Điểm đặc biệt của Hội nghị Trung ương 2

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, những quyết nghị mang tính nền tảng này sẽ định hình cách thức lãnh đạo, điều hành và bảo đảm toàn hệ thống vận hành đồng bộ, hiệu quả.

Thiết kế nền tảng thể chế

- Tổng Bí thư nhận định, Hội nghị Trung ương 2 mang tính “đặt nền móng vận hành cho cả nhiệm kỳ”. PGS.TS có thể phân tích rõ hơn về nhận định này?

Nhận định của Tổng Bí thư rất sâu sắc và có ý nghĩa chỉ đạo thực tiễn rõ nét. Nếu Đại hội XIV của Đảng xác lập tầm nhìn phát triển, định hướng chiến lược và những nhiệm vụ trọng tâm của cả nhiệm kỳ, thì Hội nghị Trung ương 2 chính là bước tiếp theo mang tính bản lề nhằm cụ thể hóa tinh thần Đại hội thành khuôn khổ tổ chức thực hiện, thành cơ chế vận hành và thành nền tảng thể chế cho toàn bộ nhiệm kỳ khóa XIV.

Hội nghị Trung ương 2 tập trung vào những vấn đề có tính chất nền tảng, chi phối trực tiếp đến chất lượng lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện trong cả nhiệm kỳ. Đó là chương trình làm việc toàn khóa, quy chế làm việc, quy định thi hành Điều lệ Đảng, công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng, công tác cán bộ, cùng với những định hướng lớn về phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và đầu tư công trung hạn. Đây chính là những yếu tố cấu thành “hệ điều hành” của cả hệ thống chính trị trong nhiệm kỳ mới.

Dưới góc độ khoa học hành chính và pháp lý có thể thấy Hội nghị Trung ương 2 thực chất là quá trình xác lập đồng bộ các nguyên tắc tổ chức quyền lực, cơ chế phối hợp, phương thức kiểm soát quyền lực và chuẩn mực hành động của các chủ thể trong hệ thống chính trị. Nói cách khác, đây là bước thiết kế nền tảng thể chế để bảo đảm cho chủ trương của Đại hội không chỉ đúng về mặt chính trị, mà còn có thể vận hành thông suốt, thống nhất và hiệu quả trong thực tiễn.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu rất cao về tốc độ, chất lượng, tính bền vững và năng lực thích ứng, việc đặt nền móng vận hành ngay từ đầu nhiệm kỳ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nền móng càng vững thì việc lãnh đạo, điều hành, phối hợp thực hiện và kiểm soát quyền lực trong cả nhiệm kỳ càng có điều kiện để đi vào chiều sâu, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả và giữ vững kỷ cương, kỷ luật.

- Những vấn đề được bàn và quyết nghị tại Hội nghị Trung ương 2 chính là những “hành lang pháp lý”, những “quy tắc vận hành”, những “nguyên tắc kỷ luật”, những “chuẩn mực hành động”. PGS.TS nhận định, những điều này có ý nghĩa như thế nào đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới?

Cách khái quát của Tổng Bí thư đã chạm đúng vào cốt lõi của yêu cầu xây dựng thể chế phát triển trong giai đoạn hiện nay. Một quốc gia muốn phát triển nhanh và bền vững không thể chỉ dựa vào ý chí chính trị hay nguồn lực vật chất, mà trước hết phải dựa vào một hệ thống thể chế đồng bộ, minh bạch, ổn định, có tính dẫn dắt và có khả năng tổ chức thực hiện hiệu quả trong thực tiễn.

Những “hành lang pháp lý”, “quy tắc vận hành”, “nguyên tắc kỷ luật”, “chuẩn mực hành động” được Hội nghị Trung ương 2 thảo luận và quyết nghị thực chất là những thành tố nền tảng của năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền, năng lực quản trị quốc gia và năng lực tổ chức thực hiện của cả hệ thống chính trị.

Khi hành lang pháp lý rõ ràng thì mới bảo đảm được tính thống nhất trong thực hiện; khi quy tắc vận hành chặt chẽ thì mới giảm được sự tùy tiện, chồng chéo, né tránh trách nhiệm; khi nguyên tắc kỷ luật nghiêm minh thì mới kiểm soát được quyền lực; và khi chuẩn mực hành động được xác lập đầy đủ thì mới tạo cơ sở để xây dựng nền công vụ trách nhiệm, liêm chính, chuyên nghiệp, hiện đại.

Có thể nói, Hội nghị Trung ương 2 đã đặt ra một yêu cầu rất căn bản: Muốn phát triển trong giai đoạn mới thì phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, siết chặt kỷ luật, nâng cao hiệu lực thực thi và xây dựng chuẩn mực hành động thống nhất trong toàn hệ thống. Đây chính là điều kiện tiên quyết để chuyển hóa khát vọng phát triển thành kết quả phát triển thực tế.

Từng bước hoàn thiện nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả

- Theo PGS.TS, đâu là điểm khác biệt trong tư duy điều hành và hoạch định chính sách tại Hội nghị Trung ương 2 so với hội nghị Trung ương tại các nhiệm kỳ trước?

Điểm khác biệt nổi bật của Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV là tư duy điều hành và hoạch định chính sách đã thể hiện ngày càng rõ hơn tính kiến tạo phát triển, tính hệ thống, tính hành động và tính gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng Đảng với hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực quản trị quốc gia.

