Vai trò then chốt của Việt Nam đưa Nga xích lại gần ASEAN

Trong nhiều năm qua, Việt Nam được xem là thành viên đáng tin cậy trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), thúc đẩy sự đồng thuận, đóng góp định hướng thiết thực và tạo động lực mới cho mối quan hệ ASEAN - Nga. Từ đó, Việt Nam dần đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức Hội nghị Cấp cao ASEAN - Nga cũng như đảm nhiệm vai trò nước điều phối quan hệ ASEAN - Nga giai đoạn 2027 - 2030.

Dấu mốc quan trọng

Thủ tướng Lê Minh Hưng dự Hội nghị Cấp cao Kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga trong bối cảnh thế giới và khu vực đang chứng kiến những biến động lớn chưa từng có kể từ sau Chiến tranh lạnh, thể hiện qua “ba cuộc khủng hoảng mang tính nền tảng: khủng hoảng về trật tự quốc tế, khủng hoảng về mô hình phát triển và khủng hoảng về lòng tin chiến lược” như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận định trong phát biểu tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 vừa qua.

Từ những cuộc tiếp xúc đầu tiên diễn ra vào năm 1991 đến khi chính thức thiết lập quan hệ Đối tác Đối thoại đầy đủ vào năm 1996, quan hệ giữa ASEAN và Nga không ngừng phát triển, ghi nhận nhiều dấu mốc quan trọng và kết quả hợp tác nổi bật. Bước ngoặt đáng chú ý nhất là việc hai bên nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược vào năm 2018, tạo nền tảng để mở rộng và làm sâu sắc hơn hợp tác trên các lĩnh vực then chốt, bao gồm chính trị - an ninh, kinh tế, cũng như văn hóa - xã hội.  

Theo ông Nguyễn Quang Khai - nguyên Đại sứ Việt Nam tại một số nước Trung Đông, suốt nhiều năm qua Việt Nam luôn phát huy vai trò "cầu nối" tin cậy, tích cực điều phối quan hệ ASEAN - Nga, thu hẹp khác biệt và xây dựng sự đồng thuận về các vấn đề phức tạp, củng cố lòng tin giữa ASEAN với Nga, đồng thời thúc đẩy lập trường chung về vấn đề an ninh khu vực và quốc tế, mở rộng hợp tác toàn diện về an ninh và kinh tế.

Đây là chuyến công tác đầu tiên của Thủ tướng Lê Minh Hưng trên cương vị mới tới Nga - đối tác có quan hệ hữu nghị truyền thống, gắn bó với Việt Nam và cũng là lần đầu tiên Thủ tướng dự Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga. Đáng chú ý, Hội nghị lần này đánh dấu cột mốc quan trọng trên chặng đường hợp tác ASEAN - Nga với những bước phát triển tích cực suốt 35 năm qua, đặc biệt kể từ khi hai bên thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược năm 2018.

Theo Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN Việt Nam, mục tiêu xuyên suốt của chuyến công tác là phát huy vai trò "cầu nối" của Việt Nam, thúc đẩy đồng thuận và đóng góp những định hướng thiết thực, tạo thêm động lực mới cho quan hệ ASEAN - Nga. Điều này càng có ý nghĩa khi Việt Nam sẽ đảm nhiệm vai trò nước điều phối quan hệ ASEAN - Nga giai đoạn 2027 - 2030.

Tương tự, PGS. TSKH. Trần Khánh, nguyên Tổng biên tập Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, Viện Hàn lâm Khoa học và Xã hội Việt Nam nhấn mạnh trong các nước ASEAN, Việt Nam là nước thành viên có mối quan hệ gấn kết với Nga nhất.

