Áp lực lớn nhất của Quảng Ninh khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Ngày 29/5, Tỉnh ủy Quảng Ninh tổ chức hội nghị sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền quyền địa phương 2 cấp.

Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Quản Minh Cường - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh uỷ Quảng Ninh nhấn mạnh phải nhìn thẳng vào thực tiễn, đánh giá khách quan, toàn diện, thực chất; làm rõ những kết quả đạt được, những chuyển biến tích cực, đồng thời nhận diện đúng những khó khăn, vướng mắc, bất cập phát sinh trong quá trình vận hành mô hình mới.

“Điều quan trọng là phải trả lời được một số vấn đề cốt lõi: Mô hình mới đã thực sự giúp giảm tầng nấc trung gian hay chưa; việc phân cấp, phân quyền đã đi liền với điều kiện bảo đảm thực hiện hay chưa; cấp xã đã thực sự chủ động hơn trong giải quyết công việc và phục vụ Nhân dân hay chưa; dữ liệu, hạ tầng số, quy trình phối hợp và phương thức điều hành đã đáp ứng yêu cầu của mô hình mới hay chưa”, ông Quản Minh Cường nhấn mạnh.

Cấp xã quá tải 

Theo dự thảo báo cáo của Tỉnh ủy Quảng Ninh, áp lực lớn nhất hiện nay là sự mất cân đối giữa khối lượng nhiệm vụ được chuyển giao, phân cấp cho cấp xã với năng lực thực thi thực tế ở một số địa phương.

Sau khi kết thúc hoạt động cấp huyện, cấp xã trở thành cấp trực tiếp tiếp nhận, xử lý khối lượng lớn công việc quản lý nhà nước trên địa bàn; phạm vi quản lý rộng hơn, quy mô dân số tăng hơn, tính chất nhiệm vụ phức tạp hơn, yêu cầu xử lý công việc nhanh hơn.

Tuy nhiên, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã ở một số nơi còn thiếu về số lượng, chưa đồng đều về chất lượng, thiếu cán bộ có chuyên môn sâu và kinh nghiệm thực tiễn ở các lĩnh vực phức tạp.

Áp lực thể hiện rõ nhất ở các lĩnh vực đất đai, quy hoạch, xây dựng, giải phóng mặt bằng, đầu tư công, tài chính - ngân sách, kế toán, tư pháp - hộ tịch, công nghệ thông tin, chuyển đổi số, văn thư - lưu trữ.

Có nhiệm vụ trước đây do cơ quan chuyên môn cấp huyện tham mưu, xử lý nay chuyển về cấp xã, nhưng cấp xã chưa kịp bổ sung đủ cán bộ chuyên trách, chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng, dữ liệu và công cụ xử lý tương ứng.

Tỉnh ủy Quảng Ninh cho rằng, việc phân cấp, phân quyền, ủy quyền là chủ trương đúng, cần thiết, đã tạo thêm tính chủ động cho cấp xã, nhưng ở một số nội dung chưa thật sự đồng bộ với điều kiện bảo đảm thực hiện.

Phát sinh nhiều bất cập, lúng túng

Theo dự thảo báo cáo của Tỉnh ủy Quảng Ninh, một số nhiệm vụ được phân cấp cho cấp xã có yêu cầu chuyên môn sâu, liên quan đến nhiều ngành, nhiều cấp và đòi hỏi cơ sở dữ liệu đầy đủ, phần mềm chuyên ngành ổn định cùng quy trình phối hợp đồng bộ.

Tuy nhiên trên thực tế, một số nhiệm vụ dù đã giao thẩm quyền cho cấp xã nhưng hướng dẫn chuyên môn còn chậm, dữ liệu chưa đầy đủ, phần mềm chưa liên thông; trong khi cán bộ chưa được đào tạo chuyên sâu hoặc chưa có đủ điều kiện vật chất để triển khai.

Điều này dẫn đến tình trạng cấp xã được giao việc nhưng vẫn phải thường xuyên xin ý kiến sở, ngành cấp tỉnh; một số hồ sơ phải trao đối nhiều vòng; có việc cấp xã có thẩm quyền xử lý nhưng chưa thật sự tự tin, chủ động trong quyết định.

Các lĩnh vực như đất đai, quy hoạch, xây dựng, quản lý trật tự đô thị, giải phóng mặt bằng, đầu tư công, tài chính - ngân sách, quản lý tài sản công, thanh tra, kiểm tra, lưu trữ, số hóa tài liệu và chuyển đổi số còn phát sinh nhiều lúng túng.

Đây là những lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu, kinh nghiệm xử lý tình huống, hồ sơ pháp lý đầy đủ và sự phổi họp chặt chẽ với cơ quan chuyên môn cấp tỉnh.

