Sự thật sau những vụ tai nạn xe tải thảm khốc

Tai nạn đường sắt ở Hà Nội: Tài xế xe tải cố tình vượt đèn báo

Tai nạn giao thông liên quan xe tải đang ở mức báo động, chiếm tỷ lệ cao trong tổng số vụ tai nạn. Số liệu năm 2025 cho thấy hơn 26% vụ việc (tương đương gần 3/10 vụ) liên quan đến loại phương tiện này.

Đằng sau mỗi vụ tai nạn không chỉ là lỗi cá nhân của tài xế, mà còn phản ánh áp lực mưu sinh, sức ép từ mô hình vận tải và khoảng trống trong công tác đào tạo, quản lý, giám sát.

Bài toán quản lý giờ lái và đạo đức tài xế

Phân tích về đặc thù phương tiện, TS Nguyễn Xuân Thủy, chuyên gia giao thông đô thị, nhận định xe tải có khối lượng lớn, quán tính cao, điểm mù rộng và khi xảy ra va chạm, mức độ thiệt hại thường nặng hơn xe con. Tuy nhiên, nếu tài xế được đào tạo kỹ và có thời gian nghỉ ngơi đúng quy định, nguy cơ tai nạn hoàn toàn có thể được giảm thiểu đáng kể.

Theo ông Thuỷ, yếu tố kỹ thuật chỉ là một phần và phần còn lại nằm ở quản lý giờ lái và kiểm soát hành vi trên đường.

Một nguyên nhân sâu xa khác, ông Thủy cho rằng đó là vấn đề xây dựng chiến lược giao thông của chúng ta sai lầm khi tập trung vận tải hàng hóa chủ yếu bằng đường bộ. Việc phần lớn hàng hóa phải vận chuyển bằng xe tải trên quãng đường hàng nghìn km, từ Nam ra Bắc và ngược lại, không chỉ làm gia tăng áp lực lên hạ tầng mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro tai nạn.

“Hiện giờ chúng ta đang sửa bằng cách thúc đẩy hạ tầng đường sắt. Tôi cho rằng điều này là rất đúng đắn bởi như ở nước ngoài, vận tải hàng hóa sử dụng chủ yếu là đường sắt để nâng cao hiệu quả, giảm thiểu tai nạn. Việc vận tải đường bộ chỉ nên trong phạm vi 200-300km đổ lại”, ông Thủy nêu.

Theo TS Nguyễn Xuân Thủy, nghề lái xe đòi hỏi sự điềm tĩnh và bản lĩnh, vì vậy những người có tính cách nóng nảy, bốc đồng không phù hợp với công việc này. Đặc biệt, với các phương tiện cồng kềnh như xe khách, xe tải, người điều khiển càng phải trầm tĩnh, kiên nhẫn và cẩn trọng để bảo đảm an toàn.

Theo ông Thuỷ, đạo đức nghề nghiệp không chỉ là vấn đề cá nhân, mà còn phản ánh văn hóa doanh nghiệp. Nếu môi trường khuyến khích chạy nhanh để kịp tiến độ, thì hành vi rủi ro sẽ khó tránh.

“Pháp luật hiện hành đã quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong quản lý lái xe và phương tiện. Tuy nhiên, trên thực tế, việc giám sát giờ lái, tình trạng sức khỏe và tuân thủ quy định vẫn chưa được thực hiện nghiêm ở một số nơi”, ông Thủy cho hay.

Bên cạnh đó, công tác đào tạo, sát hạch cũng còn bất cập. Hiện nay, sát hạch lái xe hạng C và FC chủ yếu dựa trên sa hình và lý thuyết. Trong khi đó, nhiều kỹ năng thực tế như: ứng phó khi mất phanh, kiểm soát xe khi vào cua ở tốc độ cao, nhận diện và xử lý điểm mù, quản lý mệt mỏi khi lái xe đường dài… chưa được kiểm tra đầy đủ.

“Cần bổ sung mô phỏng tình huống nguy hiểm vào sát hạch. Đồng thời, nên tái kiểm tra kỹ năng định kỳ 3-5 năm/lần đối với tài xế điều khiển phương tiện trọng tải lớn”, vị chuyên gia nêu ý kiến.

Đối với thiết bị giám sát hành trình và camera cabin đã lắp trên nhiều xe tải, ông cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở việc có hay không, mà ở khâu khai thác dữ liệu. Nếu dữ liệu chỉ dùng để đối phó kiểm tra mà không trở thành căn cứ đánh giá an toàn định kỳ, hiệu quả sẽ hạn chế.

Xóa bỏ tư duy tai nạn là do “đen thôi”

Ông Lê Thành Long, Giám đốc Công ty vận tải Trung Thành, cho rằng nguyên nhân tai nạn giao thông liên quan xe tải có cả các yếu tố khách quan như hạ tầng đường giao thông chưa tốt, tín hiệu điều tiết giao thông chưa tối ưu hoặc có lỗi.

Bên cạnh các yếu tố khách quan, nguyên nhân chủ quan từ hành vi và ý thức của tài xế cũng chiếm tỷ lệ lớn, phổ biến nhất là không chấp hành quy định về tốc độ, biển báo và vạch kẻ đường - thường được gọi là tình trạng phóng nhanh, vượt ẩu, lấn làn.

Liên quan đến áp lực từ phía doanh nghiệp, ông Long cho rằng yếu tố này không quá lớn, thay vào đó, áp lực thu nhập mới là điều đáng nói. Với các tài xế chạy tuyến ngắn, tiền lương thường tính theo số vòng xe, nên nhiều người có xu hướng muốn quay vòng nhanh để tăng thu nhập.

Video: Hình ảnh xe tải chở thùng hàng nghiêng hẳn sang một bên vẫn phóng vèo vèo trên cao tốc Nội Bài - Lào Cai, hồi tháng 6/2025

Cũng theo ông Long, thực tế nghề lái xe thường trình độ văn hóa chưa cao, nên khả năng nhận thức và đánh giá rủi ro còn hạn chế. Tuy nhiên, việc nâng cao nhận thức là điều không dễ dàng, dù xử phạt nặng thì cũng chỉ thúc đẩy nâng cao ý thức chứ khó nâng cao được nhận thức.

“Cái gọi là nhận thức, là lường định rủi ro thiệt hại để phòng tránh thì thực sự nhiều lái xe rất kém, nếu vẫn mang tư duy xảy ra tai nạn giao thông là do "đen thôi" thì khó thay đổi. Dẫu vậy, công tác tuyên truyền, nhắc nhở vẫn cần phải thường xuyên thực hiện để hạn chế phần nào”, ông Long chia sẻ.

Lấy ví dụ về hoạt động vận tải của công ty, ông Long cho biết khi trời mưa gió hay dịp Tết đường đông hoặc những điểm trả hàng vào những con đường đông đúc, chật chội..., đội ngũ quản lý xe của công ty sẽ nhắn tin nhắc nhở, cảnh báo anh em tài xế.

Ngoài ra, công ty chủ động theo sát định vị phương tiện để khi thấy xe nào chạy nhanh qua những điểm giao cắt hoặc đông dân cư là cũng nhắc nhở, có chế tài xử lý.