Đề xuất thể chế hóa quy định cho nghỉ làm trong ngày Văn hóa Việt Nam 24/11

Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất bảo đảm nguồn lực tài chính cho lĩnh vực văn hóa ở mức tối thiểu 2% tổng chi ngân sách Nhà nước, đồng thời khuyến khích mạnh mẽ việc huy động các nguồn lực xã hội tham gia đầu tư.

Cùng với đó, dự thảo đưa ra nhiều cơ chế, chính sách nhằm tạo môi trường thuận lợi cho phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Các chính sách liên quan đến đất đai, thuế, phí được thiết kế theo hướng hỗ trợ hình thành các cụm công nghiệp sáng tạo văn hóa; khuyến khích giao cộng đồng tham gia quản lý, vận hành các thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở, qua đó phát huy vai trò chủ thể của người dân.

Dự thảo cũng đề xuất một số cơ chế đầu tư mang tính đột phá như áp dụng mức thuế giá trị gia tăng ưu đãi 5% đối với một số sản phẩm, dịch vụ văn hóa; miễn thuế nhập khẩu đối với việc đưa các tác phẩm nghệ thuật có giá trị cao về nước không vì mục đích lợi nhuận. Bên cạnh đó, việc hình thành mô hình đô thị di sản, ưu tiên quỹ đất cho phát triển văn hóa, thể thao và tận dụng trụ sở công dôi dư cũng được đặt ra nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực hiện có.

Ở góc độ bảo tồn, dự thảo tiếp tục nhấn mạnh các chính sách gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa dân tộc thiểu số, nghệ thuật truyền thống và các bảo vật quốc gia. Song song với đó là chính sách đãi ngộ, đào tạo nhân lực, trong đó chú trọng nâng cao chế độ đối với nghệ nhân, nghệ sĩ và đội ngũ sáng tạo.

Một điểm mới khác là việc nghiên cứu thí điểm quỹ văn hóa nghệ thuật theo mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm để hỗ trợ doanh nghiệp sáng tạo. Đồng thời, dự thảo cũng đề xuất thể chế hóa việc lấy ngày 24/11hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam, là ngày nghỉ, người lao động được hưởng nguyên lương.

Trình bày báo cáo thẩm tra dự thảo nghị quyết, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Đặng Xuân Phương nhấn mạnh, Thường trực Ủy ban cơ bản thống nhất với Chính phủ khi cho rằng việc xây dựng nghị quyết là cần thiết nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Trung ương, bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật cũng như phù hợp với các cam kết quốc tế và yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia.

Đối với các chính sách cụ thể, Ủy ban cơ bản đồng tình với định hướng của Chính phủ, đặc biệt là các cơ chế ưu đãi nhằm thúc đẩy công nghiệp sáng tạo. Tuy nhiên, báo cáo thẩm tra nhấn mạnh yêu cầu làm rõ nội hàm khái niệm, nguyên tắc áp dụng để bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả thu hút đầu tư.

Liên quan đến chính sách tài chính như miễn, giảm thuế, tiền thuê đất, cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá kỹ tác động, nhất là đối với các đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực xuất bản, nhằm bảo đảm hiệu quả sử dụng tài sản công.

Cùng với đó, chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ làm văn hóa, nghệ thuật được tán thành, song cần rà soát kỹ đối tượng để tránh tình trạng cào bằng, bảo đảm đúng người, đúng lĩnh vực cần ưu tiên.

Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Trần Thị Hoa Ry nhận định một số nội dung của dự thảo Nghị quyết còn trùng với Nghị quyết về Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa.

Phó Chủ nhiệm Hội đồng Dân tộc của Quốc hội cũng đề nghị cần làm rõ việc thể chế hóa các mục tiêu lớn đến năm 2035, 2045. Đặc biệt, vấn đề nguồn lực 2% nếu không quy định rõ phạm vi chi (đầu tư hay sự nghiệp) sẽ dễ dẫn đến tình trạng “cộng dồn”, gây sai lệch số liệu và khó kiểm soát hiệu quả.

Ở góc độ chính sách ưu đãi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác Đại biểu của Quốc hội Bùi Thị Quỳnh Thơ lo ngại việc sử dụng khái niệm “văn hóa” quá rộng có thể khiến các doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực giải trí, du lịch hưởng lợi nhiều hơn so với khu vực văn hóa truyền thống. Đồng thời, các đề xuất về miễn thuế, đặc biệt là miễn theo “vòng đời dự án”, cần được cân nhắc kỹ để tránh mất cân đối chính sách chung.

Đại biểu Trịnh Thúy Mùi, ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cảnh báo nguy cơ “nghiệp dư hóa” khi sáp nhập các đơn vị nghệ thuật đặc thù; trong khi một số đại biểu khác đề nghị phải đầu tư từ “gốc”, tạo điều kiện để thế hệ trẻ tiếp cận nghệ thuật truyền thống thay vì chỉ chú trọng đãi ngộ tài năng đã thành danh.

Ngoài ra, nhiều đề xuất cụ thể cũng được đưa ra như tận dụng trụ sở công dôi dư theo hướng đa năng; hoàn thiện cơ chế tôn vinh và huy động xã hội hóa trong hồi hương di sản; hay quy định rõ ràng hơn các tiêu chí áp dụng chính sách để tránh cách hiểu khác nhau trong thực tiễn.