Đơn vị quản lý nói gì về công trình 'lạ' ở lăng vua và thái hậu triều Nguyễn?

Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế vừa có văn bản gửi Sở Văn hoá Thể thao TP Huế báo cáo các nội dung liên quan đến 2 công trình "lạ" xuất hiện tại di tích khu lăng vua Thiệu Trị và Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ (Thái hậu Từ Dũ triều Nguyễn).

Theo Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế, dự án bảo tồn, tu bổ, phục hồi và tôn tạo di tích lăng Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ được UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là UBND thành phố Huế) phê duyệt chủ trương đầu tư tại Quyết định số 3173 ngày 16/12/2020.

Ngày 8/6/2024, dự án được nghiệm thu hoàn thành, đưa vào sử dụng. Kinh phí thực hiện dự án được huy động từ nguồn tài trợ của Công ty TNHH Sản xuất Xây dựng Giao thông Tài Lộc và gia đình họ Phạm (đại diện là bà Phạm Đăng Túy Hoa) thông qua Quỹ Bảo tồn Di sản Huế; không sử dụng ngân sách nhà nước. Sau khi dự án hoàn thành, gia đình tài trợ tiếp tục hiến cúng 50 cây tùng cổ thụ để trồng bổ sung cảnh quan xung quanh khu lăng mộ.

Sau khi tu bổ, khu lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ được chỉnh trang khang trang, đem lại niềm vui rất lớn cho gia đình dòng tộc, trở thành không gian chiêm bái linh thiêng cho người dân xứ Huế cũng như các vùng miền trên cả nước.

Tuy nhiên, điều kiện phục vụ việc thờ cúng, lễ bái ngoài trời vẫn sơ sài, chịu ảnh hưởng của mưa nắng, chưa tương xứng với khu lăng mộ của một nhân vật lịch sử, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu sinh hoạt tâm linh và tổ chức các nghi lễ truyền thống. Có nhiều ý kiến bày tỏ nguyện vọng sớm có không gian lễ bái trang nghiêm ấm cúng, không chịu nhiều tác động của thời tiết, đồng bộ với cảnh quan khu vực lăng và mong muốn đóng góp cho việc làm ý nghĩa này.

Cùng với đó, qua nghiên cứu hiện trạng nền móng, hệ chân đá táng còn nguyên vẹn, đồng thời tham khảo tư liệu lịch sử cụ thể là "Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ tục biên hậu thứ" thì nhiều lăng triều Nguyễn có xuất hiện của nhà Hoàng Ốc (phục vụ việc bày biện đồ đạc hành lễ).

Qua đối chiếu với không gian nghi lễ tại một số khu lăng tương đồng, Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế nhận thấy phương án phục dựng theo hình thức nhà Hoàng Ốc tại di tích lăng Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ đảm bảo phù hợp với cảnh quan và tổng thể di tích.

Trong quá trình triển khai, do quá tâm huyết và mong muốn sớm đáp ứng nhu cầu có không gian chiêm bái, thực hành nghi lễ trang nghiêm đối với Nghi Thiên chương Hoàng hậu Từ Dũ (một biểu tượng của người phụ nữ Việt Nam với đầy đủ tam tòng - tứ đức), Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế thống nhất với nhà tài trợ thực hiện việc lắp ghép nhà Hoàng Ốc nêu trên. 

"Công trình làm bằng gỗ lắp ghép, không phải công trình kiên cố, kết cấu linh hoạt, đặt trên hệ đá tảng kê chân còn nguyên vẹn, không đào xới nền móng, không tác động đến các yếu tố gốc của di tích, có khả năng tháo dỡ, di chuyển khi có yêu cầu", Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế khẳng định.

Đối với công trình "lạ" tại lăng vua Thiệu Trị (vị vua thứ 3 triều Nguyễn), theo lý giải của Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế, xuất phát từ thực trạng khu vực lối vào không có chỉ dẫn, không có trụ cổng, nhiều người dân, du khách khi đi qua nhưng không biết là lăng vua nên nhà hảo tâm đề nghị tài trợ kinh phí làm thêm phần cổng gỗ theo hình thức nghi môn truyền thống và treo biển đề "Lăng vua Thiệu Trị" để nhận biết và tạo vẻ trang nghiêm cho khu vực lối vào lăng (nằm ngoài khu vực bảo vệ 1).

Tuy nhiên, Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế cũng nhận thấy có thiếu sót và xin rút kinh nghiệm, cam kết tăng cường công tác quản lý hiện trạng khu di tích; thường xuyên theo dõi, kiểm tra tình trạng công trình nhà gỗ lắp ghép nêu trên, bảo đảm không phát sinh thay đổi về quy mô, hình thức, kết cấu và vị trí so với hiện trạng. Trường hợp có yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, Trung tâm sẽ phối hợp thực hiện việc điều chỉnh theo đúng quy định.

Trước đó Sở Văn hoá Thể thao TP Huế có văn bản yêu cầu Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế về việc báo cáo các nội dung liên quan đến xây dựng công trình nhà rường tại khu lăng Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ và công trình cổng gỗ tại đường vào lăng vua Thiệu Trị.

Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ (1810 - 1902) là mẹ của Hoàng đế Tự Đức (vị vua thứ 4 triều Nguyễn) và là Quý phi của Hoàng đế Thiệu Trị. Khi qua đời bà được truy tôn làm Hoàng hậu và được người đời nhớ đến với tôn hiệu Hoàng thái hậu Từ Dũ (hay Từ Dụ), nổi tiếng là người hiền đức xưa nay hiếm.