VOV tăng cường năng lực bảo vệ bản quyền trong kỷ nguyên số

Sáng 5/6, Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) tổ chức hội nghị tập huấn, cập nhật các quy định mới về quyền tác giả, quyền liên quan và Luật Quảng cáo sửa đổi cho đội ngũ cán bộ, phóng viên, biên tập viên.

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh hoạt động báo chí trên môi trường số ngày càng phát triển, đặt ra nhiều yêu cầu mới về tuân thủ pháp luật trong sản xuất, khai thác và sử dụng nội dung.

Bên cạnh các vấn đề về bản quyền, các cơ quan báo chí cũng đang phải thích ứng với những quy định liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), người có ảnh hưởng (KOL/KOC) và hoạt động quảng cáo trên nền tảng số.

Báo chí đối mặt nhiều rủi ro bản quyền trong thời đại AI

Tại hội nghị, bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Bản quyền tác giả, trình bày chuyên đề về quyền tác giả, quyền liên quan và những điểm mới của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025.

Theo quy định mới, việc sử dụng AI không đồng nghĩa sản phẩm đầu ra đương nhiên được bảo hộ bản quyền. Quyền tác giả hoặc quyền liên quan chỉ phát sinh khi con người có đóng góp đáng kể và mang tính quyết định trong quá trình sáng tạo. Những đóng góp này có thể bao gồm việc xây dựng dữ liệu đầu vào, thiết lập câu lệnh điều khiển hệ thống AI, lựa chọn và chỉnh sửa kết quả đầu ra, sắp xếp nội dung hoặc đưa ra các quyết định mang tính nghệ thuật, chuyên môn đối với sản phẩm cuối cùng.

Bên cạnh đó, người sử dụng AI phải chịu trách nhiệm về nội dung và tính hợp pháp của sản phẩm được tạo ra, đồng thời bảo đảm không xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đối với các dữ liệu được sử dụng làm đầu vào cho hệ thống AI.

Đáng chú ý, luật cũng khẳng định các sản phẩm hoàn toàn do AI tạo ra hoặc không chứng minh được vai trò quyết định của con người sẽ không làm phát sinh quyền tác giả, quyền liên quan.

Khi có tranh chấp hoặc yêu cầu bảo hộ, người sáng tạo phải chứng minh được quá trình tham gia của mình thông qua dữ liệu đầu vào, lịch sử câu lệnh, các bản thảo trung gian hoặc tài liệu thể hiện sự kiểm soát của con người đối với sản phẩm cuối cùng.

Bà Oanh nhấn mạnh quy định mới có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh AI đang được sử dụng ngày càng rộng rãi trong hoạt động báo chí, từ biên tập nội dung, tổng hợp thông tin đến tạo hình ảnh, âm thanh và sản xuất các sản phẩm đa phương tiện.

 

Phó Cục trưởng Phạm Thị Kim Oanh cho rằng chuyển đổi số đang làm thay đổi toàn bộ quy trình sản xuất và phân phối nội dung báo chí. Nội dung không còn chỉ xuất hiện trên phát thanh hay truyền hình truyền thống mà được khai thác trên website, podcast, mạng xã hội và nhiều nền tảng số khác.

Điều này kéo theo hàng loạt rủi ro pháp lý về bản quyền ở mọi công đoạn.

Ngay từ khâu xây dựng kịch bản và thu thập tư liệu, các đơn vị sản xuất có thể sử dụng hình ảnh, âm thanh hoặc dữ liệu từ Internet mà chưa xác định rõ chủ thể quyền. Trong quá trình biên tập, việc cắt ghép video, chỉnh sửa hình ảnh hoặc sử dụng AI cũng có thể phát sinh nguy cơ xâm phạm quyền tác giả.

Tương tự, khi đăng tải nội dung lên website, nền tảng mạng xã hội hoặc chuyển đổi sang các định dạng mới như podcast, nguy cơ sử dụng vượt phạm vi được cấp phép hoặc vượt thời hạn khai thác cũng có thể xảy ra.