Quan hệ phối họp giữa cấp tỉnh và cấp xã cơ bản thông suốt nhưng vẫn còn một số điểm giao thoa, cần tiếp tục cụ thể hóa rõ hơn.

Sau khi không còn cấp huyện, nhiều công việc được thực hiện trực tiếp giữa sở, ngành cấp tỉnh với UBND cấp xã. Mô hình này giúp rút ngắn tầng nấc trung gian nhưng cũng đặt ra yêu cầu rất cao về quy trình phối hợp.

Ở một số lĩnh vực, ranh giới giữa trách nhiệm hướng dẫn, thẩm định, kiểm tra của sở, ngành cấp tỉnh với trách nhiệm tổ chức thực hiện của cấp xã chưa thật sự rõ trong từng khâu việc cụ thể.

Nếu không xác định rõ đầu mối chủ trì, cơ quan phối hợp, thời hạn xử lý, trách nhiệm phản hồi và cơ chế theo dõi, dễ phát sinh tình trạng hồ sơ phải xin ý kiến nhiều lần, sở, ngành phải xử lý nhiều việc sự vụ, cấp xã lúng túng trong tổ chức thực hiện, làm giảm ý nghĩa của phân cấp, phân quyền.

Hệ thống phần mềm, cơ sở dữ liệu và hạ tầng số tuy đã hỗ trợ tích cực cho vận hành mô hình mới nhung vẫn là điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ.

Một số phần mềm chuyên ngành do bộ, ngành Trung ương triển khai còn vận hành độc lập, chưa kết nối, chia sẻ dữ liệu tự động với hệ thống dùng chung của tỉnh; cán bộ phải đăng nhập, cập nhật, đối chiếu thông tin trên nhiều nền tảng khác nhau, làm tăng thời gian xử lý và áp lực công việc.

Một số thủ tục còn phải kết hợp giữa hồ sơ điện tử và hồ sơ giấy; việc khai thác, tái sử dụng dữ liệu số ở một số lĩnh vực còn hạn chế; quy định về giá trị pháp lý của dữ liệu, hồ sơ, chứng cứ điện tử chưa thật sự đồng bộ.

Nhân lực làm công tác công nghệ thông tin, chuyển đổi số ở cấp xã còn thiếu, chủ yếu kiêm nhiệm, trình độ không đồng đều, trong khi yêu cầu về an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến ngày càng cao.

Điều kiện cơ sở vật chất, trụ sở làm việc, trang thiết bị, kho lưu trữ và phương tiện phục vụ hoạt động của một số xã, phường, đặc khu chưa đồng bộ với yêu cầu vận hành mô hình mới.

Nhiều trụ sở được tận dụng từ cơ sở cũ nên chưa thật sự phù hợp về công năng, diện tích, phòng làm việc, phòng họp trực tuyến, khu vực tiếp công dân, nơi tiếp nhận và trả kết quả thủ tục hành chính, kho lưu trữ, hạ tầng mạng và trang thiết bị chuyên dùng.

Một số địa phương sau sắp xếp có địa bàn rộng, dân cư phân tán, phải bố trí làm việc tại nhiều điểm, ảnh hưởng đến hiệu suất điều hành, phối hợp nội bộ và khả năng phục vụ người dân. Việc xử lý, chuyển đổi công năng, khai thác cơ sở nhà đất dôi dư còn có nội dung phụ thuộc thẩm quyền của cấp trên, trình tự thủ tục phức tạp, chưa thể phát huy ngay hiệu quả sử dụng tài sản công sau sắp xếp.

Cũng theo dự thảo Báo cáo của Tỉnh ủy Quảng Ninh, sau sắp xếp, cấp xã phải tiếp nhận khối lượng lớn hồ sơ, tài liệu từ cấp huyện, cấp xã cũ và các cơ quan, đơn vị trước đây. Nhiều tài liệu liên quan trực tiếp đến quản lý đất đai, hộ tịch, tài sản công, tài chính, đầu tư xây dựng, công tác cán bộ, chính sách xã hội và giải quyết thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, kho lưu trữ ở một số nơi chưa đạt chuẩn; nhân lực làm công tác lưu trữ phần lớn kiêm nhiệm; kinh phí chỉnh lý, bảo quản, số hóa tài liệu còn hạn chế; phần mềm lưu trữ, quy chuẩn dữ liệu và quy trình khai thác tài liệu số chưa thật sự đồng bộ.

Tỉnh nhận định nếu không có giải pháp tập trung, đây có thể trở thành điểm nghẽn kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng quản lý nhà nước và giải quyết công việc cho người dân, doanh nghiệp.

