11:56 17/02/2026
Thời tiết
Nhiều năm trước đây, Tết Nguyên đán là một điều xa lạ với đồng bào dân tộc Ê Đê ở Đắk Lắk nói riêng và Tây Nguyên nói chung. Nhưng theo bánh xe thời gian, bà con Ê Đê đã hòa chung với niềm vui đón Tết cổ truyền cùng cả nước với nhiều nghi lễ đầy bản sắc.
Đây không chỉ là dịp đón xuân theo lịch chung của dân tộc, mà còn là hành trình tìm về cội nguồn qua những nghi lễ Mừng cơm mới, cúng bến nước bên những chén rượu cần nồng nàn.
Sự thay đổi nói trên không làm mất đi bản sắc, mà ngược lại, tạo nên một sự giao thoa thú vị khi người Ê Đê "ăn Tết". Với một sự chuẩn bị công phu không kém, Tết của người Ê Đê vừa có bánh chưng, bánh tét, hoa mai, hoa đào, vừa có tiếng cồng chiêng vang vọng bên nhà dài trong những lễ cúng tạ ơn thần linh.
Dưới mái nhà dài, các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau. Trong khi đàn ông lên rẫy lấy lạt tre, bẻ ngô thì phụ nữ ở nhà chuẩn bị những món ăn của người Ê Đê mang theo hương vị của đất trời cao nguyên.
Những ngày này, nhà dài hun hút khói củi rừng cả ngày lẫn đêm, khoảnh khắc ngồi canh bên bếp lửa cũng chính là lúc các thế hệ truyền tay nhau những câu chuyện kể về tổ tiên, về buôn làng.
Những món ăn ngày Tết của người Ê Đê dân dã nhưng lại giống như một "bản giao hưởng" của vị giác bao gồm chút đắng nhẹ của cà đắng, vị cay nồng của ớt rừng, độ sệt đặc trưng từ bột gạo, vị béo ngậy của thịt gác bếp và hương thơm thanh tao của lá Yao.
Những món ăn của họ không chỉ để no lòng, mà còn để "ấm dạ" vì người Ê Đê tin rằng, cùng chung tay nấu và thưởng thức những món ăn ngày Tết là cách để hâm nóng tình cảm gia đình, xóa nhòa khoảng cách với những người bôn ba dài ngày.
Một trong những điểm khác biệt đầy nhân văn trong ngày Tết của người Ê Đê chính là Lễ mừng thọ mẹ. Do đặc thù theo chế độ mẫu hệ, người mẹ có vai trò cực kỳ quan trọng, là chủ gia đình, là sợi dây kết nối các thành viên. Bữa cơm mừng thọ có thể giản đơn nhưng hàm chứa lòng biết ơn vô hạn.
Dù vui xuân theo Tết Nguyên đán của cả dân tộc nhưng người Ê Đê vẫn giữ vững Lễ mừng cơm mới kéo dài từ 2-3 ngày. Đây là lễ hội lớn nhất trong năm bởi là thời điểm báo công với thần linh sau một vụ mùa vất vả, lúa đã đầy kho.
Trong Lễ mừng cơm mới thì đàn ông đẽo cột buộc ché rượu cần, phụ nữ lo bếp núc, trẻ em diện những bộ váy áo thổ cẩm đẹp nhất. Lúc này thầy cúng là người uy tín nhất làng sẽ đọc lời khấn, mời thần linh về chứng giám cho lòng thành của gia chủ. Tiếng cồng chiêng hòa nhịp cùng lời khấn tạo nên một không gian tâm linh huyền bí và trang trọng.
Không thể nhắc đến Tết của người Ê Đê mà quên đi Lễ cúng bến nước, đối với họ, nguồn nước là mạch sống, là sự khởi đầu cho tất cả mọi hoạt động trong buôn làng.
Lễ cúng bến nước thường diễn ra sau khi thu hoạch vụ mùa để tạ ơn Thần Nước về kết quả vụ mùa trước. Sau Lễ mừng cơm mới, già làng sẽ dẫn đầu đoàn người ra bến nước của buôn để làm lễ tạ ơn Thần Nước.
Tại đầu nguồn nước, người Ê Đê sẽ dọn dẹp bến nước sạch sẽ, khơi thông dòng chảy, cầu mong cho cả buôn làng một năm mới khỏe mạnh, nước chảy hiền hòa, không dịch bệnh cho mọi nhà trong buôn làng.
Cùng với sự phát triển hiện nay, người Ê Đê vẫn gìn giữ, duy trì nhiều nghi lễ, nét văn hóa truyền thống. Góp phần tăng tinh thần đoàn kết, gắn bó của người dân trong các buôn làng, chia sẻ kinh nghiệm, giúp đỡ nhau trong lao động sản xuất, đời sống. Hiện UBND tỉnh Đắk Lắk đang triển khai thực hiện các đề án để phục dựng các nghi lễ, lễ hội, bảo tồn văn hóa truyền thống của người Ê Đê trên địa bàn.