Trước đây, các hội nghị Trung ương đầu nhiệm kỳ chủ yếu nhấn mạnh nhiều hơn đến việc kiện toàn tổ chức, sắp xếp nhân sự, xây dựng quy chế và bảo đảm ổn định bộ máy. Điểm mới ở Hội nghị Trung ương 2 lần này là các nội dung ấy không được đặt trong phạm vi nội bộ đơn thuần, mà được soi chiếu trong yêu cầu phát triển đất nước nhanh, bền vững, nâng cao đời sống Nhân dân, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia và tăng cường hiệu quả phục vụ.

Nói cách khác, xây dựng Đảng trong tư duy mới không chỉ nhằm củng cố tổ chức, mà còn để tạo lập nền tảng thể chế và năng lực thực thi cho phát triển. Đây là một bước phát triển quan trọng về tư duy lãnh đạo. Hội nghị lần này cho thấy rõ quan điểm: Mọi quy chế, quy định, cơ chế vận hành hay bố trí tổ chức bộ máy cuối cùng đều phải hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu lực cầm quyền của Đảng, hiệu quả quản trị của Nhà nước và chất lượng phục vụ Nhân dân.

Một điểm mới nữa là tư duy hoạch định chính sách đã chú trọng hơn đến khâu tổ chức thực hiện. Không chỉ dừng lại ở việc xác định chủ trương đúng, mà đặt ra yêu cầu phải thiết kế cơ chế vận hành đồng bộ, phân định rõ trách nhiệm, gắn phân cấp với nguồn lực, gắn quyền hạn với kiểm soát quyền lực, gắn đổi mới với kỷ cương và gắn hiệu quả điều hành với kết quả cụ thể trong thực tiễn. Đây là biểu hiện của tư duy quản trị hiện đại, lấy hiệu quả phục vụ và chất lượng thực thi làm thước đo.

Đồng thời có thể thấy tư duy chính sách tại Hội nghị Trung ương 2 cũng thể hiện khả năng thích ứng cao hơn trước bối cảnh quốc tế và trong nước đang biến động nhanh, phức tạp, khó lường. Điều này cho thấy công tác lãnh đạo, chỉ đạo hiện nay không thể chỉ dừng ở quản lý theo kinh nghiệm, mà phải chuyển mạnh sang quản trị phát triển trên cơ sở dự báo, dữ liệu, kỷ cương thể chế và năng lực điều phối chiến lược.

- Tổng Bí thư yêu cầu quán triệt thật sâu sắc tinh thần đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và nhấn mạnh, Đảng lãnh đạo phải “đúng hơn, trúng hơn, hiệu quả hơn”. PGS.TS cho rằng điều đó sẽ tác động như thế nào đến chất lượng hoạch định và thực thi chính sách?

Đây không chỉ là yêu cầu về phương pháp lãnh đạo, mà sâu xa hơn là yêu cầu nâng cao chất lượng cầm quyền của Đảng trong điều kiện phát triển mới. “Đúng hơn, trúng hơn, hiệu quả hơn” thể hiện rõ tinh thần đổi mới tư duy lãnh đạo theo hướng khoa học hơn, thực chất hơn, sát thực tiễn hơn và hướng mạnh vào kết quả hơn.

“Đúng hơn” trước hết là đúng về quan điểm, đúng về định hướng, đúng về nguyên tắc tổ chức quyền lực và đúng với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. “Trúng hơn” là nhận diện chính xác những vấn đề trọng tâm, những điểm nghẽn thể chế, những nút thắt trong tổ chức thực hiện và những yêu cầu bức thiết từ thực tiễn quản trị quốc gia. “Hiệu quả hơn” là mọi quyết sách sau khi ban hành phải thực sự đi vào cuộc sống, tạo ra chuyển biến cụ thể, đo đếm được và được Nhân dân ghi nhận.

Nếu quán triệt sâu sắc tinh thần đó, chất lượng hoạch định chính sách chắc chắn sẽ được nâng lên. Chính sách sẽ không dàn trải, không chung chung, mà đi thẳng vào những vấn đề cốt lõi; không chỉ đúng về mặt chủ trương, mà còn phải có tính khả thi cao, có điều kiện bảo đảm thực hiện và có cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá rõ ràng. Đây là điều rất quan trọng để khắc phục khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn, giữa chính sách và kết quả thực hiện.

Đối với thực thi chính sách, tác động còn rõ hơn. Khi phương thức lãnh đạo của Đảng được đổi mới theo hướng rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ kiểm tra, rõ kết quả, thì bộ máy sẽ buộc phải chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy phục vụ và kiến tạo phát triển.

Đồng thời, kỷ luật, kỷ cương trong thực thi sẽ được tăng cường, tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm sẽ có điều kiện để khắc phục, còn năng lực chủ động, sáng tạo trong khuôn khổ pháp luật sẽ được khuyến khích mạnh mẽ hơn.

Có thể nói, yêu cầu lãnh đạo “đúng hơn, trúng hơn, hiệu quả hơn” chính là định hướng rất quan trọng để nâng cao chất lượng hoạch định chính sách, nâng cao hiệu quả thực thi công vụ và từng bước hoàn thiện nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, vì Nhân dân phục vụ.

- Xin trân trọng cảm ơn bà!