Kỳ tích Việt Nam: Nhận tim gan người này, hiến ngay gan mình cứu người khác

Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thực hiện thành công loạt ca ghép tạng từ người hiến chết não, trong đó nổi bật là ca ghép đồng thời tim và gan cho bệnh nhân mắc amyloidosis – bệnh hiếm gây tổn thương đa cơ quan.

“Điều đặc biệt, lá gan của chính bệnh nhân này sau khi được cắt bỏ tiếp tục được ghép cho một người khác bị ung thư gan trên nền xơ gan, đánh dấu lần đầu tiên kỹ thuật ghép gan domino được triển khai tại Việt Nam”, PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức nói ngày 19/3.

Người hiến tạng là phụ nữ 42 tuổi, gặp tai nạn giao thông nghiêm trọng, được xác định chết não sau ba lần đánh giá độc lập. Gia đình đồng ý hiến tạng, giúp các bác sĩ lấy được tim, gan, hai thận và một số mô để cứu sống nhiều bệnh nhân khác.

Người nhận tim và gan là nam bệnh nhân 53 tuổi mắc amyloidosis di truyền do đột biến gens TTR. Bệnh tiến triển âm thầm nhưng nghiêm trọng, gây suy tim, tổn thương thần kinh và nhiều rối loạn toàn thân. Dù gan chưa bị suy, đây lại là cơ quan sản xuất protein bất thường gây bệnh, nên bệnh nhân được chỉ định ghép đồng thời tim và gan nhằm loại bỏ nguồn gốc bệnh và thay thế cơ tim đã bị tổn thương.

Ca phẫu thuật kéo dài 7 giờ. Sau ghép, tim đập trở lại gần như ngay lập tức, gan ghép tiết mật tốt. Chỉ sau 12 giờ, bệnh nhân được rút nội khí quản, và sau 72 giờ đã tỉnh táo, có thể ngồi dậy, ăn uống.

Cùng thời điểm, một nam bệnh nhân 64 tuổi mắc ung thư gan trên nền xơ gan do viêm gan B, tiên lượng sống chỉ tính bằng tháng nếu không được ghép, được ghép lá gan từ chính bệnh nhân amyloidosis. Ca ghép kéo dài 6 giờ, gan ghép hoạt động tốt ngay sau mổ. Diễn biến hậu phẫu thuận lợi, bệnh nhân hồi phục nhanh.

Theo PGS.TS Dương Đức Hùng, điểm đột phá của ca bệnh nằm ở kỹ thuật ghép gan domino. Đây là phương pháp tận dụng lá gan của bệnh nhân mắc amyloidosis vốn có cấu trúc và chức năng gần như bình thường để ghép cho người khác. Dù gan này vẫn mang đột biến gene, nguy cơ phát triển bệnh ở người nhận thường xuất hiện muộn, sau 5-10 năm, và tỷ lệ không cao. Vì vậy, phương pháp này thường được áp dụng cho bệnh nhân lớn tuổi hoặc có tiên lượng sống hạn chế.

Kỹ thuật ghép domino lần đầu được thực hiện trên thế giới năm 1995 và đến nay có hơn 1.200 ca tại nhiều quốc gia. Kết quả cho thấy tỷ lệ sống sau một năm đạt gần 87%, tương đương các phương pháp ghép gan khác.

Amyloidosis là bệnh hiếm, tiến triển nặng, nếu không điều trị có thể tử vong sau 10–15 năm. Trong đó, thể di truyền liên quan đến đột biến TTR khiến protein bị biến dạng, lắng đọng trong tim, thần kinh và các cơ quan khác. Ghép gan giúp loại bỏ nguồn sản xuất protein bất thường, còn ghép tim thay thế cơ quan đã bị tổn thương nặng.

Trên thế giới, số ca ghép đồng thời tim và gan cho bệnh lý này rất hạn chế. Tại Mỹ, hơn 20 năm qua chỉ ghi nhận vài chục trường hợp. Ở châu Âu, con số cũng không nhiều, và tại châu Á gần như chưa có báo cáo.

“Việc thực hiện thành công ca ghép này đưa Việt Nam vào nhóm rất ít trung tâm trên thế giới làm chủ kỹ thuật phức tạp này”, PGS.TS Dương Đức Hùng nói.

Theo ông Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), thành công của loạt ca ghép không chỉ thể hiện năng lực chuyên môn của đội ngũ bác sĩ mà còn mở ra hướng đi mới trong tối ưu hóa nguồn tạng hiến. Từ một người hiến chết não, nhiều bệnh nhân được trao cơ hội sống, trong đó có những trường hợp tưởng chừng không còn hy vọng.

Lãnh đạo Bộ Y tế đánh giá, ghép gan domino là bước tiến quan trọng, giúp giảm lãng phí tạng và tăng cơ hội ghép cho bệnh nhân suy tạng giai đoạn cuối. Đây cũng là minh chứng cho sự phát triển nhanh chóng của lĩnh vực ghép tạng tại Việt Nam, từng bước tiệm cận các trung tâm lớn trên thế giới.