Tầm nhìn chiến lược biến Quảng Trạch thành 'trục xương sống' năng lượng quốc gia

Án ngữ nơi cuối dãy Hoành Sơn, xã Phú Trạch - giao điểm kết nối Hà Tĩnh và Quảng Trị - được coi là "trục xương sống" đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Vùng đất chiến lược này mang lợi thế độc nhất vô nhị: vịnh nước sâu Hòn La có thể đón tàu trọng tải trên 100.000 tấn, cùng địa hình bằng phẳng, thưa dân cư, vô cùng thuận lợi cho công tác giải phóng mặt bằng.

Việc đặt Trung tâm Điện lực tại tọa độ "yết hầu" này giúp dòng điện dồi dào dễ dàng được truyền tải ra phía Bắc thông qua hệ thống đường dây 500kV mạch 3. Với chiến lược thi công cuốn chiếu, dự kiến trong 10 năm tới, khi hoàn thành Nhiệt điện Quảng Trạch 1 cùng hai nhà máy điện khí LNG, siêu trung tâm này sẽ cung cấp cho hệ thống điện quốc gia khoảng 4.400 MW.

Bức tranh toàn cảnh ấy không chỉ là lời giải cho bài toán an ninh năng lượng quốc gia, mà còn minh chứng cho tầm nhìn chiến lược, đi trước đón đầu của Đảng và Nhà nước ta từ nhiều năm trước.

Dưới đây là cuộc trao đổi với ông Đỗ Thành Tài, Giám đốc Ban Quản lý Dự án Điện 2 (EVNPMB-2) về tiến độ, chiến lược và định hướng tương lai của Trung tâm Điện lực Quảng Trạch - nơi đang đặt những "viên gạch" hiện thực hóa tầm nhìn vĩ đại này.

- Xin ông cho biết vai trò của Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch 1 trong chiến lược phát triển Trung tâm Điện lực Quảng Trạch hiện nay?

Hiện tại, Trung tâm Điện lực Quảng Trạch đang triển khai ba dự án trọng điểm. Trong đó, Quảng Trạch 1 chính là viên gạch đầu tiên, đang ở những bước chuẩn bị cuối cùng để phục vụ công tác phát điện trong vài ngày tới. Với công suất 1.403 MW, đây là nguồn điện chạy nền rất lớn và quan trọng. Khi đường dây 500kV Quảng Trạch - Phố Nối đi vào hoạt động, nguồn điện này sẽ cung cấp cho miền Bắc, đảm bảo an ninh năng lượng và ổn định hệ thống.

- Khi đi vào vận hành, Quảng Trạch 1 sẽ đóng góp thế nào vào việc hấp thụ năng lượng tái tạo tại miền Trung?

Về việc hỗ trợ năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời vốn không ổn định), EVN đang tập trung vào các dự án thủy điện mở rộng như Hòa Bình, Ialy, Sê San 3, Sê San 4, Lai Châu, Sơn La và các hệ thống pin lưu trữ để điều tiết lưới điện. Dự kiến tổ máy 1 của Quảng Trạch 1 sẽ vận hành thương mại vào tháng 5 tới, đúng thời điểm mùa khô căng thẳng, giúp giảm tải đáng kể cho hệ thống điện quốc gia.

- Đối với Quảng Trạch 1, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn môi trường trong tương lai được tính toán ra sao, thưa ông?

Quảng Trạch 1 là nhà máy nhiệt điện đốt than. Hiện nay, các thông số phát thải của nhà máy đang đáp ứng tốt yêu cầu, chỉ bằng khoảng một nửa so với giới hạn cho phép. Theo lộ trình đến năm 2050, chúng tôi sẽ nghiên cứu phương án đốt kèm sinh khối (biomass) để phù hợp với các quy định mới. Trong thời gian tới, tập đoàn sẽ tiếp tục nâng cấp hệ thống để đáp ứng Quy chuẩn Việt Nam (QCVN 19:2025) có hiệu lực từ cuối năm 2031.

- Định hướng chuyển đổi mạnh mẽ sang sử dụng khí LNG tại các dự án Quảng Trạch 2 và 3 đang được hiện thực hóa với tiến độ như thế nào?

Đối với dự án LNG Quảng Trạch 2, chúng tôi đã ký hợp đồng vào ngày 9/2/2026. Công tác chuẩn bị khởi công đã hoàn tất, hiện đang chờ chỉ đạo từ Chính phủ và EVN để chính thức tổ chức lễ khởi công.