Theo đại diện Cục Bản quyền tác giả, trong chuỗi sản xuất nội dung hiện nay, một cơ quan báo chí có thể đồng thời là chủ sở hữu quyền tác giả đối với các tác phẩm do mình sáng tạo, là tổ chức phát sóng được bảo hộ quyền liên quan, đồng thời cũng là bên khai thác tác phẩm của các chủ thể khác.

"Tuân thủ pháp luật về bản quyền không chỉ là nghĩa vụ mà còn là điều kiện để bảo vệ chính quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan báo chí", bà Oanh nhấn mạnh, đồng thời khuyến nghị các cơ quan báo chí xây dựng cơ chế quản trị tài sản trí tuệ, quản lý thông tin về tác giả, chủ sở hữu, phạm vi khai thác và lưu giữ đầy đủ hồ sơ sáng tạo, đặc biệt đối với các sản phẩm có sử dụng AI.

KOL phải xác minh sản phẩm trước khi quảng cáo

Bên cạnh nội dung về bản quyền, hội nghị cũng cập nhật nhiều điểm mới của Luật Quảng cáo sửa đổi có hiệu lực từ đầu năm 2026.

Bà Vũ Thu Thủy, Trưởng phòng Quảng cáo truyền thông, Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện, cho biết luật lần đầu quy định rõ quyền và nghĩa vụ của người chuyển tải sản phẩm quảng cáo, trong đó có người có ảnh hưởng trên mạng xã hội.

Theo quy định mới, KOL, KOC và những người có ảnh hưởng phải xác minh độ tin cậy của tổ chức, cá nhân quảng cáo cũng như các tài liệu liên quan trước khi giới thiệu sản phẩm tới công chúng. Trường hợp chưa sử dụng hoặc chưa hiểu rõ về sản phẩm, dịch vụ thì không được thực hiện quảng cáo. Người chuyển tải quảng cáo cũng phải thông báo rõ đây là nội dung quảng cáo trước và trong quá trình giới thiệu sản phẩm.

Quy định này được đánh giá là bước đi nhằm siết chặt trách nhiệm của những người có ảnh hưởng trên không gian mạng, trong bối cảnh nhiều vụ việc quảng cáo sai sự thật gây tranh cãi thời gian qua.

Luật Quảng cáo sửa đổi cũng dành nhiều nội dung cho hoạt động quảng cáo trên báo điện tử, mạng xã hội, ứng dụng trực tuyến và các nền tảng số.

Các nền tảng phải cung cấp công cụ để người dùng nhận diện nội dung quảng cáo, phân biệt với các nội dung thông thường. Quảng cáo phải có dấu hiệu nhận diện rõ ràng bằng chữ viết, ký hiệu hoặc âm thanh.

Đối với các hình thức quảng cáo không xuất hiện cố định trên màn hình, nền tảng phải cung cấp tính năng cho phép người dùng tắt quảng cáo, từ chối xem hoặc phản ánh nội dung vi phạm.

Luật cũng yêu cầu các nội dung quảng cáo có gắn đường dẫn phải bảo đảm nội dung được dẫn tới tuân thủ quy định pháp luật.

Trong bối cảnh nội dung được sản xuất, phân phối và khai thác trên nhiều nền tảng từ phát thanh, truyền hình đến website, podcast, mạng xã hội và các ứng dụng số, các rủi ro pháp lý liên quan đến bản quyền, AI và quảng cáo đang trở thành một phần không thể tách rời trong hoạt động báo chí hiện đại.

Hội nghị tập huấn của Đài Tiếng nói Việt Nam được xem là bước chuẩn bị cần thiết để đội ngũ phóng viên, biên tập viên cập nhật những thay đổi của hành lang pháp lý, đồng thời nâng cao năng lực quản trị tài sản trí tuệ trong kỷ nguyên số.