Trao quyền cho phụ nữ để phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã

Tại Hội nghị Phụ nữ 2026 với chủ đề “Trao quyền để phát triển: Phụ nữ trong nông nghiệp và HTX”, do Liên minh HTX Việt Nam phối hợp với Liên minh HTX quốc tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương tổ chức từ ngày 7-9/5 tại Hà Nội, nhiều đại biểu trong nước và quốc tế đã cùng nhìn nhận những khoảng trống về bình đẳng giới trong lĩnh vực nông nghiệp, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao vai trò phụ nữ trong phát triển kinh tế tập thể.

Phụ nữ đóng góp lớn nhưng cơ hội chưa tương xứng

Phát biểu tại hội nghị, bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam nhấn mạnh bình đẳng giới và trao quyền kinh tế cho phụ nữ đang là mối quan tâm chung của nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và kinh tế hợp tác.

Theo bà Vân, tại Việt Nam hiện có gần 24.000 HTX nông nghiệp, trong đó ít nhất 10% HTX có phụ nữ tham gia quản lý, điều hành. Nhiều HTX do phụ nữ lãnh đạo hoạt động hiệu quả, tạo việc làm ổn định cho lao động nữ, đồng thời quan tâm hơn tới các chính sách an sinh như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và phúc lợi cộng đồng.

“Các HTX do phụ nữ quản lý đã tạo ra nhiều thay đổi tích cực. Điều đó cho thấy khi phụ nữ được trao cơ hội và niềm tin, họ không chỉ thay đổi cuộc sống của chính mình mà còn lan tỏa giá trị tới cộng đồng”, bà Vân nói.

Những năm qua, Liên minh HTX Việt Nam đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ phụ nữ tham gia điều hành HTX như đào tạo kỹ năng quản lý, xúc tiến thương mại, hỗ trợ tiếp cận vốn vay ưu đãi từ Quỹ hỗ trợ phát triển HTX, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và nâng cao năng lực cho đội ngũ nữ lãnh đạo.

Tuy nhiên, theo bà Vân, khoảng cách giới trong khu vực kinh tế hợp tác vẫn còn khá lớn. Tỷ lệ phụ nữ tham gia lãnh đạo HTX mới chỉ chiếm hơn 25%, phần lớn giữ vị trí cấp phó trở xuống. Không ít nữ lãnh đạo HTX còn hạn chế về kỹ năng quản trị tài chính, tổ chức sản xuất, ứng dụng công nghệ và xúc tiến thương mại.

“Việc nâng cao năng lực và thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ là yêu cầu quan trọng để phát triển kinh tế tập thể năng động, hiệu quả và bền vững hơn”, bà Vân khẳng định.

Nhiều rào cản mang tính hệ thống

Theo bà Trần Thị Thủy Tiên, nghiên cứu viên quốc gia về giới tại Việt Nam, phụ nữ hiện chiếm khoảng 52% lực lượng lao động nông nghiệp của cả nước, theo số liệu từ FAO. Tuy nhiên, họ thường đảm nhận những công việc bấp bênh, dễ tổn thương và có thu nhập thấp hơn nam giới.

Bà Tiên cho biết phụ nữ tham gia hầu hết các khâu của chuỗi giá trị nông nghiệp, từ trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản đến chế biến sau thu hoạch, buôn bán nhỏ và thương mại phi chính thức. Họ đồng thời là người sản xuất, người chăm sóc gia đình và người quản lý rủi ro trong bối cảnh biến đổi khí hậu, dịch bệnh và biến động thị trường.

Dù vậy, phụ nữ vẫn ít có cơ hội tiếp cận các chương trình đào tạo kỹ thuật, chuyển giao công nghệ, khuyến nông hay hỗ trợ kinh doanh. Những hạn chế này khiến phụ nữ khó nâng cao năng suất lao động và mở rộng quy mô sản xuất.

“Dù tham gia tích cực vào nông nghiệp, phụ nữ vẫn đối mặt với nhiều rào cản mang tính hệ thống, làm hạn chế cơ hội bình đẳng và khả năng thăng tiến”, bà Tiên nhận định.

Ở góc độ khu vực, bà Chitose Arai, Chủ tịch Ủy ban Phụ nữ ICA-AP cho biết phụ nữ hiện chiếm tới 71% lực lượng sản xuất nông nghiệp tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, họ vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận đất đai, tài chính, công nghệ và các nguồn lực phát triển.

Theo bà Arai, phần lớn cơ hội tiếp cận nguồn lực hiện vẫn tập trung ở các HTX do nam giới làm chủ. Vì vậy, các quốc gia cần xây dựng khuôn khổ bình đẳng giới toàn diện hơn, đồng thời hỗ trợ phụ nữ nâng cao kỹ năng quản lý, thích ứng với biến đổi khí hậu và tham gia sâu hơn vào các hoạt động kinh tế - xã hội.

Ông Vinod Ahuja, Trưởng đại diện Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) tại Việt Nam nhận định hệ thống lương thực toàn cầu đang chịu nhiều sức ép từ biến đổi khí hậu, biến động dân số và yêu cầu chuyển đổi sang nền nông nghiệp bền vững.

Trong bối cảnh đó, phụ nữ đóng vai trò trung tâm trong bảo đảm an ninh lương thực và duy trì chuỗi cung ứng nông nghiệp. Họ không chỉ tham gia sản xuất mà còn giữ vai trò quan trọng trong chế biến, tiêu thụ và kết nối thị trường.

Tuy nhiên, bất bình đẳng giới và những rào cản thể chế vẫn đang cản trở khả năng phát huy tiềm năng của phụ nữ và các HTX do phụ nữ làm chủ. Nhiều nữ nông dân gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản thế chấp, dẫn tới hạn chế đầu tư, giảm năng suất và thu nhập.

Theo ông Vinod Ahuja, cần xây dựng các thiết chế và chính sách phù hợp để tăng cường vai trò của phụ nữ trong hệ thống lương thực, đồng thời thúc đẩy các mô hình HTX nông nghiệp do phụ nữ tham gia và lãnh đạo.

Đồng quan điểm, ông Balasubramanian (Balu) Iyer, Giám đốc khu vực Liên minh HTX quốc tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho rằng phụ nữ không chỉ là lực lượng lao động mà còn là doanh nhân, nhà lãnh đạo cộng đồng và tác nhân thúc đẩy phát triển bền vững.

“Tuy nhiên, phụ nữ vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận đất đai, thị trường, vốn và cơ hội phát triển kinh doanh HTX. Vì vậy cần tăng cường đào tạo kỹ năng, nâng cao năng lực quản trị và hỗ trợ phụ nữ tham gia sâu hơn vào thị trường”, ông Balu Iyer nhấn mạnh.

Các đại biểu kỳ vọng Hội nghị Phụ nữ 2026 sẽ góp phần thúc đẩy mạnh mẽ hơn các chính sách bình đẳng giới trong nông nghiệp và kinh tế hợp tác, qua đó nâng cao vị thế phụ nữ trong phát triển kinh tế nông thôn.

Thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh tại hội nghị là: muốn xây dựng một nền nông nghiệp bao trùm, hiện đại và bền vững thì không thể để phụ nữ – lực lượng chiếm hơn một nửa lao động nông nghiệp – tiếp tục đứng ngoài các cơ hội phát triển.