mua ở các cửa hàng uy tín thì không đáng lo, họ luôn có nguồn hàng dự trữ sẵn để trả các đơn hàng đã bán ra. Hơn nữa khi mua, hợp đồng cũng đã ghi rõ nếu chậm giao vàng thì bên bán cũng sẽ phải chịu phạt. Tôi đã mua nhiều lần, nhưng chưa khi nào đến hẹn mà không có vàng".

Tại Bảo Tín Mạnh Hải, lượng khách đến giao dịch cũng khá đông, tuy nhiên việc mua bán cũng không mấy khó khăn. Nếu khách hàng mua 1 chỉ vàng tứ quý thì có thể lấy hàng luôn, nhưng nếu mua vàng nhẫn tròn và số lượng nhiều thì phải làm phiếu hẹn.

Trong vai 1 khách mua 5 lượng vàng, PV được nhân viên tại đây hướng dẫn làm hợp đồng mua bán hàng hoá và hẹn 35 ngày sau quay lại lấy vàng. Tuy nhiên, nếu khách có nhu cầu bán vàng lúc nào thì cần cầm hợp đồng ra cửa hàng sẽ được giao dịch bình thường. Giá mua bán theo thị trường, đúng giá của ngày giao dịch.

Theo hợp đồng mua bán hàng hoá, bên bán có trách nhiệm giao hàng đúng hạn, đầy đủ. Trừ trường hợp bất khả kháng như thiên tai, dịch bệnh, hoả hoạn, lũ lụt, động đất, sóng thần, bạo loạn, đình công, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc sự kiện khách quan nằm ngoài tầm kiểm soát...thì bên bán chậm giao hàng cho bên mua sẽ được xử lý như sau: Quá 10 ngày tính từ thời điểm, bên bán chịu phạt 0,05% giá trị hợp đồng cho mỗi ngày chậm. Tổng tiền phạt không quá 8% giá trị hợp đồng vi phạm.

Nếu quá 30 ngày thì bên mua có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng và nhận lại đầy đủ tiền, yêu cầu bên bán chịu phạt số tiền cọc bằng 100% số tiền cọc.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp kinh doanh vàng, bạc như Bảo Tín Minh Châu, Bảo Tín Mạnh Hải…đang duy trì hình thức bán vàng theo kiểu khách hàng chốt giá tại thời điểm mua, trả đủ tiền và nhận phiếu hẹn nhận vàng sau đó. Thời gian nhận vàng vật chất thường khoảng sau 1 - 2 tháng. 

Mua vàng bằng niềm tin, nguy cơ rước rủi ro

Chị Nguyễn Kim Anh - một nhà đầu tư vàng lâu năm tại Hà Nội chia sẻ, dù hình thức mua bán vàng bằng giấy hẹn không bị pháp luật cấm nhưng mua vàng vốn là hình thức đầu tư an toàn nay lại trở thành nhiều rủi ro vì khách hàng đang mua bằng cảm tính và niềm tin.

Chị dẫn chứng, trên thế giới cũng từng xảy ra nhiều sự cố do chủ tiệm vàng sau khi thu tiền của khách hàng nhưng lại không đem đi mua vàng, mà dùng tiền đó đầu tư việc khác. Đến ngày khách đến lấy không có vàng trả và xảy ra kiện tụng kéo dài, nhà đầu tư mệt mỏi đeo đuổi. Hoặc trường hợp cửa hàng vàng đóng cửa, khách cầm giấy nhưng không biết đến đâu để lấy vàng.

"Tôi cho rằng đầu tư vàng thì phải cầm vàng, dù việc mua bán vàng bằng giấy hẹn hiện nay vẫn đang được đảm bảo, nhưng khi có rủi ro, người mua sẽ phải gánh chịu", chị Kim Anh nêu quan điểm.

Theo Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty luật SBLaw, theo quy định hiện hành của Luật Thương mại và Bộ luật Dân sự, giao dịch theo “hợp đồng mua bán hàng hóa” được xác lập trên cơ sở thỏa thuận giữa các bên, trong đó vàng được coi là một loại hàng hóa.

Do đó, pháp luật không cấm việc “trả tiền trước - nhận vàng sau”. Nếu các bên thực hiện đúng cam kết giao nhận, đây vẫn được xem là hoạt động bình thường trong kinh doanh.

Việc người mua đặt cọc 100% giá trị hợp đồng là do thỏa thuận giữa hai bên và không có dấu hiệu của hành vi huy động vốn trái phép.

“Huy động vốn trái phép là khi việc huy động trái với quy định của pháp luật, hoặc pháp luật không cho phép nhưng vẫn thực hiện, hoặc có hành vi lách luật”, ông nói.

Về xử lý trong trường hợp doanh nghiệp không giao vàng đúng hẹn, luật sư cho biết, nếu vì các lý do như bị cơ quan chức năng kiểm tra, vướng tố tụng hoặc phát sinh vấn đề khác dẫn đến không thực hiện đúng thời hạn (trừ trường hợp bất khả kháng) thì được xác định là vi phạm hợp đồng.

Khi đó, doanh nghiệp có trách nhiệm hoàn trả tiền cho người mua. Trường hợp không đủ khả năng thanh toán, người mua có quyền khởi kiện để đòi lại tiền, hoặc tố cáo tới cơ quan công an nếu có dấu hiệu hình sự.

Trong khi đó, theo ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường đại học Nguyễn Trãi), việc mua vàng bằng niềm tin như thế này rất dễ rước rủi ro, không chỉ là thua lỗ do vàng rớt giá hay đảo chiều mà thậm chí còn mất trắng tài sản.

Cụ thể, khi giá vàng biến động mạnh hoặc thanh khoản thị trường thay đổi, một số tình huống có thể xuất hiện. Người mua có thể đối mặt với các rủi ro như: doanh nghiệp bán vàng bị đứt gãy nguồn cung, rủi ro pháp lý, rủi ro con người...dẫn tới không thể giao vàng đúng hạn. Lúc này, người mua sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng về biến động giá.

Cũng có thể xảy ra trường hợp, trong quá trình cầm phiếu hẹn mà người dân có nhu cầu bán đi lấy tiền về, doanh nghiệp gặp trục trặc bỗng dưng tạm ngừng giao dịch, người dân không thể mang phiếu hẹn đi bán nơi khác, dẫn tới mắc kẹt thanh khoản. Nếu các cá nhân tự giao dịch sang tay cho nhau phiếu hẹn sẽ rất rủi ro về pháp lý, dễ phát sinh lừa đảo. Và lúc đó, người dân sẽ không được pháp luật bảo vệ.