Cái tên Ngộ Không có ý nghĩa gì mà Đường Tăng tha thiết gọi khi bị yêu quái bắt?

Độc giả Tây du ký có ấn tượng sâu sắc rằng mỗi lần bị yêu quái bắt, tính mạng rơi vào thế "ngàn cân treo sợi tóc", Đường Tăng lại tha thiết cất tiếng gọi "Ngộ Không". Lời gọi ấy không chỉ đơn thuần là kêu cứu, mà nó còn rất nhiều tầng ý nghĩa.

Để bóc tách được các tầng ý nghĩa này, trước tiên chúng ta cần làm rõ, tên gọi Ngộ Không có ý nghĩa gì.

Cái tên Tôn Ngộ Không có ý nghĩa gì?

Tôn Ngộ Không là pháp danh do Bồ Đề tổ sư đặt cho đồ đệ thứ nhất của Đường Tăng khi bắt đầu bước chân vào con đường tu luyện. Bồ Đề tổ sư lấy chữ “Tôn” trong “Hồ Tôn” nghĩa là khỉ. Ngộ Không vốn là con khỉ sinh ra từ đá tiên, mang tính cách đặc trưng của loài khỉ, thích tự do bay nhảy, luôn náo động không ngừng.

Tiếp đến là chữ "Ngộ". Nếu như tên Tôn Ngộ Không là do Bồ Đề sư tổ ban tặng, thì pháp danh của Trư Bát Giới và Sa Tăng do Quán Âm Bồ Tát đặt cho cũng đều có chữ "Ngộ", lần lượt là Ngộ Tĩnh, Ngộ Năng. Điều đó đủ cho thấy chữ "Ngộ" đóng vai trò rất quan trọng trong suốt hành trình thỉnh kinh của thầy trò Đường Tăng.

Theo quan niệm của Phật giáo, mọi thứ trên thế gian này đều là hư vô, mộng ảo. Địa vị cao sang, công danh lừng lẫy, tình ái đậm sâu bao nhiêu rồi cũng trở thành vô nghĩa khi con người ta nhắm mắt xuôi tay. Thế nhưng khi còn sống, ai cũng vì những thứ đó làm lao vào những cuộc tranh đấu không ngừng nghỉ, đôi khi đánh mất đi cả linh hồn và mạng sống của chính mình.

Cách duy nhất để thoát khỏi những u mê đó là ngộ, tức là thức tỉnh, thấu hiểu hoặc nhận ra bản chất chân chính của vạn vật từ trong tâm. Với người bình thường, chữ "Ngộ" đã quan trọng. Với người tu hành, nó là không thể thiếu; nởi nếu không ngộ, họ sẽ mãi mãi lạc lối trong cõi u mê, không thể nào đạt đạo giải thoát.

Chữ "Không" đại diện cho tính không trong Phật giáo. "Không" chẳng phải là hư vô hoàn toàn, mà là cảnh giới vứt bỏ mọi tâm chấp niệm, dục vọng và sự ràng buộc của thế gian. Với nhiều môn phái, "Không" là cảnh giới cao nhất để đạt đến viên mãn, đắc đạo

Tôn Ngộ Không đã đạt tới tầng thứ rất cao, và yêu cầu đối với tu luyện cũng là tối cao: Đó là cần phải ngộ đến cảnh giới của tính "Không". Tên gọi Tôn Ngộ Không có nghĩa là "con khỉ giác ngộ được tính Không". Cái tên này phản ánh hành trình từ một con khỉ đá đầy bản năng, ngông cuồng đến khi đạt được sự tự tại và trí tuệ sau quá trình tu luyện.

Tại sao mỗi lần gặp nạn, Đường Tăng lại gọi Ngộ Không?

Về ý nghĩa ẩn dụ của Tây du ký, năm thầy trò Đường Tăng thực chất là "ngũ vị nhất thể". Trong đó, Đường Tăng là thân thể, cũng là chủ nguyên thần của người tu luyện, Tôn Ngộ Không tượng trưng cho cái tâm, Trư Bát Giới là tình cảm và dục vọng, Sa Tăng là bản tính, còn Bạch Long Mã là biểu tượng của ý chí con người.

Khi Đường Tăng thu phục được các đồ đệ cũng là lúc “thân, tâm, tình, tính, ý” – đoàn thể hoàn mỹ nhất này đã hợp thành, kiên định tu luyện. 

Những cuộc tấn công của yêu quái thực chất là những cám dỗ đời thường mà người tu hành phải đối diện và vượt qua. Vậy nên khi gặp nạn, Đường Tăng nhớ đến các đồ đệ của mình, điều này mang ý nghĩa người tu hành nhắc nhở bản thân giữ vững tâm tính, một lòng hướng đạo, chỉ như thế mới không bị mê hoặc và vượt qua được mọi cám dỗ đời thường.

Tôn Ngộ Không tượng trưng cho cái tâm của Đường Tam Tạng. Khi gặp thử thách lớn, Đường Tăng không oán trời trách người, mà cầu cái tâm, tìm cái tâm, hướng vào trong tâm mà tu hành. 

Người tu luyện không thể hướng ngoại mà cầu, hướng ngoại mà tìm, chỉ có hướng nội tu tâm mới có thể nhận ra lỗi lầm chấp trước, mới có thể tịnh hoá bản thân, mới có thể công thành viên mãn. Và đó cũng là ẩn ý mà tác giả Tây du ký gửi gắm trong chi tiết Đường Tăng tha thiết gọi Ngộ Không mỗi lần gặp nạn.