"Vai trò của Việt Nam ngày càng nâng cao trong mối quan hệ Nga - ASEAN mang lại cho Nga nhiều lợi ích, vì Việt Nam là cầu nối tốt nhất trong các nước thành viên ASEAN. Cùng với đó, Việt Nam với Nga ngoài mối quan hệ nước lớn còn có mối quan hệ truyền thống. Việt Nam quan hệ tốt với Nga, đặc biệt là về mua bán thiết bị quân sự, năng lượng, nhà máy hạt nhân, nhập trang thiệt bị xây dựng nhà máy nhiệt điện", chuyên gia Trần Khánh cho hay.

Trong bối cảnh hiện nay khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị đứt gãy, PGS. TSKH. Trần Khánh cũng nhận định chính Nga đang chịu sự các lệnh cấm vận từ Mỹ và các đồng minh nên việc thiết lập mối quan hệ với ASEAN hay Việt Nam rất quan trọng. Đặc biệt, Nga và Việt Nam có mối quan hệ mật thiết trong việc góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, bao gồm xăng dầu, nhà máy hạt nhân, năng lượng điện,...

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Quang Khai nhìn nhận Việt Nam là đối tác đáng tin cậy nhất trong khu vực, cho phép duy trì và tăng cường ảnh hưởng của quan hệ Nga - Việt ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, giúp Nga giảm thiểu hậu quả cấm vận của Mỹ và phương Tây.

"Việt Nam là quốc gia Đông Nam Á duy nhất có Hiệp định Thương mại tự do với Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU). Đây là nền tảng trực tiếp để Nga chuyển sang kết nối thương mại và đầu tư với khu vực. Việt Nam đóng vai trò then chốt, hỗ trợ Nga duy trì và củng cố sự hiện diện, đối thoại với ASEAN. Từ đó, giúp Nga gắn kết vào cấu trúc an ninh và kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương", ông Nguyễn Quang Khai nhấn mạnh.

Khơi thông lĩnh vực tiềm năng

Theo Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, chuyến công tác lần này của Thủ tướng Lê Minh Hưng không chỉ là tham dự một Hội nghị cấp cao, mà còn là bước chuẩn bị quan trọng để Việt Nam đóng góp sâu hơn vào định hình hợp tác ASEAN - Nga trong những năm tới.

Việt Nam dự kiến sẽ cùng các nước thúc đẩy cách tiếp cận thực chất, cân bằng và hướng tới kết quả cụ thể trong hợp tác ASEAN - Nga. Trong đó, trọng tâm là khơi thông các lĩnh vực có nhiều tiềm năng nhưng chưa được khai thác đầy đủ như thương mại, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, an ninh phi truyền thống, giáo dục, đào tạo, du lịch, giao lưu nhân dân và đặc biệt là năng lượng.

Dưới góc nhìn của PGS.TSKH. Trần Khánh, ông cho rằng tại Hội nghị Cấp cao Kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga, Thủ tướng Lê Minh Hưng sẽ trình bày một số sáng kiến và đề xuất cụ thể. Ví dụ như bày tỏ sự ủng hộ thế giới gọi là đa cực, tôn trọng luật pháp quốc tế. Theo ông, điều này rất tốt để củng cố mối quan hệ của thế giới hiện nay trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới diễn biến phức tạp, khó dự đoán.

"Tôi nghĩ, Thủ tướng Lê Minh Hưng sẽ bày tỏ sự ủng hộ đối với chủ nghĩa đa phương và đề xuất một số vấn đề liên quan đến an ninh - năng lượng giữa ASEAN và Nga trong bài phát biểu của mình tại Hội nghị. Ngoài ra, Thủ tướng sẽ đề xuất một số giải pháp củng cố hệ thống luật pháp quốc tế, vì trong thế giới hiện nay, các nước áp đặt lệnh trừng phạt và cấm vận kinh tế rất nhiều", PGS. TSKH. Trần Khánh nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quang Khai cho rằng đoàn Việt Nam sẽ đưa ra ba sáng kiến quan trọng tại Hội nghị Cấp cao Kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga.

"Thứ nhất, tăng cường quan hệ hợp tác giữa ASEAN và Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU) không chỉ trong đối thoại chính trị mà còn mang lại lợi ích thiết thực cho nền kinh tế các nước.