Về dự án LNG Quảng Trạch 3, tỉnh đã chấp thuận chủ trương đầu tư. Ban Quản lý Dự án đã trình EVN báo cáo nghiên cứu khả thi (FS). Song song đó, chúng tôi triển khai lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (DTM) và báo cáo đánh giá rủi ro. Hồ sơ mời thầu sẽ hoàn thiện trong tuần tới, phấn đấu khởi công vào Quý 4 năm 2026 theo chỉ đạo của Tập đoàn.

- Bài toán nguồn cấp khí cho hai siêu dự án này đã được giải quyết ra sao để đảm bảo tính khả thi?

Về nguồn khí cho Quảng Trạch 2 và 3, EVN và PVGAS đã làm việc nhiều lần để thống nhất phương án cung cấp. Dự kiến trong khoảng nửa tháng tới, các bên sẽ ký kết thỏa thuận nghiên cứu cung cấp khí. Việc giao đơn vị chuyên môn như PVN/PVGAS quản lý hạ tầng kho cảng và cung cấp khí cho toàn bộ hệ thống là phương án tối ưu về chi phí và quy hoạch.

- Công tác chuẩn bị bệ phóng hạ tầng dùng chung để phục vụ các dự án khí LNG tiếp theo đã được chuẩn bị ra sao, nhất là trước điều kiện thời tiết khắc nghiệt tại khu vực miền Trung?

Về hạ tầng, các hạng mục dùng chung như đường xá, mặt bằng, cảng nhập than và đê chắn sóng về cơ bản đã hoàn thành, tạo điều kiện rất thuận lợi cho các dự án Quảng Trạch 2 và 3 triển khai sau này.

Đặc biệt, thiết kế về đê chắn sóng, hệ thống làm mát đều đã tính toán đến các kịch bản gió, sóng và bão lớn. Qua cơn bão lịch sử năm 2025, đê chắn sóng vẫn đảm bảo an toàn. Tuy nhiên, để chủ động hơn nữa, chúng tôi và nhà thầu đã thống nhất thực hiện các biện pháp gia cường, điều chỉnh thiết kế kỹ thuật cho cầu cảng, đường cáp nhằm tăng khả năng chống chịu bão gió tương tự.

Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi mô hình quản lý hành chính tại địa phương (bỏ chính quyền cấp trung gian) đã mang lại hiệu quả tích cực. Việc làm việc trực tiếp với cấp xã đã giúp đẩy nhanh tiến độ bồi thường, giải phóng mặt bằng và di dời các công trình tâm linh một cách sát thực tế và hiệu quả hơn.

- Sự tham gia của các nguồn lực trong nước vào đại dự án này được thể hiện như thế nào để tạo tiền đề cho các dự án sau?

Dù tỷ lệ nội địa hóa trực tiếp trong gói thầu chính là hơn 19%, nhưng điểm đáng chú ý là hầu hết các phần việc cơ khí quan trọng như kết cấu gian lò hơi, gian tuabin, hệ thống bồn bể và đường ống nước làm mát đều do các nhà thầu phụ Việt Nam đảm nhiệm. Các đơn vị như CC1 cũng nằm trong liên danh thực hiện phần xây dựng.

Về nguồn nhân lực vận hành, EVN đã thành lập Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch là đơn vị độc lập để tiếp nhận lực lượng từ Ban Quản lý dự án. Đội ngũ này đã được đào tạo tại các nhà máy có công nghệ tương tự và hiện đã có mặt tại công trường để tham gia nghiệm thu, chạy thử. Điều này khẳng định năng lực của các đơn vị trong nước đã tiến bộ rất nhiều, tự tin làm chủ các công trình năng lượng quy mô lớn.

- Là một dự án trọng điểm quốc gia với kinh phí lớn, EVNPMB-2 đã có những giải pháp gì để tiết kiệm ngân sách và chống lãng phí?

Chúng tôi luôn lập dự toán sát với giá thực tế và tổ chức đấu thầu công khai, minh bạch để tăng tính cạnh tranh. Kết quả thực tế rất khả quan: Gói thầu kênh nhận nước làm mát tiết kiệm được hơn 20% (trúng thầu khoảng 197 tỷ đồng trên dự toán 250 tỷ đồng). Gói đường ống nước làm mát trúng thầu hơn 800 tỷ đồng so với dự toán hơn 1.000 tỷ đồng. Chúng tôi cũng thuê các đơn vị kiểm toán độc lập có năng lực để thẩm định số liệu ngay từ đầu nhằm đảm bảo tính chính xác và tiết kiệm chi phí.

- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!