Hệ thống phòng không Iran bị Israel phá hủy quan trọng thế nào?

Không quân Israel công bố video mô phỏng 3D quá trình phá hủy hệ thống phòng không chiến lược tại khu vực Kermanshah, miền tây Iran. Thông cáo chính thức gọi mục tiêu là “SA-65 tiên tiến". Tuy nhiên, giới quan sát lưu ý rằng NATO không có định danh SA-65 trong hệ thống phân loại tên lửa đất đối không tiêu chuẩn như SA-6, SA-10 hay SA-21. “SA-65” có thể là mã nội bộ của Israel. Thực tế, nhiều dấu hiệu cho thấy khả năng cao SA-65 bị phá hủy chính là hệ thống phòng không Khordad-3 của Iran.

Israel tấn công các cơ sở của Iran.

“SA-65” bí ẩn và dấu vết Khordad-3

Phân tích cấu hình bệ phóng và radar trong video cho thấy đặc điểm trùng khớp với Khordad-3, còn gọi là Sevom Khordad, hệ thống phòng không tầm trung do Iran phát triển nội địa, thuộc họ Raad. Điểm nhận dạng nổi bật là bệ phóng mang ba ống phóng thẳng đứng gắn trên khung gầm chiến thuật, kết hợp với xe radar sử dụng ăng-ten mảng pha phẳng.

Cấu hình này khác biệt rõ rệt so với hệ Buk của Nga, vốn dùng bốn tên lửa gắn trên ray hở và cũng khác với các tổ hợp S-300 sử dụng cụm bốn ống phóng cỡ lớn và kiến trúc radar riêng biệt. Sự trùng khớp về hình dạng và bố trí khiến nhiều chuyên gia nhận định mục tiêu bị đánh trúng chính là Khordad-3.

Khordad-3 được thiết kế để lấp khoảng trống giữa các hệ thống tầm xa như Bavar-373 và các tổ hợp phòng không tầm ngắn như Tor-M1 mà Iran vận hành. Hệ thống được cho là sử dụng tên lửa đánh chặn Sayyad-2 hoặc Taer-2B, với tầm bắn ước tính từ 50-75 km và trần đánh chặn khoảng 25-30 km.

Radar mảng pha chủ động cho phép theo dõi đồng thời nhiều mục tiêu và dẫn bắn nhiều đạn đánh chặn cùng lúc, tăng hiệu quả trước máy bay cơ động, tên lửa hành trình và UAV. Nhờ vậy, Khordad-3 trở thành một trong những thành phần đáng tin cậy nhất trong kho phòng không nội địa của Tehran.

Hệ thống này từng thu hút sự chú ý quốc tế vào tháng 6/2019 khi Iran sử dụng nó để bắn hạ UAV trinh sát tầm cao RQ-4A Global Hawk của Hải quân Mỹ trên eo biển Hormuz. Sự kiện đó được coi là bằng chứng về khả năng tác chiến thực tế và mức độ trưởng thành kỹ thuật của tổ hợp.

Tổn thất nặng của hệ thống phòng không Iran

Kermanshah nằm trong vành đai phòng thủ phía tây Iran, bảo vệ các căn cứ không quân, hạ tầng tên lửa và tuyến tiếp cận từ hướng Iraq. Các hệ thống phòng không tầm trung tại đây tạo lớp phủ chồng lấn, nhằm đánh chặn mục tiêu trước khi chúng vươn tới các cơ sở chiến lược sâu trong nội địa.

Việc vô hiệu hóa một tổ hợp Khordad-3 tại khu vực này có ý nghĩa trực tiếp về mật độ phòng thủ. Một khẩu đội thường bao gồm radar, xe điều khiển hỏa lực và nhiều bệ phóng tích hợp trong mạng lưới phòng không hợp nhất. Loại bỏ một nút như vậy không chỉ làm giảm số lượng đạn đánh chặn của Iran, mà còn tạo ra khoảng trống giữa lớp phòng không tầm xa và tầm ngắn.

Trong bối cảnh chiến dịch tấn công Iran, điều này cho thấy Israel không tiến hành các đòn tấn công mang tính biểu tượng, mà đang thực hiện chiến dịch chế áp phòng không đối phương có hệ thống, nhằm mở rộng không gian hoạt động trên không.

Ở cấp độ chiến lược, việc nhắm vào các hệ thống tầm trung phản ánh nỗ lực làm xói mòn khả năng phòng thủ nhiều tầng của Iran - học thuyết vốn dựa trên các vùng giao chiến chồng lấn để tăng nguy cơ tiêu hao đối phương và răn đe lực lượng không quân tiên tiến.

Nếu thêm nhiều khẩu đội Khordad-3 bị vô hiệu hóa, hiệu ứng cộng dồn có thể làm suy giảm đáng kể khả năng phòng không ở miền tây Iran, mở đường cho vũ khí tấn công chính xác tầm xa, UAV hoặc thậm chí máy bay có người lái hoạt động sâu hơn.

Trong chiến tranh hiện đại, lớp phòng không tầm trung giữ vai trò “xương sống” của mạng lưới phòng thủ, giúp chống lại các mối đe dọa bay ở độ cao trung bình, nơi hệ thống tầm xa kém tối ưu và hệ thống tầm ngắn chưa vươn tới. Sự suy yếu của lớp này có thể tạo ra khe hở chiến thuật đáng kể.

Hiện cần thêm xác nhận từ ảnh vệ tinh độ phân giải cao hoặc đánh giá thiệt hại chiến trường để xác định mức độ phá hủy thực tế. Tuy nhiên, nếu mục tiêu tại Kermanshah thực sự là Khordad-3, đây sẽ là đòn giáng mạnh vào năng lực phòng không tầm trung của Iran và có thể làm thay đổi đáng kể cán cân tiếp cận đường không tại khu vực miền tây nước này.