Né áp lực, 'học nhẹ, thi dễ' không tạo ra những sinh viên đủ sức cạnh tranh

Tại Hội thảo “Kiến tạo trường đại học hạnh phúc tại Việt Nam: Từ tầm nhìn đến hành động” do Báo Soha.vn phối hợp cùng Trường Đại học Đại Nam tổ chức sáng 22/5, nhiều chuyên gia cho rằng, hạnh phúc trong giáo dục đại học phải gắn với năng lực thật, khả năng thích nghi và sự trưởng thành của người học.

Tiến sĩ Lê Đắc Sơn - Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Đại Nam nêu quan điểm, hạnh phúc trong giáo dục không nằm ở những giá trị ngắn hạn như “học nhẹ, thi dễ, điểm cao” hay né tránh áp lực. Nếu đại học chỉ tạo ra cảm giác dễ chịu tạm thời mà không giúp sinh viên có năng lực thực tế, khả năng tự lập và tinh thần vượt khó thì người học sẽ khó cạnh tranh trong môi trường lao động nhiều biến động.

“Trường đại học hạnh phúc không phải là nơi không có áp lực, mà là nơi giúp con người trưởng thành hơn, mạnh mẽ hơn và có đủ năng lực để bước vào đời”, ông Sơn nhấn mạnh.

Ông cho rằng áp lực trong học tập chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó thúc đẩy sinh viên phát triển năng lực, biết đứng dậy sau va vấp và hình thành lòng tự trọng nghề nghiệp. Ông cũng đặt ra 3 câu hỏi cốt lõi cho giáo dục đại học hiện nay: “Học để làm gì? Cần đạt năng lực gì? Ra trường phải làm được gì?”.

Theo ông Sơn, giá trị của giáo dục trong thời đại AI không còn nằm ở việc ghi nhớ thật nhiều kiến thức, mà là năng lực tư duy, sáng tạo, học tập liên tục và khả năng hợp tác với công nghệ.

Trong khi đó, GS.TS Nguyễn Văn Nội - nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQGHN) cảnh báo nguy cơ các trường đại học trở thành “pháo đài học thuật” tách rời thực tiễn nếu chương trình đào tạo không liên tục cập nhật.

Theo ông, nghiên cứu khoa học là nền tảng tạo nên vị thế đại học, nhưng nếu những công trình nghiên cứu chỉ nằm trên giấy mà không gắn với đời sống thì sẽ khó tạo giá trị thực tế. “Trong bối cảnh AI và blockchain phát triển rất nhanh, nếu giáo trình 3-4 năm không thay đổi thì giá trị bài giảng chắc chắn đã giảm đi đáng kể”, ông Nội nói. Ông cho rằng đại học hiện nay phải đồng thời giữ được chiều sâu học thuật và tăng tính “thực chiến”, giúp sinh viên thích nghi nhanh với thị trường lao động.

Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Phạm Huy Phong - CEO Mainetti Việt Nam nhận định sinh viên hiện nay có nhiều cơ hội tiếp cận tri thức hơn trước nhưng lại đối mặt với một thách thức lớn là sự thiếu bền bỉ và khả năng chịu áp lực. Theo ông, thế giới thay đổi quá nhanh khiến sự tập trung của người trẻ bị phân tán, trong khi nhiều bạn chưa được rèn luyện những “khung năng lực” cần thiết để kiên trì theo đuổi mục tiêu dài hạn.

Ông nhấn mạnh, năng lực bền bỉ cần được xây dựng thông qua ba kết nối: kết nối với bản thân, với những người xung quanh và với xã hội.

Theo PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (ĐHQGHN) nêu công thức xây dựng “trường đại học hạnh phúc” cần dựa trên nhiều trụ cột như quyền tự chủ trong tài chính, học thuật và tổ chức; hệ sinh thái nhân văn theo định hướng UNESCO; cùng việc phát triển năng lực tự quyết, lòng biết ơn và thể chất lành mạnh cho sinh viên.

“Hạnh phúc học đường là kết quả của việc nhân cấp hệ thống quản trị hiện đại với môi trường nhân văn, cộng hưởng cùng năng lực tự thân của người học”, ông Nam nhận định.

TS Lê Mai Lan - Chủ tịch Hội đồng trường VinUni nhấn mạnh, một trường đại học tốt không nên chỉ dừng ở việc “làm hài lòng” sinh viên bằng cơ sở vật chất hay dịch vụ, mà quan trọng hơn là tạo ra niềm tự hào và cảm giác thuộc về cho người học.

Dẫn khảo sát tại VinUni, bà Lan cho biết hơn 85% sinh viên hài lòng với trường, nhưng tỷ lệ sẵn sàng lựa chọn lại trường từng chỉ ở mức 43%. “Sự hài lòng khiến sinh viên ở lại, nhưng sự tự hào mới khiến cựu sinh viên quay trở về”, bà nói.

Bà cho rằng, đại học không phải mô hình kinh doanh dịch vụ, sinh viên không phải khách hàng, mà là những người đồng hành trong hành trình giáo dục. Mục tiêu của giáo dục đại học không phải tạo ra môi trường dễ dãi, mà là môi trường đủ thử thách để người học trưởng thành, thích nghi và có năng lực bước vào đời.

Giáo sư Rick Bennett - Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) cũng nhấn mạnh, giáo dục đại học không chỉ đào tạo nguồn nhân lực mà còn góp phần nuôi dưỡng những con người có trách nhiệm, có khả năng xây dựng cuộc sống bền vững cho cộng đồng và xã hội.

“Các nghiên cứu chỉ ra rằng những sinh viên được học tập trong tâm thế hạnh phúc và gắn kết thường có nhiều cơ hội thành công và cảm thấy hài lòng hơn trong môi trường làm việc sau này”, ông nói.

Tuy nhiên, theo ông Rick Bennett, nếu hạnh phúc chỉ dừng ở khái niệm cảm tính thì rất khó chuyển hóa thành hành động cụ thể. Vì vậy, các trường đại học cần xây dựng những tiêu chí rõ ràng để đo lường và kiến tạo hạnh phúc cho người học. Ông cho rằng những tiêu chí cốt lõi gồm chất lượng học tập, năng lực nghề nghiệp, chất lượng giảng dạy, môi trường học tập và giá trị thực sự mà sinh viên nhận được sau tốt nghiệp.

“Chất lượng chính là nền tảng cốt lõi kiến tạo nên con người hạnh phúc trong giáo dục”, ông Bennett nhấn mạnh.

Theo khảo sát của Soha.vn với hơn 9.200 sinh viên tại 10 trường đại học, hơn 33% từng muốn đổi ngành nếu được lựa chọn lại; gần 20% không thực sự tự hào về ngôi trường mình đang theo học.

Những con số này cho thấy bài toán lớn của giáo dục đại học hiện nay không chỉ là đào tạo kiến thức, mà còn là giúp người học tìm thấy năng lực sống, khả năng thích nghi và niềm tin để bước vào đời.