Áp lực tăng nhưng chế độ chưa tương xứng

Chế độ, chính sách đổi với cán bộ, công chức, viên chức cấp xã cần tiếp tục được rà soát để phù hợp hơn với khối lượng công việc và đặc thù địa bàn sau sắp xếp.

Một số cán bộ phải làm việc trên địa bàn rộng hơn, di chuyển xa hơn, đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ mới, áp lực công việc tăng, trong khi chế độ hỗ trợ, phụ cấp, điều kiện làm việc, nhà công vụ, phương tiện đi lại, đào tạo, bồi dưỡng và chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao về cơ sở chưa thật sự tương xứng.

Đối với địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo, đặc khu, địa bàn rộng, dân cư phân tán, yêu cầu có chính sách đặc thù để ổn định đội ngũ, tạo động lực làm việc và giữ chân cán bộ có năng lực là rất cần thiết.

Năng lực thích ứng của đội ngũ cán bộ, công chức ở một số nơi còn chưa đồng đều. Mô hình mới đòi hỏi cán bộ cấp xã không chỉ nắm chắc chuyên môn mà còn phải có kỹ năng quản trị địa bàn, kỹ năng phối hợp liên ngành, kỹ năng số, kỹ năng giao tiếp, hướng dẫn người dân, doanh nghiệp và kỹ năng xử lý tình huống phát sinh tại cơ sở.

Tuy nhiên, một bộ phận cán bộ, công chức còn quen với phương thức làm việc cũ, còn tâm lý thận trọng, ngại sai, ngại chịu trách nhiệm khi xử lý nhiệm vụ mới, nhiệm vụ phức tạp. Một số nơi việc phân công nhiệm vụ nội bộ chưa thật họp lý; tình trạng kiêm nhiệm nhiều việc còn phổ biến, làm giảm chất lượng tham mưu và tiến độ xử lý công việc.

Công tác tổng họp, đánh giá thực tiễn và phản hồi chính sách tuy đã được quan tâm nhưng cần tiếp tục chuyển mạnh sang phương thức dựa trên dữ liệu.

Trong giai đoạn đầu vận hành, tỉnh Quảng Ninh đã thiết lập các kênh theo dõi, nắm bắt, tháo gỡ vướng mắc cho cấp xã; tuy nhiên, việc đo lường hiệu quả mô hình mới ở một số lĩnh vực còn chủ yếu dựa vào báo cáo định tính, chưa có đầy đủ bộ chỉ số đánh giá thường xuyên về khối lượng công việc, thời gian xử lý, tỷ lệ hồ sơ phải xin ý kiến cấp trên, mức độ quá tải của từng vị trí việc làm, mức độ hài lòng thực chất của người dân, doanh nghiệp và chi phí tuân thủ sau sắp xếp.

Đây là nội dung cần tiếp tục hoàn thiện để việc đánh giá mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ngày càng khách quan, định lượng và phục vụ tốt hơn cho công tác chỉ đạo, điều hành.

"Nhìn chung, các hạn chế, khó khăn, vướng mắc nêu trên không làm thay đổi kết quả tích cực và tính đúng đắn của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhưng là những vấn đề cần được tập trung tháo gỡ để mô hình vận hành thực chất, bền vững hơn.

Điếm cốt lõi là phải bảo đảm nguyên tắc: phân cấp, phân quyền phải đi đôi với điều kiện thực hiện; giao nhiệm vụ phải gắn với giao nguồn lực, dữ liệu, công cụ, quy trình, nhân lực và cơ chế kiểm ưa, giám sát phù họp", dự thảo Báo cáo nêu rõ.

Theo dự thảo báo cáo của Tỉnh ủy Quảng Ninh, sau 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bộ máy của hệ thống chính trị cơ bản được kiện toàn đồng bộ, hoạt động ổn định, thông suốt.

Năm 2025, tỉnh Quảng Ninh hoàn thành việc sắp xếp tổ chức bộ máy theo mô hình mới; cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh còn 14 đơn vị, giảm 30% so với trước sắp xếp; các đơn vị sự nghiệp công lập tiếp tục được tinh gọn.

Giai đoạn 2021-2025, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt khoảng 302 nghìn tỷ đồng, riêng năm 2025 đạt 84.945 tỷ đồng - mức cao nhất từ trước đến nay; tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 495 nghìn tỷ dồng, thu hút 10,52 tỷ USD vốn FDI.

Quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội tỉnh Quảng Ninh được giữ vững; an sinh xã hội được bảo đảm; cải cách hành chính, chuyển đổi số và chất lượng điều hành tiếp tục duy trì trong nhóm dẫn đầu cả nước.