Thứ hai, thúc đẩy sáng kiến kết hợp nhu cầu của các quốc gia ASEAN và lợi thế kinh tế, công nghệ của Nga trong lĩnh vực năng lượng và đảm bảo tính bền vững của chuỗi cung ứng.

Thứ ba, nêu tinh thần đối thoại, xây dựng, và tôn trọng luật pháp quốc tế, tăng cường an ninh khu vực, xây dựng sự đồng thuận về các vấn đề quốc tế và khu vực nhằm củng cố môi trường hòa bình, ổn định và phát triển ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương và tôn trọng luật pháp quốc tế", ông Nguyễn Quang Khai cho hay.

Về hoạt động bên lề Hội nghị, ông Nguyễn Quang Khai cho biết Thủ tướng Lê Minh Hùng dự kiến sẽ thảo luận với Tổng thống Nga V. Putin về hợp tác giữa hai nước, việc thực hiện các thỏa thuận, các dự án lớn, như dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận-1 và các hợp đồng dầu khí.

Điều này củng cố vị thế cầu nối của Việt Nam trong ASEAN, chứng minh cho các nước ASEAN một mô hình hợp tác thành công giữa một cường quốc thế giới và nền kinh tế đang phát triển của Đông Nam Á, tạo động lực để gắn kết Nga sâu rộng hơn nữa vào cấu trúc khu vực Đông Nam Á. Cùng với đó, góp phần củng cố vai trò trung tâm của ASEAN ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương và thế giới.

Và sau khi Hội nghị kết thúc, PGS. TSKH. Trần Khánh cho rằng để làm tốt vai trò điều phối ASEAN - Nga giai đoạn 2027 - 2030, Việt Nam cần thể chế hóa các lĩnh vực nghiên cứu, đưa lý thuyết vào thực tiễn, thực hiện một cách có hiệu quả và hệ thống. Ví dụ, về lĩnh vực năng lượng cần phải làm gì, công tác quân sự thực hiện ra sao, hàng hóa trao đổi như thế nào,… tức là mọi thứ cần phải mang lại kết quả.

Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay các nước ASEAN đang mất đi sự đa dạng hóa đối với những mối quan hệ và nghiên cứu quan hệ quốc tế, nếu Việt Nam thực hiện tốt vai trò của mình sẽ củng cố thêm mối quan hệ và hoàn thiệt mọi thứ một cách có hệ thống, mang lại lợi ích cho tất cả các bên.

"Trong mối quan hệ ASEAN - Nga, các bên đều cần đến Việt Nam và Việt Nam cũng vậy. Nhưng tôi nghĩ, Việt Nam nên ưu vấn đề an ninh năng lượng, thúc đẩy quan hệ hàng hóa và đầu tư của Việt Nam sang Nga cũng như đầu tư Nga sang ASEAN. Quá trình hợp tác phải mang lại hiệu quả và chất lượng", PGS. TSKH. Trần Khánh nhận định.

Cuối cùng, thông qua chuyến công tác của Thủ tướng Lê Minh Hưng đến Nga, PGS. TSKH. Trần Khánh cho biết Việt Nam muốn gửi đi thông điệp Việt Nam làm bạn với tất cả các nước, đa phương hóa, đa dạng hóa và không mang tính tự chủ chiến lược, không chịu sức ép từ bên nào và mọi thứ đều được thực hiện dựa trên lợi ích của quốc gia, dân tộc cũng như lợi ích chung.

Điều này không chỉ lan toả trong phạm vi Nga và các nước ASEAN mà còn lan tỏa ra thế giới. Tức là tính độc lập hay tự chủ chiến lược của Việt Nam đang tăng lên.

"Thông qua hội nghị lần này cũng là dịp để các nước ASEAN có thể nhìn nhận, đánh giá vai trò linh hoạt, chủ động của Việt Nam trong mối quan hệ Nga - ASEAN", PGS. TSKH. Trần Khánh kết luận.