Điện hạt nhân - nền tảng năng lượng cho các ngành công nghệ chiến lược

"Điện hạt nhân là yếu tố quan trọng để bảo đảm vận hành an toàn, liên tục cho các trung tâm dữ liệu, hệ thống AI và các nhà máy sản xuất công nghệ cao", ông Lê Việt Cường, Phó Viện trưởng Năng lượng Việt Nam (Bộ Công Thương), cho biết tại "Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Mỹ: Phát triển năng lượng tiên tiến phục vụ các ngành công nghệ chiến lược", được tổ chức ngày 8/5.

Theo ông Cường, điện hạt nhân là nguồn điện nền có công suất lớn, vận hành ổn định, không phụ thuộc vào thời tiết và ít chịu tác động từ biến động nhiên liệu. Đây cũng là nguồn điện có phát thải carbon thấp trong quá trình vận hành, góp phần thực hiện các cam kết trung hòa carbon và ứng phó biến đổi khí hậu.

Ngoài ra, điện hạt nhân có khả năng tích hợp hiệu quả với hệ thống năng lượng có tỷ trọng cao các nguồn năng lượng tái tạo biến đổi.

Đại diện Viện Năng lượng cho rằng đối với các ngành công nghệ chiến lược mà Việt Nam đang định hướng phát triển, năng lượng tiên tiến nói chung và điện hạt nhân nói riêng không chỉ là nguồn cung cấp điện mà còn là hạ tầng chiến lược để thu hút đầu tư và phát triển kinh tế.

Phó Viện trưởng Lê Việt Cường cho biết thêm, nguồn năng lượng tiên tiến cũng mở ra khả năng cung cấp điện cho sản xuất nhiên liệu tổng hợp, hydro xanh và các ngành công nghiệp phát thải carbon thấp.

Đồng thời, quá trình phát triển điện hạt nhân còn tạo cơ hội hình thành hệ sinh thái công nghiệp năng lượng công nghệ cao, thúc đẩy các lĩnh vực như cơ khí chính xác, vật liệu, hệ thống điều khiển và tự động hóa.

Trong bối cảnh thế giới chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng xanh và carbon thấp, năng lượng tái tạo ngày càng trở thành nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Sự phát triển nhanh của các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu, hydro xanh và quá trình điện khí hóa nền kinh tế đang kéo theo nhu cầu lớn về nguồn điện ổn định, có độ tin cậy cao và phát thải thấp.

"Đây không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để tái cấu trúc hệ thống năng lượng theo hướng hiện đại hơn", ông Cường nói.

Theo Phó Viện trưởng Năng lượng, Việt Nam đã xác định rõ định hướng phát triển năng lượng trong nhiều nghị quyết của Đảng và Nhà nước, trong đó nhấn mạnh yêu cầu ưu tiên khai thác hiệu quả năng lượng tái tạo, năng lượng mới, năng lượng sạch và phát triển điện hạt nhân.

"Phát triển điện hạt nhân và năng lượng tiên tiến không chỉ là giải pháp năng lượng mà còn là lựa chọn chiến lược dài hạn nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và phục vụ phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn", ông Cường cho biết.

Việt Nam cũng đang hoàn thiện các điều kiện để chuẩn bị cho giai đoạn phát triển mới của chương trình điện hạt nhân.

Cùng với đó, hệ thống pháp luật về năng lượng nguyên tử đang tiếp tục được hoàn thiện theo hướng tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế, bảo đảm yêu cầu về an toàn, an ninh và không phổ biến hạt nhân.

Về nguồn nhân lực, Việt Nam đã đào tạo chuyên gia hạt nhân từ những năm 1960-1970 và tiếp tục duy trì, phát triển đội ngũ này trong nhiều giai đoạn. Từ những năm 2000, Việt Nam cũng đã đào tạo thêm nhân lực phục vụ chương trình điện hạt nhân trong tương lai.

Bên cạnh đó, Việt Nam duy trì hợp tác với nhiều quốc gia có nền công nghiệp hạt nhân tiên tiến như Nga, Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc, Pháp cùng IAEA nhằm bảo đảm các tiêu chuẩn cao nhất về an toàn và hiệu quả phát triển.

Theo Phó Viện trưởng Lê Việt Cường, Việt Nam cũng ưu tiên lựa chọn các công nghệ tiên tiến, độ an toàn cao, bao gồm các lò phản ứng thế hệ mới và công nghệ SMR (lò phản ứng mô-đun nhỏ).

"Trong dài hạn, khi công nghệ SMR trưởng thành, được kiểm chứng và thương mại hóa rộng rãi, đây sẽ là một trong những lựa chọn tiềm năng cho Việt Nam", ông cho hay.

Việt Nam cũng xác định bốn nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình phát triển điện hạt nhân gồm: an toàn hạt nhân là ưu tiên tuyệt đối; hiệu quả kinh tế và tính khả thi là điều kiện tiên quyết; bảo đảm minh bạch và đồng thuận xã hội; đồng thời thúc đẩy hợp tác quốc tế sâu rộng.

"Điện hạt nhân không phải lựa chọn duy nhất, nhưng chắc chắn là lựa chọn không thể thiếu cho sự phát triển dài hạn của nền kinh tế", ông Cường nhấn mạnh.

Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Mỹ: Phát triển năng lượng tiên tiến phục vụ các ngành công nghệ chiến lược do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) phối hợp với EXCEL Services Corporation tổ chức tại NIC Hòa Lạc.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy triển khai các định hướng lớn về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và công nghệ chiến lược, đồng thời tìm kiếm các giải pháp năng lượng phục vụ các ngành như bán dẫn, AI và trung tâm dữ liệu.