Chuyên gia hiến kế phục hồi nguồn nước, cứu những dòng sông 'chết'

Sáng 24/4, tại Hà Nội, Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Viện Khoa học thủy lợi Việt Nam và các đơn vị liên quan tổ chức tọa đàm “Các giải pháp phục hồi nguồn nước”.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, ông Nguyễn Hồng Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước khẳng định, nước là nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng, là yếu tố thiết yếu bảo đảm sự sống, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh, an ninh môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân.

Tuy nhiên, dưới áp lực từ biến đổi khí hậu, tốc độ đô thị hóa và quá trình công nghiệp hóa mạnh mẽ, nhiều nguồn nước tại Việt Nam đang đứng trước nguy cơ suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm. Nhiều dòng sông, kênh, rạch đã và đang bị suy thoái nghiêm trọng, không ít các dòng sông đã biến thành dòng sông "chết”, gây ảnh hưởng trực tiếp đến cấp nước sinh  hoạt, sản xuất, sức khỏe cộng đồng và làm đứt gãy hệ sinh thái tự nhiên.

Trước thực trạng này, Đảng và Chính phủ xác định phục hồi nguồn nước là một trong những nhiệm vụ cấp thiết, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước, tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững của đất nước.

“Đây là nhiệm vụ vừa cấp bách trước mắt, vừa mang tính chiến lược lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của các cơ quan quản lý Nhà nước, các tổ chức khoa học, doanh nghiệp, chính quyền địa phương và toàn xã hội”, ông Nguyễn Hồng Hiếu nhấn mạnh.

Làm rõ hơn bản chất của vấn đề, PGS.TS Trịnh Quang Toàn (Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam) cho rằng, sự suy giảm chất lượng nước thực chất bắt nguồn từ suy giảm về số lượng. Khi dòng chảy tự nhiên không còn được duy trì, khả năng tự làm sạch của sông bị triệt tiêu, kéo theo các chỉ số ô nhiễm gia tăng. Từ đó, ông đề xuất cần đồng thời triển khai các giải pháp công trình như bổ cập nước dưới đất, xây dựng hệ thống điều tiết nhằm duy trì cả số lượng lẫn chất lượng nguồn nước.

Theo ông Toàn, bên cạnh giải pháp kỹ thuật, yếu tố chiến lược và quản trị đóng vai trò quyết định.

"Việc xác định đúng mục tiêu, xây dựng hệ thống tiêu chí rõ ràng và tổ chức giám sát thường xuyên sẽ giúp nhận diện chính xác các vùng suy thoái. Khi trả lời được câu hỏi phục hồi ở đâu, vào thời điểm nào và với mức độ ra sao, nguồn lực đầu tư mới phát huy hiệu quả, tránh lãng phí", PGS Toàn nhận định.

Tiếp nối các tham luận, phiên thảo luận ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp về việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá mức độ suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm nguồn nước phù hợp với điều kiện thực tiễn. Các chuyên gia cũng đề xuất giải pháp phục hồi cho các lưu vực trọng điểm như Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy và Ngũ Huyện Khê, đây là những khu vực đang chịu áp lực lớn từ phát triển kinh tế - xã hội.

Đáng chú ý, nhiều ý kiến đồng thuận rằng việc thiết lập hệ thống giám sát định kỳ, đồng thời cập nhật danh mục nguồn nước hằng năm chính là “chìa khóa” để bảo vệ an ninh nguồn nước một cách bền vững. Đây không chỉ là nỗ lực khắc phục những dòng sông đã suy thoái mà còn là giải pháp căn cơ nhằm duy trì “mạch sống” cho các thế hệ tương lai.

Chuyên gia phân tích nguyên nhân gây ô nhiễm, suy thoái nguồn nước

Phát biểu tổng kết tọa đàm, GS.TS Trần Đình Hòa, Giám đốc Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, đánh giá các đề xuất không chỉ dừng lại ở xử lý ô nhiễm cục bộ mà đã tiếp cận toàn diện hơn, hướng tới giải quyết những vấn đề cốt lõi của an ninh nguồn nước quốc gia.

Theo ông, việc xây dựng hệ thống giám sát định kỳ, kết hợp cập nhật dữ liệu nguồn nước theo thời gian thực sẽ tạo nền tảng quan trọng cho công tác quản lý chủ động, minh bạch và hiệu quả.

Ông cũng nhấn mạnh, khi dữ liệu được chuẩn hóa và liên thông giữa các ngành, các cấp, cơ quan quản lý có thể kịp thời đưa ra cảnh báo sớm, điều tiết nguồn nước hợp lý và lựa chọn giải pháp can thiệp phù hợp cho từng lưu vực. Đây chính là “xương sống” trong chiến lược quản trị tài nguyên nước hiện đại, giúp nâng cao hiệu quả đầu tư, hạn chế lãng phí và bảo đảm tính bền vững lâu dài.

Kết luận hội thảo, ông bày tỏ kỳ vọng khi các đề án được triển khai vào thực tiễn sẽ góp phần cải thiện rõ rệt chất lượng nguồn nước, khôi phục hệ sinh thái và bảo đảm nguồn cung phục vụ sản xuất, sinh hoạt cho hàng triệu người dân.

Đây được xem là bước đi chiến lược, định hình tầm nhìn mới trong công tác quản lý và bảo vệ tài nguyên nước của Việt Nam trong thời gian tới.